Call (alım) opsiyonu nedir, nasıl çalışır?

Call opsiyonu (alım opsiyonu), yatırımcıya belirli bir varlığı önceden belirlenen fiyattan, belirli bir tarihe kadar veya belirli bir tarihte satın alma hakkı veren finansal sözleşmedir. Call opsiyonu satın alan yatırımcı, bu hak karşılığında opsiyon primi öder ancak hakkını kullanmak zorunda değildir.

İleri Seviye • Ders 22 • 11 dakika

Call opsiyonları, özellikle bir hisse senedinin gelecekte değer kazanacağını düşünen yatırımcılar tarafından kullanılır. Ancak hisse fiyatının yükselmesi, call opsiyonu alan yatırımcının mutlaka kâr edeceği anlamına gelmez. Ödenen prim, vade ve opsiyonun kullanım fiyatı da yatırım sonucunu etkiler.

Peki, call opsiyonu nasıl çalışır, ne zaman kazanç sağlar ve hangi riskleri taşır?

Call (alım) opsiyonu nedir?

Call opsiyonu, İngilizce call option ifadesinin Türkçe karşılığı olan alım opsiyonudur. Bu sözleşme, alıcısına dayanak varlığı belirlenen kullanım fiyatından satın alma hakkı tanır.

Örneğin, bugün 100 dolardan işlem gören bir hisseyi düşünelim. Yatırımcı, hissenin önümüzdeki ay 120 dolara yükseleceğini öngörüyor olabilir.

Bu yatırımcı, hisseyi doğrudan almak yerine 105 dolar kullanım fiyatlı bir call opsiyonu satın alabilir. Böylece sözleşmenin şartlarına göre hisseyi 105 dolardan alma hakkını elde eder.

Hisse fiyatı yükselirse bu hak değer kazanabilir. Ancak fiyat beklendiği gibi hareket etmezse opsiyon değer kaybedebilir veya vade sonunda değersiz sona erebilir.

Call opsiyonunun temel özellikleri şunlardır:

  • Alım hakkı: Opsiyon alıcısına dayanak varlığı belirli fiyattan satın alma hakkı verir.
  • Kullanım fiyatı (strike price): Sözleşmede belirlenen satın alma fiyatıdır.
  • Vade tarihi (expiration date): Opsiyon sözleşmesinin sona ereceği tarihtir.
  • Opsiyon primi (premium): Alım hakkını elde etmek için ödenen bedeldir.
  • Dayanak varlık: Opsiyonun değerinin bağlı olduğu hisse senedi veya başka bir finansal varlıktır.

Call opsiyonu satın almak ile hisse senedini satın almak aynı şey değildir. Opsiyon alıcısı doğrudan hisse sahibi olmaz, belirli koşullarda hisse satın alma hakkına sahip olur.

Call opsiyonu nasıl çalışır?

Call opsiyonlarının çalışma mantığı, dayanak varlığın piyasa fiyatı ile opsiyonun kullanım fiyatı arasındaki ilişkiye dayanır.

Bir yatırımcı call opsiyonu aldığında, belirlenen kullanım fiyatından hisse satın alma hakkını elde etmek için prim öder.

Dayanak varlığın fiyatı yükseldikçe call opsiyonunun değeri genellikle artma eğilimindedir. Ancak opsiyonun fiyatı yalnızca hisse fiyatına bağlı değildir. Vadeye kalan süre, beklenen volatilite ve diğer piyasa koşulları da opsiyon primini etkiler.

Call opsiyonunun çalışma mantığını üç kavram üzerinden inceleyebiliriz.

Kullanım fiyatı (Strike price) nedir?

Kullanım fiyatı, opsiyon sahibinin dayanak varlığı hangi fiyattan satın alma hakkına sahip olduğunu gösterir.

Örneğin, 110 dolar kullanım fiyatına sahip bir call opsiyon, yatırımcıya ilgili hisseyi 110 dolardan alma hakkı verir.

Hissenin piyasa fiyatı 125 dolara yükseldiğinde, 110 dolardan alma hakkının kullanım açısından avantajı oluşur.

