F

Fiyat marj─▒ nedir sorusuyla borsa alan─▒nda s─▒kl─▒kla kar┼č─▒la┼č─▒l─▒r. Bu soru, ÔÇťT├╝m g├╝n i┼člem g├Âren pay─▒n en y├╝ksek ve d├╝┼č├╝k de─čerleri ├╝zerinden ├ž─▒kar─▒lan limitÔÇŁ ┼čeklinde yan─▒tlanabilir. Fiyat marj─▒, al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒lara fikir veren bir unsurdur. Her pay i├žin belirlenen baz fiyat marj─▒, bir ├Ânceki g├╝n yap─▒lan i┼člemlerin kapan─▒┼č de─čeri ├╝zerinden hesaplan─▒r. 

Fiyat marj─▒ ve aral─▒─č─▒na ek olarak belirlenen ad─▒m de─čerleri, her pay ├╝zerinden yap─▒labilen tek seferlik en d├╝┼č├╝k oransal de─či┼čimleri temsil eder. ├ľnceki g├╝n├╝n kapan─▒┼č de─čerleri kullan─▒larak elde edilen tahmin├« veriler, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n ideal fiyat aral─▒─č─▒ndan al─▒┼č ve sat─▒┼č yapmas─▒n─▒ sa─člar. Yat─▒r─▒m yap─▒lan paylar i├žerisinde baz fiyat de─čeri bulunmuyorsa hissenin t├╝r├╝ne ve s─▒ras─▒na g├Âre farkl─▒ fiyat marj─▒ ve aral─▒─č─▒ hesaplamalar─▒ ger├žekle┼čir.

Fiyat Marj─▒/Fiyat Aral─▒─č─▒ Nas─▒l Hesaplan─▒r?

Fiyat marj─▒ ve aral─▒─č─▒ hesaplamas─▒ i├žin yat─▒r─▒mlar─▒n ├Ânceki g├╝n de─čerleri ele al─▒n─▒r. Paylara ait alt ve ├╝st limitlerin belirlenmesinde kullan─▒lan kapan─▒┼č fiyat─▒ marjlar─▒; y─▒ld─▒z, ana, G─░P, Y─░P ve P├ľ─░P gibi farkl─▒ de─čerler ├╝zerinden hesaplan─▒r. Genel olarak %20 de─čerinde uygulanan fiyat marj─▒ ve aral─▒─č─▒ limitleri, sadece menkul k─▒ymet t├╝rlerinde ├že┼čitli etkenler sonucu de─či┼čiklik g├Âsterir. 

Art─▒ ve eksi y├Ânde de─či┼čkenlik e─čilimi bulunan borsa fiyat marj─▒, g├╝nl├╝k hareketler sonucu s├╝rekli g├╝ncellemeye gider. Baz sat─▒┼č tutar─▒n─▒n %10 alt─▒ ve ├╝st├╝ olacak ┼čekilde ele al─▒nan fiyat marj─▒ ve aral─▒─č─▒, g├╝nl├╝k de─čerlere g├Âre anl─▒k ┼čekilde belirlenir. Tek fiyat ├╝zerinden i┼čleme al─▒nan pay s─▒ralar─▒n─▒n g├╝nl├╝k emir toplama i┼čleminin ard─▒ndan ortaya ├ž─▒kan ilk tutarlar─▒, baz olarak de─čerlendirilir. 

R├╝├žhan Fiyat Marj─▒ Nedir?

R├╝├žhan borsa fiyat marj─▒; paylara yat─▒r─▒m yapan ortaklar─▒n gidece─či sermaye art─▒rma s├╝recine, mevcuttaki yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n ├Âncelikli olarak kat─▒lma hakk─▒ sa─člayan de─čer aral─▒─č─▒d─▒r. Bedelli sermaye art─▒r─▒m─▒ olarak da bilinen r├╝├žhan fiyat marj─▒ ve aral─▒─č─▒ en az 15, en fazla 60 g├╝n olacak ┼čekilde mevcut ortaklar taraf─▒ndan kullan─▒l─▒r. Mevcut yat─▒r─▒mlar─▒ ilk olarak alma hakk─▒ tan─▒nan ortaklar i├žin belirlenen r├╝├žhan fiyat marj─▒ ve aral─▒─č─▒, ortalama 1 TL de─čerindedir. 

Sermayesinde art─▒┼ča gitmeyi d├╝┼č├╝nmeyen yat─▒r─▒mc─▒lar, kendilerine tan─▒nan r├╝├žhan paylar─▒n─▒ sat─▒┼ča ├ž─▒karabilir. Hisselerin kodlar─▒n─▒n yan─▒na eklenen ÔÇťRÔÇŁ harfi, r├╝├žhan pazar─▒nda sat─▒┼ča ├ž─▒kar─▒lan paylar─▒ temsil eder. Ortalama 15 g├╝n boyunca eri┼čime a├ž─▒k olan r├╝├žhan pazar─▒ndan fiyat marj─▒ ve aral─▒─č─▒ en uygun seviyelerde hisse al─▒m─▒ ger├žekle┼čtirilir. R├╝├žhan haklar─▒ i├žin belirlenen BIST fiyat marj─▒ ├╝zerinden yat─▒r─▒mc─▒lar uygun b├╝t├želerle yeni hisseler elde edebilir. Tercih edilen yat─▒r─▒m t├╝r├╝ne ve hisse senedine ba─čl─▒ olarak r├╝├žhan fiyat marj─▒ de─čerleri ├že┼čitlilik g├Âsterir.

Federal fon oran─▒, finansal kurumlar─▒n fazla rezervlerini bir gecede birbirine bor├ž vermesi ┼čeklinde ├Âzetlenebilir. Gecelik faiz oran─▒ olarak da bilinen bu terim, bankalar─▒n nakit ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒layan h─▒zl─▒ yollardan bir tanesidir. Federal fon oranlar─▒, ABD i├žin b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒yan finansal g├Âstergelerdendir. 

Para politikas─▒ uygulamas─▒ndaki temel g├Âsterge olan bu i┼člem, Federal A├ž─▒k Piyasa Komitesi (FOMC) taraf─▒ndan belirlenir. Y─▒lda sekiz kez toplanan komite, federal fon oran─▒n─▒ belirler. Toplanma say─▒s─▒, ├╝lkenin ekonomik ko┼čullar─▒na g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterir. 

FOMC, hedef oran belirledikten sonra bor├ž verecek bankalarla g├Âr├╝┼č├╝r. G├Âr├╝┼čmeler sonucunda ise ger├žek federal fon oran─▒ belirlenir. FOMC, baz─▒ durumlarda faiz oran─▒n─▒n d├╝┼č├╝r├╝lmesini isteyebilir. Bu a┼čamada Federal Rezerv Bankas─▒ (FED) ├╝ye bankalardan menkul k─▒ymet sat─▒n alarak onlara rezerv sa─člar. Faiz oranlar─▒n─▒n y├╝ksek olmas─▒ istenirse menkul k─▒ymetler bankalara sat─▒l─▒r. Bu sayede bankalar─▒n bilan├žolar─▒nda bulunan fonlar ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č olur. 

Federal fon oran─▒ nedir sorusunun cevab─▒, ├Ârnek ├╝zerinden daha net bir ┼čekilde a├ž─▒klanabilir. Bir banka, herhangi bir yat─▒r─▒m─▒ finanse etmek isteyebilir. Farkl─▒ y├Ântemlerin tercih edilmesi ise nakit ihtiyac─▒n─▒n kar┼č─▒lanma s├╝resini uzatabilir. Federal fon oran─▒ sayesinde fazla rezerve sahip banka, di─čerine bor├ž verir. Federal fon oran─▒n─▒n d├╝┼č├╝k olmas─▒ bankalar─▒n bor├ž alarak ├Âzg├╝rce yat─▒r─▒m yapmalar─▒n─▒ sa─člar. Bu durum, ekonominin canlanmas─▒na da yard─▒mc─▒ olur. 

