Put (satım) opsiyonu nedir, nasıl çalışır?

Put opsiyonu (satım opsiyonu), yatırımcıya belirli bir varlığı önceden belirlenmiş bir fiyattan, belirli bir tarihe kadar veya belirli bir tarihte satma hakkı veren finansal sözleşmedir. Put opsiyonu satın alan yatırımcı, bu hak karşılığında prim öder ancak hakkını kullanmak zorunda değildir.

İleri Seviye • Ders 23 • 14 dakika

Put opsiyonları, özellikle hisse fiyatlarının düşeceğini öngören veya mevcut yatırımlarını olası fiyat düşüşlerine karşı korumak isteyen yatırımcılar tarafından kullanılır.

Örneğin, portföyünde bulunan bir hissenin kısa vadede değer kaybedebileceğini düşünen yatırımcı, put opsiyonu satın alarak belirli bir fiyat seviyesinden satma hakkı elde edebilir.

Ancak put opsiyon satın almak risksiz bir işlem değildir. Beklenen fiyat hareketi gerçekleşmezse opsiyon değer kaybedebilir ve ödenen primin tamamı kaybedilebilir.

Put opsiyonu (satım opsiyonu) nedir?

Put opsiyonu, İngilizce put option ifadesinin Türkçe karşılığı olan satım opsiyonudur.

Bu sözleşme, alıcısına dayanak varlığı önceden belirlenen kullanım fiyatından satma hakkı verir.

Örneğin, 100 dolardan işlem gören bir hisseye sahip olduğunu düşünelim.

Hissenin fiyatının önümüzdeki dönemde düşebileceğini öngörüyorsan 95 dolar kullanım fiyatlı bir put opsiyonu satın alabilirsin.

Bu opsiyon, sözleşmenin geçerli olduğu süre ve koşullar çerçevesinde hisseyi 95 dolardan satma hakkı sağlar.

Hisse fiyatı 80 dolara gerilese bile put opsiyonun kullanım fiyatı 95 dolar olarak kalır.

Böylece put opsiyonları, yalnızca düşüş beklentisiyle işlem yapmak için değil, yatırım portföyündeki fiyat riskini yönetmek amacıyla da kullanılabilir.

Put opsiyonlarının temel özellikleri şunlardır:

  • Satım hakkı: Dayanak varlığı belirlenen fiyattan satma hakkı sağlar.
  • Kullanım fiyatı: Satım hakkının hangi fiyattan kullanılacağını gösterir.
  • Vade: Sözleşmenin geçerli olduğu süreyi belirler.
  • Opsiyon primi: Satım hakkını satın almak için ödenen bedeldir.
  • Dayanak varlık: Opsiyonun bağlı olduğu hisse veya diğer finansal varlıktır.

Put opsiyonu satın almak, doğrudan hisse senedi açığa satışı yapmakla aynı işlem değildir. Opsiyon alıcısı, belirli koşullarda satış hakkı sağlayan bir sözleşmeye sahip olur.

Put opsiyonu nasıl çalışır?

Put opsiyonlarının değeri, dayanak varlığın piyasa fiyatı ile kullanım fiyatı arasındaki ilişkiye bağlıdır.

Put opsiyonu satın alan yatırımcı, genellikle dayanak varlık fiyatının düşmesinden faydalanmayı hedefler.

Örneğin, bir hissenin piyasa fiyatı 100 dolar ve put opsiyonunun kullanım fiyatı 95 dolar olsun.

Hissenin fiyatı 80 dolara düştüğünde yatırımcının 95 dolardan satma hakkı avantajlı hale gelir.

Ancak opsiyonun net kârı hesaplanırken başlangıçta ödenen primin de dikkate alınması gerekir.

Put opsiyonunun değeri yalnızca fiyat düşüşüne bağlı değildir. Vadeye kalan süre ve beklenen volatilite gibi faktörler de opsiyon fiyatını etkiler.

Put opsiyonunda kullanım fiyatı nedir?

Kullanım fiyatı (strike price), yatırımcının dayanak varlığı hangi fiyattan satma hakkına sahip olduğunu gösterir.

