T

Tezg├óh ├╝st├╝ piyasa; borsa d─▒┼č─▒nda ger├žekle┼čen al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒ aras─▒nda pazarl─▒k usul├╝ al─▒m-sat─▒m i┼člemlerine denir. OTC piyasas─▒ olarak da bilinen bu pazar─▒n en ├Ânemli ├Âzelli─či, fiziki bir mek├óna ihtiya├ž duymamas─▒d─▒r. Pazarda i┼člem g├Âren emtia, para ve hisse senedi gibi ├╝r├╝nlerin al─▒┼čveri┼či i├žin sanal ortamdan i┼člem yap─▒labilir. 

Tezg├óh ├╝st├╝ piyasa, ┼čeffaf ├Âzelli─če sahip de─čildir. Al─▒m-sat─▒m s├╝reci yaln─▒zca al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒ aras─▒nda sakl─▒ kal─▒r. Ancak yat─▒r─▒mc─▒n─▒n iste─či d├óhilinde al─▒┼čveri┼čte komisyoncu devreye girebilir. Yap─▒lan i┼člemlerin ┼čeffafl─▒k oran─▒ taraflar─▒n belirleyebilece─či bir durumdur. 

Tezg├óh ├ťst├╝ Piyasalar Nelerdir?

Tezg├óh ├╝st├╝ piyasalar, belirli bir organizasyona sahip de─čildir. Bunlar aras─▒nda; serbest alt─▒n al─▒m-sat─▒m i┼člemleri, bankalararas─▒ repo piyasalar─▒, ki┼čilerin kulland─▒─č─▒ krediler, Kapal─▒ ├çar┼č─▒ efektif pazar─▒ ve d├Âviz al─▒m-sat─▒m─▒ bulunur. Bu ├Ârg├╝tlenmemi┼č piyasalar─▒n en ├Ânemli ├Âzelli─či, d├╝┼č├╝k miktarlarla yat─▒r─▒ma uygun olmas─▒d─▒r. Yat─▒r─▒m getirisi ba┼čka bir ├╝r├╝ne ba─čl─▒ olmayan bu pazarlarda esnek i┼člem yapma ├Âzelli─či sayesinde risk nispeten d├╝┼č├╝kt├╝r.

Tezg├óh ├ťst├╝ T├╝rev ├ťr├╝nler Nelerdir?

Tezg├óh ├╝st├╝ t├╝rev i┼člemlerine konu olan ├╝r├╝nlerin en ├Ânemli ├Âzelli─či kazanc─▒n─▒n ba┼čka bir yat─▒r─▒m arac─▒na ba─č─▒ml─▒ olmamas─▒d─▒r. Bu ├╝r├╝nlerin riski olduk├ža d├╝┼č├╝kt├╝r. Kullan─▒lan t├╝rev ├╝r├╝nler ┼čunlard─▒r: forward, swap, opsiyon ve futures. Al─▒nan riskin belli olmas─▒n─▒ isteyen yat─▒r─▒mc─▒lar bu tezg├óh ├╝st├╝ t├╝rev ├╝r├╝nleri tercih eder. Her t├╝rev ├╝r├╝n├╝n ├žal─▒┼čma sistemi ve sa─člad─▒─č─▒ avantajlar farkl─▒d─▒r. Bu ara├žlar─▒ kullanan yat─▒r─▒mc─▒lar, olu┼čabilecek risklerden kurtulur ve kar┼č─▒la┼čabilece─či zarar─▒n y├Ân├╝n├╝ de─či┼čtirebilir. 

Tezg├óh ├ťst├╝ Piyasa Nas─▒l ├çal─▒┼č─▒r?

OTC piyasalar─▒n─▒n ├žal─▒┼čma mant─▒─č─▒, al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒ aras─▒nda pazarl─▒─ča dayan─▒r. S├Âz konusu piyasada hisse senedine benzer yat─▒r─▒m ara├žlar─▒ vard─▒r. Bu yat─▒r─▒m ara├žlar─▒, ┼čirketlerin belirledi─či fiyatlar ├╝zerinden sat─▒┼ča sunulur. Bunlar aras─▒nda borsada i┼člem yapma yetkisi bulunmayan ┼čirketler yer alabildi─či gibi tan─▒nm─▒┼č markalar da vard─▒r. Piyasada sat─▒┼ča sunulan bu menkul k─▒ymetlerden yat─▒r─▒mc─▒ kendine uygun olan─▒ sat─▒n alabilir. Tezg├óh ├╝st├╝ piyasada yap─▒lan i┼člemler, genel piyasadaki likiditenin de artmas─▒n─▒ sa─člar. Kolay ve h─▒zl─▒ al─▒n─▒p sat─▒lan menkul k─▒ymetlerin bulundu─ču OTC piyasalar─▒, ya┼čanan sosyo-ekonomik de─či┼čimlerden etkilenebilir. 