Federal Fon Oran─▒n─▒n ─░┼člevi Nedir?

FED, rezerv gereksinimlerini kar┼č─▒lamak i├žin federal faiz oranlar─▒ndan faydalan─▒r. Bu nedenle finansal kurumlar aras─▒nda ger├žekle┼čen t├╝m i┼člemler, FED taraf─▒ndan zorunlu k─▒l─▒n─▒r. FOMC, ├╝lkenin ekonomik ko┼čullar─▒n─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurarak faiz oran─▒n─▒ belirler. Federal fon oranlar─▒, finansal ko┼čullar─▒ k─▒sa vadede etkileyebilir. Bu finansal ko┼čullar aras─▒nda t├╝ketici kredileri, hisse senetleri ve tahviller yer al─▒r. 

Federal fon oranlar─▒; ABD dolar─▒n─▒, ┼čirketleri ve borsay─▒ etkileme potansiyeline sahiptir. Bu nedenle yat─▒r─▒mc─▒lar ve t├╝keticiler, a├ž─▒klanacak kararlar─▒ dikkatlice takip eder. Federal fon oranlar─▒, ekonomik ko┼čullara ba─čl─▒ olarak y─▒llar i├žerisinde ├že┼čitlilik g├Âsterir. Enflasyonun y├╝ksek oldu─ču y─▒llarda %20’ye kadar ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Ard─▒ndan %0.25’lere kadar d├╝┼č├╝┼č g├Âstermi┼čtir.

Federal Fon Oranlar─▒ Neden Yat─▒r─▒mc─▒lar ─░├žin ├ľnem Arz Eder?

Federal fon oran─▒, her yat─▒r─▒mc─▒ i├žin b├╝y├╝k bir ├Âneme sahiptir. Yat─▒r─▒mc─▒lar, gecelik faiz oranlar─▒n─▒ yak─▒ndan takip etmelidir. Bunun sebebi ise ABD borsalar─▒n─▒n FOMC karar─▒na tepki vermesinden kaynaklan─▒r. Yat─▒r─▒mc─▒lar, federal faiz oran─▒n─▒ takip ederek borsadaki dalgalanmalar hakk─▒nda bilgi sahibi olabilir. Federal fon oran─▒ a├ž─▒kland─▒─č─▒nda faiz oran─▒ndaki de─či┼čim, ┼čirketlerin bor├žlanma maliyetlerini b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de etkiler. Faiz oran─▒ndaki d├╝┼č├╝┼č, ┼čirketin bor├žlanma maliyetlerini de d├╝┼č├╝rmeye ba┼člar. Bu sayede piyasan─▒n y├╝kseldi─či g├Âr├╝l├╝r.

Kotasyon, borsada listeleme olarak tan─▒mlanan bir terimdir. Fiyat kotasyonu vermek, menkul k─▒ymetler borsas─▒nda bir varl─▒─č─▒n al─▒m ve sat─▒m de─čerlerinin ilan edilmesidir. Bu de─čerler BIST Hisse Senetleri Piyasas─▒ Al─▒m Sat─▒m SistemiÔÇÖne girilir. Bu fiyatlar piyasa yap─▒c─▒n─▒n g├Ârevli oldu─ču seans s─▒ras─▒nda duyurulur. 

Bir sermaye piyasas─▒nda birden ├žok piyasa yap─▒c─▒ ve kotasyon olabilir. Ge├žer de─čer fiyatlar─▒nda ayr─▒ bir limit bulunmaz. Bunun yan─▒ s─▒ra fiyat, limitler aras─▒nda oldu─ču s├╝rece kotasyon ├╝cretini ge├žen seviyelerden de i┼člem ger├žekle┼čtirilebilir. Hisse Senetleri Piyasas─▒ÔÇÖnda belirlenen kurallar de─či┼čmedik├že ├Ânceki emirlere uyulur. Fiyat kotasyonu vermek i┼člemi de bu ba─člamda di─čer emirler gibidir. 

Kotasyon girilmeden verilen emirlerle i┼člem ger├žekle┼čebilir. Seans esnas─▒nda piyasa yap─▒c─▒n─▒n kotasyon giri┼či ve de─či┼čimine izin verdi─či bir zaman dilimi olur. Buna ek olarak a├ž─▒l─▒┼č ve kapan─▒┼č seans─▒ b├Âl├╝mlerinde de listeye fiyat giri┼či yap─▒labilir. Kotasyon d─▒┼č─▒ emirler verilirse sisteme kabul edilir. Ancak bu aral─▒─ča d├óhil olana kadar emirler i┼člem g├Ârmez. Bu i┼člemde emirler ve piyasa yap─▒c─▒n─▒n kotasyonlar─▒ fiyat-zaman ├Ânceli─či kurallar─▒ do─črultusunda sisteme kaydedilir. Seanslar esnas─▒nda emir iptali de ger├žekle┼čebilir. 

Fiyat Kotasyonu Vermenin Etkileri Nelerdir?

Fiyat kotasyonu vermek yat─▒r─▒mc─▒lar─▒ do─črudan etkileyen bir i┼člemdir. Borsa ─░stanbul, kotasyon i┼člemlerinde ilk olarak ihracat├ž─▒larla ilgili olan halka arz a┼čamas─▒na y├Ânelir. Borsada i┼člem g├Ârecek menkul k─▒ymetlerin t├╝m├╝ incelenir. Bu ba─člamda fiyat kotasyonu etkileri aras─▒nda piyasa d├╝zenleyici bir rolden bahsedilebilir. Bu sayede sermaye piyasas─▒nda varl─▒klar─▒n kontrol├╝ ve denetimi kolayla┼č─▒r. 

Kotasyon i┼člemleri, kamuoyunun ayd─▒nlat─▒lmas─▒ ve halka arz i┼čleminin d├╝zg├╝n bir ┼čekilde y├╝r├╝t├╝lmesini de sa─člar. Ayn─▒ zamanda fiyat kotasyonu vermek adil ve d├╝r├╝st pazarlar─▒n a├ž─▒lmas─▒na imk├ón verir. Bu sayede borsada gelir kayna─č─▒ yarat─▒lm─▒┼č olur. 

Fiyat kotasyonu vermek ┼čirketlerin mal varl─▒─č─▒n─▒ ve prestijlerini olduk├ža etkiler. ┼×irket ortaklar─▒ piyasa do─črultusunda hisselerini elden ├ž─▒karabilir. Borsada i┼člem g├Âren firmalar ucuz finansman kayna─č─▒na kavu┼čabilir. Bu do─črultuda ┼čirketlerin imaj─▒ art─▒p bor├žlanma imk├ón─▒ geni┼čler.

Fiyat Kotasyonu Vermenin ├ľnemi

Fiyat kotasyonu vermek olduk├ža ├Ânemlidir. Borsan─▒n i┼čleyi┼čini d├╝zenli ve do─čru ger├žekle┼čtirmek i├žin bu listeleme sistemi gereklidir. Fiyat kotasyonu sayesinde kamuoyu, varl─▒klar─▒n al─▒m ve sat─▒m fiyatlar─▒n─▒ ┼čeffaf bir ┼čekilde ├Â─črenebilir. Ayr─▒ca ┼čirketlerin finansman temin etmesi ve kurumsalla┼čmas─▒ da ├žok daha kolay olur.