Örneğin, 90 dolar kullanım fiyatına sahip bir put opsiyonu, yatırımcıya ilgili hisseyi 90 dolardan satma hakkı tanır.

Hissenin piyasa fiyatı 70 dolara düştüğünde bu satım hakkının hisse başına 20 dolarlık içsel değeri oluşur.

Put opsiyonu primi nedir?

Put opsiyon primi, satım hakkını elde etmek için ödenen tutardır.

ABD piyasalarında standart bir hisse senedi opsiyon kontratı genellikle 100 hisseyi temsil eder.

Hisse başına 3 dolar primle alınan standart bir put opsiyonun toplam prim maliyeti 300 dolardır.

Opsiyon vade sonunda değersiz sona ererse yatırımcı bu primi kaybeder.

Put opsiyonunda vade neden önemlidir?

Put opsiyonunun satın alınması, yatırımcıya sınırsız süre boyunca satım hakkı vermez.

Sözleşmenin vadesi dolduğunda hak sona erer.

Yatırımcının beklediği fiyat düşüşünün vade içerisinde gerçekleşmesi önemlidir. Ayrıca opsiyonun piyasa değeri, vade yaklaştıkça zaman değeri kaybından etkilenebilir.

Bu nedenle put opsiyonu seçerken kullanım fiyatı kadar vadeyi de değerlendirmek gerekir.

Put opsiyonu örneği: Kâr ve zarar nasıl hesaplanır?

Put opsiyonunda olası kâr ve zarar durumunu varsayımsal bir işlem üzerinden inceleyelim.

Bir yatırımcının 100 dolardan işlem gören hisse için aşağıdaki put opsiyonunu satın aldığını düşünelim.

ÖzellikDeğer
Hissenin mevcut fiyatı100$
Put kullanım fiyatı95$
Opsiyon primi (hisse başına)3$
Kontrat büyüklüğü100 hisse
Toplam prim maliyeti300$

Yatırımcı, 300 dolar ödeyerek 100 adet hisseyi 95 dolardan satma hakkını elde eder.

Senaryo 1: Hisse 80 dolara düşerse

Hisse fiyatının vade sonunda 80 dolara gerilediğini varsayalım.

Put opsiyonun kullanım fiyatı 95 dolar olduğundan hisse başına içsel değeri 15 dolar olur.

100 hisse için toplam içsel değer 1.500 dolardır.

Başlangıçta ödenen 300 dolar prim düşüldüğünde:

1.500$ – 300$ = 1.200$ net kâr

Bu sonuç, işlem maliyetleri hariç olmak üzere yalnızca satın alınan put opsiyonu pozisyonuna aittir.

Senaryo 2: Hisse 92 dolara düşerse

Hisse fiyatı 92 dolara gerilediğinde put opsiyonunun içsel değeri hisse başına 3 dolar olur.

100 hisse için toplam değer 300 dolardır.

Bu tutar başlangıçta ödenen prime eşit olduğundan yatırımcı başabaş noktasına ulaşır.

Senaryo 3: Hisse 105 dolara yükselirse

Hisse fiyatı 105 dolara yükseldiğinde, 95 dolardan satma hakkını kullanmak ekonomik açıdan avantajlı değildir.

Opsiyon değersiz sona ererse yatırımcı başlangıçta ödediği 300 doları kaybeder.

Vade sonunda hisse fiyatıNet kâr/zarar
70$+2.200$
80$+1.200$
90$+200$
92$0$
95$-300$
105$-300$

Bu örnek yalnızca put opsiyonunun vade sonu sonucunu göstermektedir. İşlem ücretleri, vergiler ve varsa dayanak hisse pozisyonunun kâr/zararı hesaplamaya dahil değildir.

Put opsiyonu başabaş noktası nasıl hesaplanır?

Put opsiyonu satın alan yatırımcının vade sonundaki başabaş noktası, kullanım fiyatından hisse başına ödenen prim çıkarılarak hesaplanır.

Başabaş Noktası = Kullanım Fiyatı – Ödenen Prim

Örneğin:

  • Kullanım fiyatı: 95$
  • Opsiyon primi: 3$
  • Başabaş noktası: 92$

Bu durumda, işlem maliyetleri hariç vade sonunda net kâr oluşması için hisse fiyatının 92 doların altında olması gerekir.