Call opsiyonu primi nedir?

Opsiyon primi, sözleşmeyi satın almak için ödenen bedeldir.

ABD hisse senedi opsiyonlarında standart bir kontrat genellikle 100 hisseyi temsil eder. Dolayısıyla hisse başına 3 dolar primle işlem gören standart bir call opsiyonunun toplam prim maliyeti 300 dolardır.

Bu tutara işlem ücretleri dahil değildir.

Vade tarihi neden önemlidir?

Call opsiyonları sınırsız süreyle geçerli değildir. Her sözleşmenin belirli bir vadesi bulunur.

Hisse fiyatı yatırımcının beklediği yönde hareket etse bile bu hareketin zamanlaması önemlidir.

Örneğin, yatırımcı bir ay vadeli call opsiyonu satın aldıysa ancak hisse fiyatı bir değil iki ay sonra yükseldiyse satın alınan opsiyon bu yükselişten yararlanamayabilir.

Bu nedenle opsiyonlarda yalnızca fiyat yönünü değil, beklenen hareketin ne zaman gerçekleşebileceğini de değerlendirmek gerekir.

Call opsiyonu örneği: Kâr ve zarar nasıl hesaplanır?

Call opsiyonunun nasıl çalıştığını bir örnekle inceleyelim.

Bir yatırımcının fiyatı 100 dolar olan bir hisse için aşağıdaki özelliklere sahip call opsiyonu satın aldığını varsayalım.

ÖzellikDeğer
Hissenin mevcut fiyatı100$
Call kullanım fiyatı105$
Opsiyon primi (hisse başına)3$
Kontrat büyüklüğü100 hisse
Toplam prim maliyeti300$

Yatırımcı, 300 dolar prim ödeyerek 100 adet hisseyi 105 dolardan satın alma hakkına sahip olur.

Senaryo 1: Hisse 120 dolara yükselirse

Vade sonunda hisse fiyatının 120 dolara çıktığını varsayalım.

Yatırımcının 105 dolardan satın alma hakkı, hisse başına 15 dolarlık içsel değere sahip olur.

100 hisse için toplam içsel değerse 1.500 dolardır.

Başlangıçta ödenen 300 dolar prim çıkarıldığında işlem ücreti hariç net kâr aşağıdaki gibi olur:

1.500$ – 300$ = 1.200$

Senaryo 2: Hisse 108 dolara yükselirse

Hisse fiyatı 108 dolara yükseldiğinde call opsiyonunun hisse başına içsel değeri 3 dolar olur.

100 hisse için toplam içsel değerse 300 dolardır.

Bu tutar başlangıçta ödenen prime eşit olduğundan, işlem ücreti hariç, başabaş noktasına ulaşılır.

Senaryo 3: Hisse 100 dolarda kalırsa

Vade sonunda hisse fiyatı 100 dolar olarak kalırsa, 105 dolardan satın alma hakkını kullanmak ekonomik açıdan avantajlı veya anlamlı değildir.

Opsiyon değersiz sona ererse, yatırımcı ödediği 300 dolar primin tamamını kaybeder.

Vade sonunda hisse fiyatıNet kâr/zarar
95$-300$
100$-300$
105$-300$
108$0$
110$+200$
120$+1.200$

Bu hesaplamalar vade sonundaki değere dayanır. Komisyonlar, vergiler ve diğer işlem maliyetleri hesaplamaya dahil edilmemiştir.

Call opsiyonu başabaş noktası nasıl hesaplanır?

Call opsiyonu satın alan yatırımcının vade sonundaki başabaş noktası, kullanım fiyatına, ödenen hisse başına prim eklenerek hesaplanır.

Başabaş Noktası = Kullanım Fiyatı + Ödenen Prim

Örneğin:

  • Kullanım fiyatı: 105$
  • Hisse başına prim: 3$
  • Başabaş noktası: 108$

Bu örnekte yatırımcının vade sonunda net kâr elde edebilmesi için hisse fiyatının işlem maliyetleri hariç 108 doların üzerine çıkması gerekir.