Borsada i┼člem g├Âren ┼čirket hisse senetlerinde ak─▒┼čkanl─▒k s├Âz konusu olabilir. Borsada i┼člem g├Âren mal de─čerli oldu─ču i├žin teminat olarak g├Âr├╝l├╝r. Bu senetler likidite kazand─▒─č─▒ndan ├Ât├╝r├╝ arz ve talep do─črultusunda olu┼čan fiyatlardan al─▒m sat─▒m yapmak m├╝mk├╝n olur. Borsan─▒n para ak─▒┼č─▒ ve ┼čirketlerin de─čerlenmesi bu i┼člem sayesinde ger├žekle┼čir. 

Hisse senetlerinin al─▒m-sat─▒m i┼člemlerinde verilen emirler ├╝zerine uygulanan kurallardan biri fiyat ├Ânceli─čidir. Bu kavram, bankalara verilen i┼člem komutlar─▒ndan biridir. Fiyat ├Ânceli─či, emirlerin uygulanma s─▒ras─▒n─▒ etkilemektedir. 

Sat─▒m komutlar─▒n─▒n fiyat ├Ânceli─či kural─▒na g├Âre belirlenmesi d├╝┼č├╝k de─čerli emirlerin y├╝kseklerinden daha ├Ânce tamamlanmas─▒n─▒ sa─člar. Ayn─▒ kavram al─▒m i┼člemleri i├žin de kullan─▒l─▒r. Fakat bu durumda y├╝ksek de─čerli emirler, d├╝┼č├╝k olanlardan ├Ânce kar┼č─▒lan─▒r. Sisteme g├Ânderilen komutlar fiyat─▒n yan─▒ s─▒ra zaman ├Ânceli─čine g├Âre de e┼čle┼čtirilebilir. Bu i┼člem s─▒ras─▒nda iki kural birlikte uygulan─▒r. Fiyat de─čerlerinin ayn─▒ oldu─ču durumlarda emirler, zaman ├Ânceli─čine g├Âre ger├žekle┼čir ve daha ├Ânce gelen komutlar erkenden tamamlan─▒r.

Fiyat ├Ânceli─či kural─▒ nedir sorusunu bu ┼čekilde yan─▒tlad─▒ktan sonra bu i┼člemin nas─▒l yap─▒ld─▒─č─▒na bak─▒lmal─▒d─▒r. Yat─▒r─▒m s─▒ras─▒nda bahsi ge├žen kavramdan yararlanmak i├žin bankalar─▒n internet ve telefon ┼čubeleri, bankamatikler ya da mobil uygulamalar kullan─▒labilir. Verilen emirler ├Âncelikle BIST sistemine iletilir ve ard─▒ndan i┼člem ger├žekle┼čti─činde sonu├žlar banka sistemine aktar─▒l─▒r. Son olarak da yat─▒r─▒m hesab─▒n─▒za yans─▒t─▒l─▒r.

Fiyat ├ľnceli─či Kurallar─▒ Nelerdir?

Fiyat ├Ânceli─či kurallar─▒ndan ilki kavram─▒n al─▒m sat─▒m emirleri ile do─črudan ilgili olu┼čudur. Bu komutlar─▒n yat─▒r─▒m yap─▒lacak olan hisse ya da pay senetlerinin taban ve tavan marjlar─▒ d├óhilinde olmas─▒ gerekir. Aksi takdirde emirler ger├žekle┼čmez. Ayr─▒ca verilen al─▒m sat─▒m talimatlar─▒na iyile┼čtirme, k├Ât├╝le┼čtirme veya iptal i┼člemleri de yap─▒labilir. 

Borsa ─░stanbulÔÇÖun d├╝zenlemeleri nedeniyle pay senetleri piyasas─▒nda i┼člem g├Âren k─▒ymetlere verilen emirlere maksimum TL kural s─▒n─▒r─▒ uygulan─▒r. Buna g├Âre BIST taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilen gruplamada hisseler, piyasa de─čeri ve g├╝nl├╝k ortalama i┼člem hacmine g├Âre s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r. Fiyat ├Ânceli─či verilirken bu de─čerlerin ├╝zerine ├ž─▒k─▒lmaz. 

Fiyat ├ľnceli─činin Etkileri Nelerdir?

Fiyat ├Ânceli─činin yat─▒r─▒mc─▒ya pek ├žok olumlu etkisi bulunur. Bu kural, ├žal─▒┼čma prensibi gere─či banka arac─▒l─▒─č─▒yla ger├žekle┼čir. Kurumlara iletilen komutlar sayesinde ki┼či, piyasadaki anl─▒k geli┼čmeleri s├╝rekli olarak takip etmek zorunda kalmaz. Marjlar─▒n tavan ve taban de─čerleri d├óhilinde verilen bu emir sayesinde zarar─▒n ├Ân├╝ne ge├žilir ve f─▒rsatlar etkili bir ┼čekilde de─čerlendirilir. BIST taraf─▒ndan belirlenen gruplamalara g├Âre ger├žekle┼čtirilen emir de─čerleri i├žin ├╝st limitler 0.1-4 milyon TL aras─▒nda de─či┼čiklik g├Âsterir. Bu durum neticesinde pay senetleri ├╝zerine yap─▒labilecek olan komutlarda denge sa─član─▒r.

Fiyat ├ľnceli─činin ├ľnemi Nedir?

Fiyat ├Ânceli─či ve hisse senetleri ├╝zerine verilebilen di─čer emirlerin piyasalar ├╝zerinde pek ├žok olumlu etkisi bulunur. Fiyat ├Ânceli─či gibi m├╝┼čteri emirlerinin tahsisinde uygulanacak olan kurallar, Borsa Y├Ânetim Kurulu taraf─▒ndan belirlenir. Bu durum hem yat─▒r─▒mc─▒ hem de pay sahibi i├žin e┼čit imk├ónlar olu┼čmas─▒n─▒ sa─člar ve haks─▒z rekabeti engeller. Price priority olarak da adland─▒r─▒lan fiyat ├Ânceli─či kural─▒n─▒n ├Ânemli yanlar─▒ndan biri ise m├╝┼čterilerin i┼člem s─▒ras─▒n─▒ d├╝zenleyebilmesini sa─člamas─▒d─▒r. Bu ba─člamda zaman ve fiyat kurallar─▒ birlikte kullan─▒larak en y├╝ksek verim elde edilebilir.

Futures piyasan─▒n T├╝rk├že kar┼č─▒l─▒─č─▒, vadeli pazard─▒r. Futures piyasa, ileri bir tarihte teslim edilecek ├╝r├╝nlerin s├Âzle┼čmelerinin al─▒n─▒p sat─▒ld─▒─č─▒ pazar olarak tan─▒mlan─▒r. Bu piyasalar, eylem ileri bir tarihte ger├žekle┼čece─či i├žin ÔÇťfuturesÔÇŁ ad─▒n─▒ al─▒r.

Futures Piyasalar─▒n ─░┼čleyi┼či Nas─▒ld─▒r?

Peki daha geni┼č tan─▒m─▒yla futures piyasa nedir ve nas─▒l i┼čler? Futures piyasalar─▒n i┼čleyi┼čine g├Âre ├Âncelikle sat─▒lacak bir ├╝r├╝n olmas─▒ gerekir. Bu; alt─▒n ve g├╝m├╝┼č gibi k─▒ymetli metaller, ham petrol, bu─čday, do─čal gaz, d├Âviz, hisse senedi endeksleri, tahviller, menkul k─▒ymetler veya farkl─▒ mallar olabilir. Ard─▒ndan ├╝r├╝n├╝n fiyat─▒ belirlenir. Bu fiyat, mal─▒n g├╝ncel de─čerine g├Âre hesaplan─▒r ve sabitlenir. B├Âylece sat─▒n alma g├╝n├╝ geldi─činde de─čer de─či┼čmez. 