Opsiyonun vade öncesindeki piyasa fiyatı, zaman değeri ve volatilite gibi faktörlerden de etkilendiği için bu formül vade öncesindeki kâr ve zararı kesin olarak göstermez.

Put opsiyonu ne zaman kullanılır?

Put opsiyonları, düşüş beklentisine yönelik pozisyon almak ve fiyat riskini yönetmek amacıyla kullanılabilir.

Fiyat düşüşünden yararlanmak istendiğinde

Bir hissenin değer kaybedeceğini düşünen yatırımcı, put opsiyonu satın alarak bu beklentiye yönelik pozisyon oluşturabilir.

Bu strateji long put olarak adlandırılır.

Long put stratejisinde yatırımcının satın aldığı opsiyonun maksimum zararı ödenen primle sınırlıdır. Ancak opsiyon değersiz sona ererse primin tamamı kaybedilebilir.

Portföyü düşüşe karşı korumak istendiğinde

Put opsiyonları, yatırım portföyündeki hisseleri fiyat düşüşüne karşı korumaya yardımcı olabilir.

Bu kullanım şekli özellikle mevcut hisselerini elinde tutmak isteyen ancak kısa vadeli piyasa risklerinden endişe duyan yatırımcılar açısından önemlidir.

Belirli bir satış fiyatı güvencesi oluşturmak istendiğinde

Put opsiyonu satın alan yatırımcı, sözleşmenin geçerli olduğu süre boyunca dayanak varlığı belirlenen kullanım fiyatından satma hakkına sahip olur.

Bu özellik, portföyün fiyat düşüşüne karşı korunmasında kullanılabilir.

Ancak korunmanın maliyeti olan prim, yatırımın toplam getirisini azaltır.

Protective put (koruyucu satım opsiyonu) nedir, nasıl çalışır? 

Protective put, Türkçede koruyucu satım opsiyonu olarak bilinir ve öngörülen bir riskten korunma stratejisidir.

Bu stratejide yatırımcı, portföyünde bulunan hisse senetleri için put opsiyonu satın alır.

Amaç, hisselerin olası değer kaybına karşı belirli bir seviyede koruma elde etmektir.

Örneğin, bir yatırımcının her biri 100 dolar değerinde 100 adet hisseye sahip olduğunu düşünelim.

Yatırımcı, hissenin değer kaybedebileceğini öngörerek 95 dolar kullanım fiyatlı bir put opsiyonu satın alıyor ve hisse başına 2 dolar prim ödüyor olsun.

İşlem detayıDeğer
Sahip olunan hisse100 adet
Hisse alış fiyatı100$
Put kullanım fiyatı95$
Put primi (hisse başına)2$
Toplam prim maliyeti200$

Hisse fiyatının vade sonunda 70 dolara düşmesi halinde yatırımcı, sözleşme koşullarına uygun olarak hisselerini 95 dolardan satma hakkına sahiptir.

Böylece hisse başına 30 dolarlık fiyat düşüşü yerine 5 dolarlık fiyat farkı ve 2 dolarlık prim maliyetiyle karşılaşır.

Bu örnekte, hisse pozisyonu ile koruyucu put birlikte değerlendirildiğinde, işlem maliyetleri hariç maksimum zarar:

(100$ – 95$ + 2)×100=700

Put opsiyonu alınmamış olsaydı hissenin 70 dolara düşmesi, 100 adet hisse için 3.000 dolarlık değer kaybına neden olacaktı.

Koruyucu put stratejisi bu nedenle bir sigorta mekanizmasına benzetilebilir.

Ancak bu koruma ücretsiz değildir. Put primi ödendikten sonra korunmanın geçerliliği seçilen sözleşmenin vadesiyle sınırlıdır.

Hisse fiyatı yükseldiğinde yatırımcı hisse yatırımından yararlanmaya devam edebilir; ancak ödenen prim toplam getiriyi azaltır.

Put opsiyonu ile short selling arasındaki fark nedir?