Tezg├óh ├ťst├╝ Piyasalar─▒n Avantajlar─▒ ve Dezavantajlar─▒?

Tezg├óh ├╝st├╝ piyasalar─▒n en ├Ânemli avantaj─▒ g├╝venli bir yat─▒r─▒m pazar─▒ olmalar─▒d─▒r. OTC piyasas─▒, Sermaye Piyasas─▒ Kurulu taraf─▒ndan denetlenir. Bu sayede yap─▒lan i┼člemler g├╝venlidir. Ayn─▒ zamanda tezg├óh ├╝st├╝ piyasa, standart borsalarda bulunmayan yat─▒r─▒m ara├žlar─▒na sahiptir. Pazar, yasal esneklik ve d├╝┼č├╝k maliyetli yat─▒r─▒ma a├ž─▒k oldu─ču i├žin avantajl─▒d─▒r. 

Tezg├óh ├╝st├╝ piyasalarda ger├žekle┼čen bu al─▒m-sat─▒m, tamamlanana kadar a├ž─▒klanmaz. Yeterince ┼čeffaf olmayan bu durum, baz─▒ dezavantajlar─▒ beraberinde getirebilir. Bunlardan ilki pazar─▒n manip├╝lasyona izin veren bir zemine sahip olmas─▒d─▒r. Bu durum yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n baz─▒ ├Ânlemler almas─▒n─▒ mecburi k─▒lar. Stop-loss, yat─▒r─▒mc─▒lar taraf─▒ndan al─▒nan ├Ânlemlerden biridir.  

ÔÇťTers repo nedirÔÇŁ sorusuna cevap vermek i├žin ├Âncelikle repo konusuna de─činmek gerekir. Repo, en temel tan─▒m─▒yla teminata dayal─▒ bor├žlanmad─▒r. Ters repo ise yat─▒r─▒m ara├žlar─▒n─▒n belirlenen s├╝renin ard─▒ndan tekrar sat─▒lmak ├╝zere al─▒nmas─▒na denir. Piyasa ko┼čullar─▒n─▒ d├╝zenleyen bu i┼člemler hem yerel ve hem de k├╝resel ├Âl├žekte olduk├ža ├Ânemlidir. Yap─▒lan i┼člemler sonucu piyasada bulunan likidite oran─▒ d├╝zenlenerek ya┼čanabilecek finansal krizin ├Ân├╝ne ge├žilebilir. 

Ters repo ├╝lkemizde sermaye piyasas─▒ ara├žlar─▒ i├žerisinde de─čerlendirilir. Yap─▒lan i┼člemin vade uzunlu─ču, menkul k─▒ymetlerin vadesinden uzun olamaz. S├Âz konusu i┼člem, organize finans piyasalar─▒ ve tezg├óh ├╝st├╝ piyasalarda ger├žekle┼čtirilebilir. Yap─▒lan ters repo i┼člemi taraflar aras─▒nda belirlenen s├Âzle┼čme ko┼čullar─▒na uygun ger├žekle┼čir. 

Ters Repo Neden Yap─▒l─▒r?

Piyasada likidite fazlas─▒ bulundu─ču durumlarda ters repo i┼člemi ger├žekle┼čtirilir. Bu i┼člem piyasada olduk├ža ├Ânemli bir yere sahiptir. D├╝zenleyici bir i┼člem olan ters repo, piyasa ko┼čullar─▒n─▒ istenen seviyeye getirmeyi ama├žlar. S├Âz konusu i┼člem ├╝lkemizde Merkez Bankas─▒ ve a├ž─▒k piyasa i┼člemi yapmaya yetkili olan kurumlar aras─▒nda ger├žekle┼čtirilir. Piyasada fazla nakit bulunmas─▒ h├ólinde Merkez Bankas─▒, portf├Ây├╝ndeki k─▒ymetleri ileri bir tarihte tekrar alma taahh├╝t├╝yle a├ž─▒k piyasada i┼člem yapmaya yetkili kurumlara satar. 

Ters repo i┼čleminin ger├žekle┼čtirilmesinin birden fazla avantaj─▒ bulunur. Bunlardan en ├Ânemlisi Merkez Bankas─▒ÔÇÖn─▒n likidite ve faiz oranlar─▒n─▒ y├Ânlendirmesidir. Bu i┼člem ayn─▒ zamanda k├╝├ž├╝k ├Âl├žekli banka ve ┼čirketlere de fon sa─člar. ─░┼člemin bor├ž vadesi, al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒n─▒n ihtiya├žlar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak belirlenir. Vadeli i┼člemler aras─▒nda bulunan ters repo sonunda taraflar, k├ór sa─člayabilece─či gibi zararla da kar┼č─▒la┼čabilir. 