Ancak bu hesaplama vade sonu için geçerlidir. Opsiyonun vade öncesindeki piyasa değeri, içsel değerine ek olarak zaman değeri de içerdiğinden yatırımcı başabaş fiyatına ulaşılmadan da opsiyonunu kârla satabilir veya hisse fiyatı yükselmiş olsa bile zarar edebilir.

Call opsiyonu ne zaman kullanılır?

Call opsiyonları farklı yatırım stratejilerinde kullanılabilir.

Hisse fiyatında yükseliş beklendiğinde

Call opsiyonu satın almak, dayanak varlığın belirli bir süre içerisinde yükselmesinden yararlanmayı hedefleyen yatırımcılar tarafından kullanılan bir stratejidir.

Yatırımcı, hisse senedini doğrudan satın almak yerine call opsiyonu kullanarak fiyat hareketine yönelik pozisyon oluşturabilir.

Ancak opsiyonun tamamen değersiz sona erme ihtimali vardır.

Daha düşük başlangıç maliyetiyle pozisyon almak istendiğinde

Call opsiyonu satın almak, doğrudan 100 hisse satın almaya kıyasla daha düşük başlangıç maliyeti gerektirebilir.

Buna karşılık opsiyonun priminin tamamı kısa bir sürede kaybedilebilir. Daha düşük başlangıç maliyeti, daha düşük risk anlamına gelmez.

Covered call stratejisinde

Covered call, yatırımcının portföyünde bulunan hisseler üzerine call opsiyonu satmasıyla oluşturulan stratejidir.

Bu stratejide yatırımcı prim geliri elde eder. Ancak hisse fiyatının kullanım fiyatının üzerine çıkması durumunda hisselerini belirlenen fiyattan satmakla yükümlü olabilir.

Covered call, call opsiyonu satın almaktan farklı bir işlemdir ve dayanak hissenin değer kaybına karşı tam koruma sağlamaz.

Call opsiyon ve put opsiyon arasındaki fark nedir?

Call ve put opsiyonları, opsiyon piyasasının iki temel sözleşme türüdür.

Call opsiyonu, alıcısına bir varlığı belirli fiyattan satın alma hakkı verirken put opsiyonu, belirli fiyattan satma hakkı verir.

ÖzellikCall opsiyonuPut opsiyonu
Türkçe karşılığıAlım opsiyonuSatım opsiyonu
Alıcısına verdiği hakSatın almaSatma
Genellikle kullanıldığı beklentiYükselişDüşüş
Vade sonu başabaşKullanım fiyatı + primKullanım fiyatı – prim
Temel alım stratejisiLong callLong put

Her iki opsiyon türünde de alıcının pozisyonu, ödediği primin tamamını kaybetmesiyle sonuçlanabilir.

Opsiyonların genel işleyişini ve farklı yatırım stratejilerini öğrenmek için opsiyon nedir, nasıl çalışır? rehberimizi inceleyebilirsin.

Call opsiyonların riskleri nelerdir?

Call opsiyonları fiyat yükselişine yönelik pozisyon oluşturma imkânı sunsa da çeşitli riskler içerir.

Prim kaybı: Hisse fiyatı yeterince yükselmezse satın alınan call opsiyonu değersiz sona erebilir ve ödenen primin tamamı kaybedilebilir.

Zaman değeri kaybı (Theta): Diğer koşullar sabitken vade yaklaştıkça opsiyonun zaman değeri azalır. Bu durum call opsiyonu alan yatırımcıyı olumsuz etkileyebilir.

Volatilite riski: Beklenen volatilitenin düşmesi, dayanak varlığın fiyatı yükselse bile opsiyon primini olumsuz etkileyebilir.

Likidite riski: Bazı opsiyon sözleşmelerinde alış ve satış fiyatları arasındaki fark yüksek olabilir. Bu durum pozisyondan çıkış maliyetini artırabilir.

Hak kullanımı riski: Opsiyonun kullanılması sonucunda dayanak hissenin satın alınması için gerekli fonlara ihtiyaç duyulabilir.