Put opsiyonu satın almak ve açığa satış (short selling), fiyat düşüşünden yararlanma amacıyla kullanılabilen iki farklı işlem türüdür.

Açığa satışta yatırımcı, ödünç alınan bir hisseyi satar ve daha düşük fiyattan geri almayı hedefler.

Put opsiyonunda ise yatırımcı doğrudan hisseyi açığa satmak yerine belirli fiyattan satma hakkını satın alır.

ÖzellikPut opsiyon satın almaAçığa satış
Temel beklentiFiyat düşüşüFiyat düşüşü
Pozisyon yapısıOpsiyon sözleşmesiÖdünç alınan hissenin satışı
Maksimum zararÖdenen prim (pozisyonun kendisi için)Teorik olarak sınırsız
VadeSözleşmeye bağlıOpsiyon vadesi gibi sabit bir vade yoktur
Zaman değeri kaybıVarOpsiyonlardaki gibi değil
Diğer maliyetlerPrim ve işlem maliyetleriÖdünç alma ve diğer maliyetler

Put opsiyonu satın almak, açığa satıştan farklı bir risk yapısına sahip olsa da opsiyon primi tamamen kaybedilebilir.

Put Opsiyonu ile call opsiyonu arasındaki fark nedir?

Put ve call opsiyonlarının temel farkı, alıcıya tanınan hakkın yönüdür.

Call opsiyonu alıcısına satın alma hakkı verirken put opsiyonu alıcısına satma hakkı verir.

Call opsiyonu satın alan yatırımcı genellikle fiyatların yükseleceğini, put opsiyonu satın alan yatırımcı ise düşeceğini öngörür.

Bununla birlikte her iki sözleşme türü de farklı stratejiler içerisinde kullanılabilir.

Örneğin, call opsiyonları yükseliş beklentisi dışında prim geliri hedefleyen covered call stratejisinde; put opsiyonları ise protective put stratejisinde kullanılabilir.

Opsiyonların temel özellikleri ve farklı stratejileri hakkında daha fazla bilgi almak için opsiyon nedir? içeriğini inceleyebilirsin.

Put opsiyonlarının riskleri nelerdir?

Put opsiyonları yatırımcılara fiyat düşüşlerine yönelik pozisyon oluşturma imkânı sunsa da farklı riskleri beraberinde getirir.

Prim kaybı: Hisse fiyatı beklenen şekilde düşmezse opsiyon değer kaybedebilir ve ödenen primin tamamı kaybedilebilir.

Zaman değeri kaybı: Vade yaklaştıkça opsiyonun zaman değeri genellikle azalır. Bu durum put opsiyonu satın alan yatırımcıların aleyhine olabilir.

Volatilite riski: Hisse fiyatı düşse bile beklenen volatilitenin gerilemesi, opsiyon priminin beklenenden daha düşük kalmasına neden olabilir.

Likidite riski: İşlem hacmi düşük sözleşmelerde alış ve satış fiyatları arasında yüksek fark oluşabilir.

Hak kullanımı ve teslimat riski: Put opsiyonunun kullanılması, sözleşmenin teslimat koşullarına göre dayanak hisselerin satılmasını gerektirebilir.

Opsiyon satıcısının riski: Put opsiyonu satmak, put opsiyonunu satın almaktan farklı yükümlülükler içerir. Put satıcısı, kullanım fiyatı piyasa fiyatının üzerinde kaldığında ilgili varlığı belirlenen fiyattan satın almak zorunda kalabilir.

Özellikle yüksek volatiliteye sahip hisse senetlerinde opsiyon fiyatları kısa süre içerisinde önemli değişiklikler gösterebilir.

Midas’ta put opsiyonu işlemleri nasıl yapılır?

Midas üzerinden ABD opsiyon piyasasında işlem gören uygun hisse senedi opsiyonlarını inceleyebilirsin.

Put opsiyonları, fiyat düşüşü beklentisine yönelik işlem yapmak veya mevcut hisselerin fiyat riskini yönetmek için değerlendirilebilen finansal araçlardır.