Mal─▒n teslim tarihi de belirlendikten sonra ├╝r├╝n├╝n al─▒m sat─▒m─▒na y├Ânelik taahh├╝tl├╝ bir s├Âzle┼čme haz─▒rlan─▒r. Bu s├Âzle┼čmede teslim tarihi ve yeri gibi bilgiler belirtilir. Teslim edilecek varl─▒─č─▒n tipi, s├Âzle┼čmenin s├╝resi ve tutarlar─▒ gibi bilgiler de ayn─▒ belgede yer al─▒r. 

Futures Piyasalar─▒n ├ľzellikleri Nelerdir?

Futures piyasalar─▒n ├Âzelliklerinden biri, ├╝yelik esas─▒na g├Âre ├žal─▒┼čmas─▒d─▒r. Bu nedenle s├Âzle┼čmelerin el de─či┼čtirmesi s├Âz konusudur. Futures borsada yap─▒lan i┼člemler, resm├« piyasalarda ger├žekle┼čir ve bir teminat mekanizmas─▒na ba─član─▒r. Bu ├Âzellikleriyle futures piyasalar, g├╝venli pazarlar olarak de─čerlendirilir. Ayr─▒ca futures kontratlar─▒n─▒n i├žerikleri ve vaatleri standartt─▒r.

Futures piyasalar, s─▒kl─▒kla tercih edilen finansal ara├žlar─▒n aras─▒nda yer al─▒r. Bu piyasalar─▒n temel amac─▒ riskten korunmakt─▒r. Yat─▒r─▒mc─▒lar, bu piyasaya girerek bir dayanak varl─▒─č─▒n pazar fiyat─▒ y├Ân├╝ i├žin spek├╝lasyon yapabilir. Ayn─▒ zamanda i┼člem maliyetlerinin d├╝┼č├╝k olmas─▒ da futures piyasalar─▒n avantajl─▒ ├Âzelliklerindendir.

Futures Piyasalar─▒n ├ľrnekleri Nas─▒ld─▒r?

T├╝rkiyeÔÇÖde futures piyasalar─▒n ilk ├Ârne─či 2005 y─▒l─▒nda ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. 4 ┼×ubat 2005ÔÇÖte ─░zmirÔÇÖde Vadeli ─░┼člemler Borsas─▒ÔÇÖn─▒n kurulmas─▒yla futures piyasalar hayat─▒m─▒z girmi┼čtir. ABDÔÇÖde NYMEX, AvrupaÔÇÖda ise EURONEX, futures piyasalar─▒n ├Ânemli ├Ârneklerindendir.

Dr. ├ľ─čr. ├ťyesi Lokman KantarÔÇÖ─▒n haz─▒rlad─▒─č─▒, d├Âviz futures s├Âzle┼čmesi al─▒c─▒s─▒n─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ pozisyonu ve kar/zarar durumunu g├Âsteren tablo, vadeli piyasalar─▒ a├ž─▒klamak i├žin iyi bir ├Ârnektir. Tabloyu a┼ča─č─▒da g├Ârebilirsiniz.  

TarihVadeli FiyatFutures PozisyonBa┼člang─▒├ž Teminat─▒ (%10)S├╝rd├╝rme Teminat─▒ (%75)Kar / Zarar Hesab─▒Kay─▒p / Kazan├žTeminat Hesab─▒
14.06.20173,2320.00032.00024.00032.000
15.06.20173,25325.00032.00024.000325.000 – 320.0005.00037.000
16.06.20173,23323.00032.00024.000323.000 – 325.000-2.00035.000
17.06.20173,15315.00032.00024.000315.000 – 323.000-8.00027.000
18.06.20173,12312.00032.00024.000312.000 – 315.000-3.00024.000
19.06.20173,26326.00032.00024.000326.000 – 312.00014.00038.000

Faiz, ekonomi ve finans sekt├Âr├╝n├╝n ├Ânemli kavramlar─▒ndan bir tanesidir. G├╝nl├╝k hayatta da s─▒k├ža duyulan bu terim, en k─▒sa tan─▒m─▒ ile banka ya da benzeri bir kurumdan al─▒nan bor├ž paran─▒n kullan─▒m─▒na kar┼č─▒l─▒k verilen ├╝crettir. ├ťcret oranlar─▒, ├že┼čitli kriterlere g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterir. ├ťlke ekonomisinin durumu, bu terimin oranlar─▒n─▒ belirleyen fakt├Ârler aras─▒nda yer al─▒r. Oranlar─▒n belirlenmesinde ekonomi ile ili┼čkilendirilen olaylar da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulur. Merkez bankas─▒n─▒n uygulad─▒─č─▒ politikalar, buna ├Ârnek olarak verilebilir.

Faiz, ba┼čka bir tan─▒mla banka ve benzeri yerlerin ki┼čilere ├Âd├╝n├ž olarak sundu─ču varl─▒klardan elde etti─či kazan├ž ┼čeklinde ├Âzetlenebilir. Bu kazanc─▒n y├╝zdesine de faiz oran─▒ ad─▒ verilir. Ev sat─▒n alma, ┼čirket kurma ve e─čitim kredisi gibi pek ├žok alanda bu terim ile kar┼č─▒la┼čabilirsiniz. Geri ├Âdenmesi gereken miktar, ├Âd├╝n├ž al─▒nan miktardan daha fazla olur. Bu, kredinin kullan─▒m s├╝resi boyunca paran─▒n de─čer kaybetmemesi i├žin yap─▒l─▒r. Al─▒nacak faiz, anapara tutar─▒ ├╝zerinden hesaplanarak belirlenir. ÔÇťFaiz nedir?ÔÇŁ sorusunun cevab─▒ bu ┼čekilde ├Âzetlenebilir.

Faiz Nas─▒l Belirlenir?

Faiz oranlar─▒, her ├╝lkenin merkez bankas─▒ taraf─▒ndan belirlenir. Ele al─▒nan ilk konu, ├╝lkenin enflasyonudur. Enflasyon, mal ve hizmet fiyatlar─▒n─▒n artmas─▒ nedeniyle ki┼čilerin sat─▒n alma g├╝c├╝ndeki d├╝┼č├╝┼č├╝ ifade eder. Bu durum, halk dilinde ”hayat pahal─▒l─▒─č─▒” ┼čeklinde ├Âzetlenir. Enflasyon, ekonomi ile ili┼čkili terimlerden bir tanesidir. Enflasyonun belirlenmesinde ├že┼čitli kriterler g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulur. ─░thalat/ihracat, d├Âviz kuru, ekonomik veriler, istihdam ve kamu fiyatlar─▒ bu a┼čamada b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒r. Bu kriterlerin takibi sonucunda ├╝lkedeki enflasyon durumu ortaya ├ž─▒kar. Merkez bankas─▒, bu kriterleri g├Âz ├Ân├╝nde bulundurarak uygun oranlar─▒ belirler. Halk ile payla┼č─▒lan oranlar, ┼čeffafl─▒k ve a├ž─▒kl─▒k ilkesine ba─čl─▒d─▒r. ├ťretici ve t├╝ketici, a├ž─▒klanan oranlara g├Âre ├Ânlemini al─▒r. Faiz ve enflasyon aras─▒ndaki ili┼čki, bu ┼čekilde ├Âzetlenebilir.

Faiz ├çe┼čitleri Nelerdir?