Ayrıca call opsiyonu satmak, call opsiyonu satın almaktan farklı riskler içerir. Özellikle dayanak varlığa sahip olmadan call opsiyonu yazan yatırımcılar teorik olarak sınırsız zarar riskiyle karşılaşabilir.

Midas’ta call opsiyonu işlemleri nasıl yapılır?

Midas üzerinden ABD hisse senetlerine dayalı opsiyon sözleşmelerini inceleyebilir ve işlem yapabilirsin.

Call opsiyonları arasında seçim yaparken kullanım fiyatını, vade tarihini, primi ve pozisyonun olası kâr/zarar senaryolarını birlikte değerlendirebilirsin.

Midas’ın ABD opsiyon deneyiminde:

  • Opsiyon kontratlarını filtreleyerek inceleyebilirsin.
  • İlgilendiğin sözleşmeleri takip listene ekleyebilirsin.
  • Kullanım fiyatı ve vade seçeneklerini karşılaştırabilirsin.
  • Olası fiyat senaryoları üzerinden olası kâr/zarar hesaplamalarını inceleyebilirsin.
  • Açık pozisyonlarını uygulama üzerinden takip edebilirsin.

ABD opsiyonlarının özelliklerini ve güncel işlem ücretlerini öğrenmek için Midas ABD opsiyonları sayfasını ziyaret edebilirsin.

Call opsiyonu hakkında sıkça sorulan sorular

Call opsiyonu basitçe nedir?

Call opsiyonu, yatırımcıya bir varlığı belirli bir fiyattan satın alma hakkı veren sözleşmedir. Yatırımcı bu hak için prim öder ancak opsiyonu kullanmak zorunda değildir.

Call opsiyonu almak ne anlama gelir?

Call opsiyonu almak, ilgili varlığı sözleşmenin kullanım fiyatından satın alma hakkını elde etmek anlamına gelir. Genellikle dayanak varlıkta yükseliş beklentisi olduğunda tercih edilir.

Call opsiyonu fiyat yükselince kazandırır mı?

Call opsiyonun değeri hisse fiyatı yükseldikçe genellikle artar. Ancak yatırımcının net kâr elde edebilmesi için ödenen prim, zaman değeri ve diğer fiyatlama faktörleri de önemlidir.

Call opsiyonunda maksimum zarar ne kadar?

Satın alınmış bir call opsiyonunda (long call), pozisyonun kendi maksimum zararı ödenen primle sınırlıdır. İşlem ücretleri ayrıca maliyet oluşturur. Opsiyonun kullanılmasıyla edinilen hisselerin sonraki fiyat hareketleri ise ayrı bir risk doğurur.

Call opsiyonu ile hisse almak aynı şey mi?

Hayır. Hisse satın almak şirkete ortaklık hakkı sağlarken call opsiyonu satın almak, sözleşme koşullarına göre hisseyi belirli bir fiyattan satın alma hakkı verir.

Call opsiyonu vade sonunda ne olur?

Vade sonunda kullanım fiyatı piyasa fiyatına göre avantajlı değilse call opsiyonu genellikle değersiz sona erer. Avantajlıysa hak kullanımı gerçekleşebilir. Bunun için aracı kurumun hak kullanım kuralları ve hesapta yeterli alım gücü bulunup bulunmadığı önemlidir.

Call opsiyonu vade gelmeden satılabilir mi?

Evet. Alınan bir call opsiyonu, piyasada işlem gördüğü ve karşı taraf bulunduğu sürece vade öncesinde satılarak pozisyon kapatılabilir. Opsiyonun hak kullanımı için vade sonuna kadar beklenmesi gerekmez.

Call opsiyonunda 1 kontrat kaç hisseye denk gelir?

ABD hisse senedi opsiyonlarında standart bir kontrat genellikle 100 hisseyi temsil eder. Ancak hisse bölünmeleri, şirket işlemleri veya özel sözleşme koşulları bu miktarı değiştirebilir.

Burada yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi içermez. Bilgi için: Midas Sorumluluk Beyanı