Midas uygulamasında:

  • İşlem yapmak istediğin ABD hisse senedini seçerek erişime açık put opsiyonu sözleşmelerini inceleyebilirsin.
  • Farklı kullanım fiyatlarını ve vade tarihlerini karşılaştırabilirsin.
  • Opsiyon primlerini ve olası kâr/zarar senaryolarını değerlendirebilirsin.
  • İlgilendiğin sözleşmeleri takip listene ekleyebilirsin.
  • Açık opsiyon pozisyonlarını takip edebilirsin.

Midas’ın opsiyon ekranları, kontratların özelliklerini ve fiyat hareketlerine göre olası sonuçlarını incelemene yardımcı olur.

ABD opsiyon işlemlerine ilişkin ayrıntıları, güncel ücretleri ve ürün özelliklerini Midas ABD opsiyonları sayfasından öğrenebilirsin.

Put opsiyonu hakkında sıkça sorulan sorular

Put opsiyonu basitçe nedir?

Put opsiyonu, belirli bir varlığı önceden belirlenen fiyattan satma hakkı veren sözleşmedir. Yatırımcılar bu sözleşmeyi fiyat düşüşünden yararlanmak veya sahip oldukları varlıkları korumak amacıyla kullanabilir.

Put opsiyonu almak ne anlama gelir?

Put opsiyonu almak, dayanak varlığı belirli kullanım fiyatından satma hakkını prim ödeyerek elde etmek anlamına gelir. Genellikle fiyatların düşeceği beklentisiyle tercih edilir.

Put opsiyonu fiyat düşünce kazandırır mı?

Put opsiyonun değeri, diğer koşullar sabitken dayanak varlığın fiyatı düştüğünde genellikle artar. Ancak net kâr için prim maliyeti, vade ve diğer fiyatlama faktörlerinin de değerlendirilmesi gerekir.

Put opsiyonunda maksimum zarar ne kadardır?

Satın alınan bir put opsiyonunda maksimum zarar ödenen primle sınırlıdır. İşlem ücretleri ayrıca maliyet yaratır. Koruyucu put stratejisinde ise hisse ve opsiyon pozisyonunun toplam riski ayrıca hesaplanmalıdır.

Put opsiyonu satın almak için hisse sahibi olmak gerekir mi?

Hayır. Put opsiyonu satın almak için önceden ilgili hisseye sahip olmak zorunlu değildir. Ancak opsiyon hakkının fiziki teslimatla kullanılması durumunda hisselerin teslimine ilişkin koşullar ve aracı kurumun kuralları önem taşır.

Put opsiyonu ne zaman kâra geçer?

Vade sonunda put opsiyonun net kâra geçmesi için dayanak varlığın fiyatının, kullanım fiyatından hisse başına ödenen primin çıkarılmasıyla bulunan başabaş noktasının altına düşmesi gerekir. İşlem maliyetleri de hesaba katılmalıdır.

Put opsiyonu vade sonunda ne olur?

Put opsiyonu vade sonunda kullanım fiyatına göre avantajlı durumdaysa hak kullanımı söz konusu olabilir. Avantajlı değilse değersiz sona erebilir. Hak kullanımının otomatik gerçekleşmesi hesap koşullarına ve aracı kurumun uygulamalarına bağlıdır.

Put opsiyonu vade gelmeden satılabilir mi?

Evet. Satın alınan bir put opsiyonu, piyasada işlem gördüğü ve yeterli likidite bulunduğu sürece vade öncesinde satılarak pozisyon kapatılabilir.

Protective put nedir?

Protective put, yatırımcının elindeki hisse senetlerinin fiyat düşüşüne karşı korunmasını amaçlayan stratejidir. Yatırımcı sahip olduğu hisseler için put opsiyonu satın alarak vade boyunca belirli bir satış fiyatı hakkı elde eder.

Put opsiyon ile call opsiyon arasındaki fark nedir?

Put opsiyonu satma hakkı, call opsiyonu ise satın alma hakkı verir. Put opsiyonu satın almak genellikle düşüş beklentisiyle, call opsiyonu satın almak ise yükseliş beklentisiyle ilişkilendirilir.

Burada yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi içermez. Bilgi için: Midas Sorumluluk Beyanı