Faiz t├╝rleri, pek ├žok kritere ba─čl─▒ olarak ├že┼čitlilik g├Âsterir. Kar┼č─▒la┼čabilece─činiz kriterler aras─▒nda borcun/alaca─č─▒n yap─▒s─▒, t├╝r├╝ ve vadesi yer al─▒r. Bu terimin ├že┼čitleri a┼ča─č─▒daki gibi s─▒ralan─▒r:

Mevduat Faizleri Nedir?

Bu terim, bankalar─▒n kullan─▒c─▒lar─▒ i├žin olu┼čturdu─ču mevduat hesaplar─▒na yat─▒r─▒lan paran─▒n getirisi olarak bilinir. Di─čer bir ifade ile bankaya para yat─▒rd─▒─č─▒n─▒zda elde edebilece─činiz maddi de─čerdir. Mevduat hesab─▒ndan getiri elde etmek i├žin paran─▒z─▒ belirli bir s├╝re bankada tutman─▒z gerekir. Mevduat getirisi, bireysel ya da kurumsal olarak a├ž─▒labilir. Vadeli se├ženekleri de─čerlendirerek yat─▒r─▒mlar─▒n─▒z─▒ art─▒rabilir, k├ór elde edebilirsiniz. 

Bu t├╝r, vadeli ve vadesiz mevduat olmak ├╝zere iki k─▒sma ayr─▒l─▒r. Vadesiz mevduat t├╝r├╝nde herhangi bir getiri yer almaz. Vadeli mevduat t├╝r├╝nde ise oranlar banka taraf─▒ndan belirlenir. Getiri oranlar─▒, yat─▒rd─▒─č─▒n─▒z paran─▒n miktar─▒na g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterir. Bankalar─▒n baz─▒ d├Ânemlerde ger├žekle┼čtirdi─či kampanyalar da getiri oranlar─▒nda farkl─▒l─▒─ča neden olabilir.

Banka Faizleri Nedir?

Bu terim, ad─▒ndan da anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere bankalar─▒n uygulamakta oldu─ču bir getiri ├že┼čididir. Bankalar, kredi ve mevduat olmak ├╝zere iki farkl─▒ uygulamaya sahiptir. Bu t├╝rlerin a├ž─▒klamalar─▒n─▒ faiz ├že┼čitleri ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda bulabilirsiniz.

Devlet Faizleri Nedir?

Devlet faizleri, nominal ve reel gibi ├že┼čitli terimleri i├žerir. Nominal faiz oran─▒, enflasyon hesaba kat─▒lmadan ├Ânceki getiri oran─▒ ┼čeklinde ifade edilir. Reel ise enflasyonun olu┼čturdu─ču etkilerin ├ž─▒kar─▒lmas─▒ sonucunda ortaya ├ž─▒kan getiri oran─▒d─▒r. Bu oran─▒ bulmak i├žin ┼ču form├╝l├╝ kullanabilirsiniz: 

Nominal Faiz Oran─▒ – Beklenen Enflasyon Oran─▒ = Reel Faiz Oran─▒

Bu oranlar─▒ enflasyon oran─▒na g├Âre d├╝zenlemek, paran─▒n al─▒m g├╝c├╝ndeki de─či┼čimi g├Âsterir. Enflasyon oran─▒n─▒n faizden y├╝ksek olmas─▒ durumunda reel getirinin negatif y├Ânde b├╝y├╝d├╝─č├╝ g├Âr├╝l├╝r.

Kredi Faizleri Nedir?

Bu terim, ki┼či ya da kurumlar─▒n ├žekti─či kredilerden al─▒nan bir getiri oran─▒d─▒r. Bankalar, ki┼či ve kurumlar─▒n ihtiya├ž duydu─ču pek ├žok kredi ├že┼čidine sahiptir. Bunlar; bireysel, konut, KOB─░ ve ta┼č─▒t kredisi gibi pek ├žok se├žene─če ayr─▒l─▒r. Getiri oranlar─▒, tercih edilen kredi t├╝r├╝ne g├Âre ├že┼čitlilik g├Âsterebilir. Ki┼čiler, ihtiya├ž duydu─ču kredi t├╝r├╝ne kolayca ba┼čvurabilir. Bankalar ise belirledi─či kurallar do─črultusunda ba┼čvuran ki┼činin krediye uygun olup olmad─▒─č─▒n─▒ belirler. Olumlu sonu├ž alan ki┼čiler ise kredi kullanmaya ba┼člayabilir.

Tahvil ve Bono Faizi Nedir?

Tahvil ve bono faizi, devlet taraf─▒ndan uygulanan getiri t├╝rlerinin aras─▒nda yer al─▒r. Devlet, kamu harcamalar─▒ sonucu olu┼čan a├ž─▒klar─▒ kapatmak i├žin bor├žlan─▒r. Devlet tahvilleri bir y─▒ldan uzun, hazine bonosu ise bir seneden k─▒sa olur. Hazine bonolar─▒nda genellikle ihale y├Ântemi kullan─▒l─▒r. Pek ├žok banka, birinci el olarak adland─▒r─▒lan bonolar─▒ al─▒r ve k├órla piyasaya satar. B├Âylece birinci ve ikinci el gibi pek ├žok fiyat olu┼čur. 

G├Âsterge Faizi Nedir?

Bu terim, vadesine iki y─▒l kalan ve devlet tahvillerinde en ├žok i┼člem g├Âren getiri t├╝rlerinden bir tanesidir. Bu t├╝r├╝n ├╝├ž ya da alt─▒ ayda bir kupon ├Âdemesi bulunur. G├Âsterge getiri oran─▒n─▒n y├╝kselmesi, ├╝lkenin makro ekonomik geli┼čmeleri ile ilgili olabilir. Bu geli┼čmeler a┼ča─č─▒daki gibi s─▒ralan─▒r;

Faizin Etkileri Nelerdir?

Merkez Bankas─▒, her ├╝lkenin para politikalar─▒n─▒ belirlemekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r. Bas─▒lacak paran─▒n miktar─▒na ve bor├ž verilen paran─▒n getirisine karar verir. Geli┼čmekte olan pek ├žok ├╝lkede faiz, ekonomik dengenin kurulmas─▒nda b├╝y├╝k bir rol oynar. Faiz art─▒r─▒m─▒n─▒n hem olumlu hem de olumsuz etkileri mevcuttur. 

Bu terim, d─▒┼čar─▒dan s─▒cak para giri┼činin yap─▒lmas─▒n─▒ ve piyasan─▒n rahatlamas─▒n─▒ sa─člar. Ulusal para de─čer kazanarak enflasyonu d├╝┼č├╝r├╝r. Di─čer yandan yat─▒r─▒mlar─▒n d├╝┼čmesine de neden olabilir. Faizlerin artmas─▒, t├╝ketim miktar─▒n─▒ azalt─▒r. B├Âylece kaynak bulmak son derece kolay olur. T├╝ketimin d├╝┼č├╝k olmas─▒ nedeniyle enflasyonda gerileme g├Âr├╝l├╝r ve sonu├ž olarak yat─▒r─▒m maliyeti artar. S├Âz konusu maliyetlerinin artmas─▒, yat─▒r─▒mlar─▒ da dolayl─▒ olarak engeller. Bu art─▒r─▒m ┼čeklinin olas─▒ etkileri, a┼ča─č─▒daki gibi ├Âzetlenebilir:

Faiz hesaplama i┼člemi, basit ve bile┼čik olmak ├╝zere iki farkl─▒ y├Ântem ile kolayca yap─▒labilir. Basit faizde tek d├Ânem i├žin anapara ├╝zerinden belirli bir oranda getiri hesaplan─▒r. Bu t├╝r, genellikle k─▒sa vadeli (1 y─▒ldan az) kredi i┼člemlerinde uygulan─▒r. Burada as─▒l ama├ž, paran─▒n art─▒r─▒lmas─▒d─▒r. Yat─▒r─▒mc─▒ ki┼či, anaparas─▒n─▒ tercih etti─či bankan─▒n vadeli hesab─▒na yat─▒rarak getiri elde eder.

Bile┼čik faiz ise uzun vadeli (1 y─▒ldan fazla) kredi i┼člemlerinde tercih edilir. Bu, sermayenin sabit kalmad─▒─č─▒ bir hesaplama t├╝r├╝d├╝r. B├Âylece her d├Ânem elde edilecek getiri tutar─▒na faiz bir sonraki d├Ânem i┼čler. Bile┼čik faiz hesaplamas─▒ ayl─▒k ya da y─▒ll─▒k olarak yap─▒labilir. T├╝m vadelerin sonunda kazan─▒lan getiri oran─▒, anaparaya ilave edilir. B├Âylece yat─▒r─▒mc─▒n─▒n anaparas─▒ ├žo─čalm─▒┼č olur. Yeni getiri oran─▒ ise artan para miktar─▒ ├╝zerinden hesaplan─▒r.

Faktoring; i┼čletmelerin ticari faaliyetlerinden do─čan vadeli alacaklar─▒n─▒ temlik ederek finansal g├╝vence sa─člayan bir sistemdir. ├çek, senet ve benzeri vadeli ara├žlarla ├Âdeme alan i┼čletmeler, faktoring firmalar─▒ ile anla┼čarak vade probleminden kurtulabilir. Bu i┼člemin en basit tan─▒m─▒; belirli bir komisyon kar┼č─▒l─▒─č─▒nda vadesini beklemeden ├Âdemeyi tahsil etmektir. ├çok y├Ânl├╝ bir finansman deste─či sunan bu sistem, ileri tarihli alacaklar─▒ g├╝vence alt─▒na al─▒r.  

Finansal kurulu┼člar, ticari i┼čletmelerin faaliyetlerine sa─čl─▒kl─▒ bir ┼čekilde devam edebilmesini sa─člayan hizmetler sunar. ├ľzellikle esnaflar ve KOB─░ stat├╝s├╝ndeki i┼čletmeler, geleneksel y├Ântemlerle ticaret yapt─▒klar─▒ i├žin ├žek, senet gibi ├Âdeme ara├žlar─▒ kullan─▒r. Bu ara├žlar, tahsilat─▒ ├Âteler ve sat─▒┼č yapan taraf maddi kayna─ča eri┼čmek i├žin birka├ž ay beklemek zorunda kal─▒r. Bu durumda devreye faktoring ┼čirketleri girer. 

Faktoring Fonksiyonlar─▒ Nelerdir?

├çe┼čitli faktoring i┼člemleri bulunur. Gelecekte paraya d├Ân├╝┼čebilen bir ├Âdeme arac─▒na sahip olan i┼čletmeler, bunlar ├╝zerinden farkl─▒ hizmetler alabilir. Ba┼čl─▒ca faktoring t├╝rleri garanti, tahsilat ve nakit olarak s─▒ralanabilir. Faktoring hissesi ise bunlardan farkl─▒ bir kavram olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar. 

Garanti

Garanti y├Ântemi, alacaklar─▒n sigorta edilmesi ┼čeklinde tan─▒mlanabilir. Finans kurulu┼ču ya da fakt├Âr, bor├žlu tarafa kefil olur. Bu sayede bor├žlunun vade g├╝n├╝ geldi─činde ├Âdeme yapamayacak durumda olmas─▒ alacakl─▒ i├žin herhangi bir problem olu┼čturmaz. S├Âz konusu borcu fakt├Âr kurulu┼ču ├╝stlenir.  

Tahsilat 

Tahsilat y├Ânetimi, genel bir hizmet olarak da ele al─▒nabilir. Bu sistemde fakt├Âr; alaca─č─▒ bulunan i┼čletme ad─▒na hareket ederek bor├žlu ile ileti┼čim kurar. Alacakl─▒y─▒ temsil eden finansal kurulu┼č; ihbar ve ihtar gibi i┼člemleri yerine getirir. Alacak kay─▒tlar─▒n─▒ tutar, pazar ara┼čt─▒rmas─▒ yapar. Bu hizmet sayesinde i┼čletme, tahsilat s├╝re├žlerinde sorun ya┼čamaz. 

Nakit

Nakit, en temel faktoring y├Ântemidir. Bu sistemde alacakl─▒, vadeli ├Âdemesini ilgili kurulu┼ča devreder. Firma ise sundu─ču hizmetin kar┼č─▒l─▒─č─▒nda bir komisyon kesintisi yaparak bor├ž tutar─▒n─▒ alacakl─▒ya ├Âder. ─░┼čletme, vadeyi beklemeden alaca─č─▒n─▒ tahsil etmi┼č olur. 

Faktoring ─░┼člemi Nas─▒l Yap─▒l─▒r?

Faktoring hizmetleri veren finans kurulu┼ču, temsil edece─či alacakl─▒n─▒n yan─▒nda bor├žlu taraf─▒ da inceler. Taraflar─▒n aras─▒ndaki ticari ili┼čki ve bor├žlunun g├╝venilirli─či bu noktada ├Ânemlidir. Ba┼čvuru s├╝recinde imza sirk├╝lerinden vergi levhas─▒na kadar pek ├žok evrak talep edilir. S├╝re├ž ba┼člad─▒ktan sonra fakt├Âr olarak i┼člem g├Âren kurulu┼č, komisyon ve hizmet ├╝creti al─▒r. Bu ├╝cretler, genellikle bor├ž miktar─▒ ├╝zerinden hesaplan─▒r. Komisyon ve hizmet ├╝creti konusunda faktoring oranlar─▒, tercih edilen finansal kurulu┼ča g├Âre de─či┼čebilir. Ayr─▒ca bu ├╝cretler, Banka ve Sigorta Muameleleri VergisiÔÇÖne tabidir. 

Fesih, g├╝nl├╝k hayatta s─▒k kullan─▒lan terimlerden bir tanesidir. ─░┼č hayat─▒nda ve ekonomide de kendisine s─▒k├ža yer bulan bu kavram, eski T├╝rk├žedir. Bu sebeple pek ├žok ki┼či, fesih nedir sorusunun cevab─▒n─▒ merak eder. Bu kelime, ge├žersiz k─▒lma ve sonland─▒rma anlam─▒na gelir. G├╝nl├╝k hayatta da bir durumun ya da anla┼čman─▒n art─▒k ge├žerli olmad─▒─č─▒n─▒ belirtmek i├žin s─▒k├ža kullan─▒l─▒r. 

Bu kavram, i┼č hayat─▒nda kullan─▒ld─▒─č─▒nda genellikle bir ortakl─▒─č─▒n ya da anla┼čman─▒n sonland─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ ifade eder. Bu anla┼čma, i┼čveren ve ├žal─▒┼čan aras─▒nda olabilece─či gibi herhangi bir hizmet sa─člay─▒c─▒s─▒ ile t├╝keticileri de ilgilendirebilir. Yap─▒lan anla┼čmalarda fesih durumuna neden olabilecek ├že┼čitli unsurlar a├ž─▒k bir ┼čekilde s─▒ralan─▒r. T├╝m bunlara ek olarak taraflardan biri, fesih haklar─▒n─▒ kullanarak anla┼čman─▒n y├╝k├╝ml├╝l├╝klerinden feragat edebilir. Bu durumun m├╝mk├╝n h├óle gelebilmesi i├žin kanun arac─▒l─▒─č─▒ ile belirlenmi┼č olan baz─▒ ┼čartlar ve k─▒s─▒tlamalar mevcuttur. 

├ľrne─čin; internet, do─čal gaz ve su gibi hizmetler i├žin ├že┼čitli firmalar ile abonelik anla┼čmalar─▒ yap─▒l─▒r. Baz─▒ durumlarda ki┼čilere taahh├╝tl├╝ abonelik s├Âzle┼čmeleri sunulur. Bu s├Âzle┼čmelerde belirtilen s├╝renin sonunda ki┼čiler abonelik hizmetinden ayr─▒labilir. Bunlar─▒n yan─▒ s─▒ra s├Âzle┼čmenin s├╝resi sona erdi─činde firmalar taraf─▒ndan taahh├╝t├╝n otomatik olarak yenilenmemesi i├žin ki┼čiler anla┼čmay─▒ bozma haklar─▒n─▒ kullanabilir.

Fesih Nedenleri Nelerdir?

Bu hak, anla┼čmalarda her iki tarafa da sa─član─▒r. S├Âzle┼čmenin taraflar─▒ndan herhangi biri ya da her ikisi de ├že┼čitli nedenler g├Âstererek anla┼čmay─▒ bozma haklar─▒n─▒ kullanabilir. Bu durumun suistimal edilmesini engellemek ve anla┼čma taraflar─▒n─▒n ma─čdur olmas─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin belirli ┼čartlar dikkate al─▒n─▒r. ─░┼č akdi feshi gibi baz─▒ ├Âzel durumlar ise kanunlar─▒n belirledi─či nedenler do─črultusunda incelenmelidir. Ki┼čiler, yapt─▒klar─▒ anla┼čmalara kendileri de ├že┼čitli fesih nedenleri ekleyebilir. Fesih sebepleri yap─▒lan s├Âzle┼čmesinin t├╝r├╝ne g├Âre de─či┼čebilir. Bunlardan baz─▒lar─▒ ┼čunlard─▒r:

Fesih maddeleri, anla┼čman─▒n i├žeri─čine g├Âre ├že┼čitlenir. Baz─▒ durumlarda ise anla┼čman─▒n bozulabilmesi i├žin ki┼čilerin bir dilek├že ile ba┼čvuruda bulunmas─▒ gerekir. Bu noktada ilgili nedenlerin a├ž─▒k bir ┼čekilde belirtilmesi ├Ânem arz eder.

Fesih S├╝releri Nas─▒ld─▒r?

Bu, her ne kadar anla┼čman─▒n taraflar─▒na sa─članan bir hak olsa da uyulmas─▒ gereken ├že┼čitli ┼čartlar─▒n da s─▒n─▒rlar─▒n─▒ ├žizer. Baz─▒ durumlarda s├Âzle┼čmenin sonu├žlanabilmesi i├žin fesih bildirimi gerekir. Bildirim, anla┼čman─▒n taraflar─▒na yaz─▒l─▒ olarak yap─▒lmal─▒d─▒r. Bu gibi durumlarda bir s├╝re s─▒n─▒r─▒ da bulunur. Bu s├╝re s─▒n─▒r─▒, genellikle s├Âzle┼čmenin t├╝r├╝ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak kanun taraf─▒ndan belirlenir. ├ľte yandan baz─▒ durumlarda s├Âzle┼čmenin taraflar─▒ fesih s├╝resini kendileri de belirleyebilir. Bu noktada ┼čartlar─▒n ve s├╝re s─▒n─▒r─▒n─▒n yaz─▒l─▒ olarak beyan edilmesi gerekir. M├╝cbir sebep ve haks─▒z ┼čart gibi durumlarda ise herhangi bir s├╝re s─▒n─▒r─▒ dikkate al─▒nmaz. Taraflar bu noktada direkt olarak anla┼čmay─▒ bozabilir. 

Fiyat endeksleri, fiyatlar─▒n piyasadaki ortalama de─či┼čmelerini ├Âl├žmeye yarayan bir i┼člemdir. ├ľzellikle enflasyonla m├╝cadele, yeni mali politikalar─▒n olu┼čturulmas─▒, enflasyon ├Ânleyici politikalar─▒n ba┼čar─▒ ┼čans─▒n─▒n artt─▒r─▒lmas─▒ i├žin fiyat endekslerinin hesaplanmas─▒ ┼čartt─▒r. Dolay─▒s─▒yla ÔÇťFiyat endeksi nedir?ÔÇŁ sorusuna; ÔÇťParan─▒n zaman i├žerisindeki sat─▒n alma g├╝c├╝n├╝ ├Âl├žen veya sat─▒┼č de─čerindeki de─či┼čimi g├Âsteren ara├žt─▒r.ÔÇŁ cevab─▒ verilebilir. Bu k─▒sa tan─▒mlamadan sonra ÔÇťFiyat endeksleri neden kullan─▒l─▒r?ÔÇŁ sorusunu yan─▒tlanabilir.

Bu endekslerin haz─▒rlanmas─▒ndaki temel ama├ž her y─▒l fiyatlardaki de─či┼čiklikleri zincirleme olarak takip edebilmektir. ├ç├╝nk├╝ endeksler bir ├Ânceki veriler baz al─▒narak haz─▒rlan─▒r. Bu sayede zaman i├žerisinde piyasadaki de─či┼čiklikler de daha net g├Âzlemlenmi┼č olur. Fiyat endeksleri d├╝nya ekonomileri i├žin olduk├ža ├Ânemli verilerdir. 

Fiyat Endeksleri T├╝rleri Nelerdir?

T├╝rk ekonomisinde kullan─▒lan fiyat endeksi t├╝rleri temelde ├╝├ž gruba ayr─▒l─▒r. Bu endeksler neredeyse b├╝t├╝n ├╝lkelerde sat─▒┼č de─čerinin genel d├╝zeyini ├Âl├žmek amac─▒yla kullan─▒l─▒r. 

Toptan E┼čya Fiyat Endeksi (TEFE)

Enflasyon fiyat endekslerini hesaplamada ├Ânemli bir veri olan TEFE, ayl─▒k ya da y─▒ll─▒k para ┼či┼čkinli─či oran─▒n─▒n belirlenmesinde kullan─▒l─▒r. T├╝rkiye ─░statistik Kurumu 2005 y─▒l─▒ itibar─▒yla TEFE yerine ├╝retici fiyat endeksini kullanmaktad─▒r. ├ťretici fiyat endeksi (├ťFE) belli bir d├Ânemde ├╝lke i├žerisinde ├╝retilen ve yine yurt i├žine sat─▒┼č─▒ ger├žekle┼čtirilen baz─▒ ├╝r├╝nlerin, ├╝retim fiyatlar─▒n─▒ kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒r. Bu kar┼č─▒la┼čt─▒rma neticesinde fiyat de─či┼čiklikleri ├Âl├ž├╝l├╝r. ├ťFEÔÇÖden enflasyon oranlar─▒n─▒n hesaplanmas─▒nda yararlan─▒l─▒r. 

T├╝ketici Fiyatlar─▒ Endeksi (T├ťFE)

T├ťFE, klasik bir t├╝keticinin piyasadan sat─▒n ald─▒─č─▒ mallar─▒n belirli bir zaman dilimi i├žerisinde g├Âsterdi─či fiyat de─či┼čikliklerini ifade eder. Kavram ├Âzellikle y─▒ll─▒k enflasyon de─čerlerinin belirlenmesinde kullan─▒l─▒r. Ayr─▒ca bir di─čer istatistiki veri olan konut fiyat endekslerinden de bahsetmek gerekir. Bu endeks ile T├╝rkiyeÔÇÖde konut piyasas─▒ndaki sat─▒┼č de─čeri de─či┼čiklikleri hesaplan─▒r. Fiyat endeksleri ekonominin ├╝retici ve t├╝ketici ├╝zerindeki yans─▒malar─▒n─▒ g├Âsteren ├Ânemli ara├žlardand─▒r.

Mill├« Gelir Deflat├Âr├╝

Bu kavram, mill├« gelir rakamlar─▒n─▒ enflasyondan ar─▒nd─▒rmay─▒ ama├žlar. Mill├« gelir deflat├Âr├╝ hesaplan─▒rken ekonomideki t├╝m mal ve hizmetler devreye sokulur. Deflat├Âr, temelde T├ťFEÔÇÖye benzese de belirli noktalarda ondan ayr─▒l─▒r. ├ľrne─čin T├ťFE hesaplan─▒rken kullan─▒lan ├╝r├╝nler sabittir. Fakat deflat├Ârde ise yat─▒r─▒m veya ekonomik e─čilimlerin de─či┼čimine g├Âre girdiler farkl─▒d─▒r. Fiyat endeksleri ile kullan─▒lan bu deflat├Âr, ├Âzellikle ekonomik b├╝y├╝meye ili┼čkin sinyaller verir. 

Fiyat Endeksi Nas─▒l Hesaplan─▒r?

T├ťFE hesaplan─▒rken belli bir y─▒l se├žilir. Bu tarih temel y─▒l olarak belirlenir. Ard─▒ndan endeks 100 al─▒n─▒r. Bundan sonraki senelerde de enflasyon de─čeri ba─člam─▒nda endeks ├Âl├ž├╝lerinde de oynamalar meydana gelir. T├ťFE genel anlamda istatistiki indeks say─▒lar─▒ kullan─▒larak hesaplan─▒r. ├ťlkemizde bu gibi fiyat endeksi hesaplama i┼člemlerini T├ť─░K ger├žekle┼čtirir. TEFE hesaplamalar─▒nda ise ekonomik ├žal─▒┼čma sahalar─▒ ve sanayi kollar─▒ da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulur.

Bu kavram, finans ile ilgili olan ki┼čilerin s─▒k kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ terimlerin aras─▒nda yer al─▒r. Bu, yabanc─▒ bir tabir oldu─ču i├žin pek ├žok ki┼či forfaiting nedir merak eder. S├Âz konusu terim, d─▒┼č ticarette ├Âdenmemi┼č bor├žlar─▒n ├že┼čitli al─▒m sat─▒m i┼člemleri arac─▒l─▒─č─▒ ile tahsil edilmesi anlam─▒na gelir. Yat─▒r─▒m mal─▒ ihracat─▒ yapan ki┼čilerin ba┼čvurabilece─či bir finansman y├Ântemini ifade eder. Bu, ihracat yapan ki┼čilerin bor├žlar─▒n─▒n vadesi gelmeden finansman sa─člamas─▒na imk├ón tan─▒r. 

─░hracat yaparak gelir elde eden ki┼čilerin alacaklar─▒ genellikle uzun bir vadeye yay─▒lm─▒┼čt─▒r ve bonoya ba─članm─▒┼čt─▒r. Bu durumda bor├žlar─▒n tahsil edilebilmesi i├žin bononun s├╝resinin dolmas─▒ beklenmelidir. Forfaiting sayesinde bahsi ge├žen bonolar, bor├ž tahsil etme i┼člemlerinde uzmanla┼čm─▒┼č bir finans kurulu┼ču veya banka taraf─▒ndan sat─▒n al─▒nabilir. Forfaiting ├Ârnekler arac─▒l─▒─č─▒ ile a├ž─▒kland─▒─č─▒nda ├žok daha kolay bir bi├žimde anla┼č─▒l─▒r. 

Yurt d─▒┼č─▒na tekstil ├╝r├╝nleri ihra├ž eden bir ki┼či, 3 y─▒l vade ile alaca─č─▒na kar┼č─▒l─▒k bono d├╝zenler. ├ľte yandan bu bireyin i┼čini geli┼čtirebilmesi i├žin paraya sahip olmas─▒ gerekir. Ki┼či, bu durumda forfaiting yapan bir banka ile ileti┼čimi ge├žerek vadesi hen├╝z gelmemi┼č olan bonosunu finansman kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ilgili kurulu┼ča devreder. Bu, bireyin i┼člerini ├žok daha kolay geli┼čtirmesine imk├ón tan─▒r.

Forfaiting ─░┼člemlerinin ├ľzellikleri Nelerdir?

Forfaiting i┼člemleri ├že┼čitli ├Âzellikler bar─▒nd─▒r─▒r. Bu i┼člemlerin ki┼čilere sundu─ču pek ├žok farkl─▒ avantaj bulunur. Bunlardan baz─▒lar─▒ ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir. 

Bahsi ge├žen forfaiting ├Âzellikleri, ki┼čilerin herhangi bir risk almadan giri┼čimleri i├žin finansman sa─člayabilmesine imk├ón tan─▒r. Bu, bireylerin i┼člerini olduk├ža k─▒sa s├╝re i├žinde b├╝y├╝tmesini m├╝mk├╝n h├óle getirir. 

Forfaiting ─░┼čleminde Taraflar Nas─▒ld─▒r?

Forfaiting i┼čleminde temelde d├Ârt taraf bulunur. Bu taraflar─▒n aras─▒nda ├žift ya da ├žok y├Ânl├╝ ba─člant─▒lar olabilir. Bahsi ge├žen i┼člem s─▒ras─▒nda ihracat├ž─▒ya forfaitist denir. Bu ki┼činin ithalat├ž─▒ ile kurmu┼č oldu─ču ili┼čki, i┼člemin ilk taraf─▒d─▒r. Ard─▒ndan ihracat├ž─▒, alaca─č─▒n─▒ finansmana ├ževirmek i├žin borcunu bir kurulu┼ča devreder. Bu t├╝r kurulu┼člar ise forfaiter olarak adland─▒r─▒l─▒r. ─░┼člemin son taraf─▒ ise garant├Âr bankad─▒r. Garant├Âr banka, ihracat i┼čleminden do─čan borcu ithalat├ž─▒dan tahsil eden kurulu┼čtur. Forfaiting anla┼čmas─▒n─▒n ard─▒ndan forfaitist, borcunu forfaiter olarak adland─▒r─▒lan tarafa devreder. ─░thalat├ž─▒ ise ├Âdemesini garant├Âr bankaya yapar. Bu durumun sonucunda forfaiter ile garant├Âr bankan─▒n aras─▒nda bir alacak ili┼čkisi olu┼čur. 

ForfaitingÔÇÖin ─░┼čleyi┼či Nas─▒ld─▒r?

Forfaiting sisteminin i┼čleyi┼či pratiktir. Bu i┼člemin ger├žekle┼čtirilebilmesi i├žin ├Âncelikle ihracat├ž─▒ ile kurulu┼č aras─▒nda bir forfaiting s├Âzle┼čmesi imzalanmas─▒ gerekir. Bu s├Âzle┼čmenin kar┼č─▒l─▒─č─▒nda forfaiter, alaca─č─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ iskonto ederek forfaitist olarak adland─▒r─▒lan taraf─▒n ticari risklerini ├╝stlenir. Bu i┼člemin ger├žekle┼čebilmesi i├žin kredili sat─▒┼čtan ├Ânce ├že┼čitli belgeler ile ba┼čvuruda bulunmak gerekir. Ard─▒ndan ihracat├ž─▒n─▒n ve forfaiter kurulu┼čun aras─▒nda bir anla┼čma imzalan─▒r. Bunun sonucunda ise sat─▒┼č ger├žekle┼čir.