Fonlardaki Ters Repo Nedir? 

Ters repo pazar─▒n─▒n aktifle┼čmesi, d├╝┼č├╝k maliyete sahip bir ortam─▒ beraberinde getirir. Yap─▒lan i┼člemlerle elde edilen fonlar, Merkez Bankas─▒ÔÇÖn─▒n zorunlu kar┼č─▒l─▒k y├╝k├╝ml├╝l├╝klerine d├óhil de─čildir. S├Âz konusu i┼čleme konu olabilecek menkul k─▒ymetler ┼čunlard─▒r: Banka bonolar─▒, devlet tahvilleri ve Kamu Ortakl─▒─č─▒ ─░daresi ve Toplu Konut ─░daresiÔÇÖnce ihra├ž edilen bor├žlanma senetleri. 

Ters reponun temel amac─▒ k─▒sa vadeli likidite sa─člamakt─▒r. ─░┼čleme konu olan menkul k─▒ymetler yaln─▒zca g├╝vence niteli─či ta┼č─▒r. Dolay─▒s─▒yla taraflar aras─▒nda yap─▒lan repo anla┼čmas─▒, bile┼čik s├Âzle┼čme olur. Bu s├Âzle┼čme t├╝r├╝nde i┼čleme uygun ├Âzel h├╝k├╝mler belirlenir. S├Âz konusu s├Âzle┼čmede yer alan kararlarda Sermaye Piyasas─▒ Kanunu ve T├╝rk Ceza Kanunu h├╝k├╝mleri uygulan─▒r. 

Ters Repo Faiz midir?

Ters repo i┼čleminin faiz olup olmad─▒─č─▒ konusu olduk├ža tart─▒┼čmal─▒d─▒r. H├ólihaz─▒rda ├╝lkemizde bulunan kat─▒l─▒m bankalar─▒ ters reponun faiz oldu─ču karar─▒yla bu i┼člemi ger├žekle┼čtirmemektedir. Yap─▒lan baz─▒ tart─▒┼čmalarda repo i┼člemlerinde hak edilen bir k├ór oldu─ču fikri savunulmaya devam edilmektedir. Di─čer taraftan bu i┼člemin faiz oldu─ču sonucuna ula┼č─▒lan ara┼čt─▒rmalarda; repo i┼čleminin sat─▒m akdi olarak ele al─▒namayaca─č─▒, aksine rehin ve teminatla bor├ž verene kazan├ž sa─člad─▒─č─▒ d├╝┼č├╝ncesi vard─▒r. Dolay─▒s─▒yla ger├žekle┼čtirilen ters repo i┼čleminin faiz oldu─ču sonucuna varanlar da mevcuttur. 

Teminat, T├╝rk├žede g├╝vence anlam─▒nda kullan─▒lan bir s├Âzc├╝kt├╝r. Finans, borsa ve sigortac─▒l─▒k gibi daha pek alanda s─▒kl─▒kla kullan─▒lan bu terim, ├Âzel anlamlara da sahiptir. ÔÇťTeminat nedir?” sorusunun cevab─▒, borsa ve finans alan─▒nda ├že┼čitli i┼člemler yapabilmek i├žin hesab─▒n─▒zda bulunmas─▒ gereken parad─▒r ┼čeklinde verilebilir. Teminat─▒n miktar─▒ yap─▒lacak olan i┼čleme g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterebilir. Bu para ile i┼člem yapt─▒─č─▒n─▒z kurulu┼č, al─▒m ve sat─▒mlarda do─čabilecek maddi y├╝k├╝ml├╝l├╝klere kar┼č─▒ kendini g├╝vence alt─▒na al─▒r.

Teminat Nas─▒l ve Neden Al─▒n─▒r?

ÔÇťTeminat ne demek?ÔÇŁ sorusu kadar merak edilen bir di─čer konu ise s├Âz konusu g├╝vencenin nas─▒l al─▒nd─▒─č─▒d─▒r. ├ľncelikle neden bir g├╝venceye ihtiya├ž duyuldu─čunu a├ž─▒klamak gerekir. Finans alan─▒nda kimi zaman yat─▒r─▒m veya i┼č yapmak i├žin ki┼čiler bor├žlanmay─▒ se├žebilir. Bor├žlanarak yap─▒lan i┼člemlerde genellikle yat─▒r─▒mc─▒lar, ├Âdemelerini elde edecekleri k├ór ile kar┼č─▒lamay─▒ planlar. Bu durum borcu sa─člayan kurum i├žin bir risk olu┼čturur. E─čer yat─▒r─▒mc─▒n─▒n yapt─▒─č─▒ i┼člemler, beklenilen k├ór─▒ sa─člamaz veya zarara u─čramas─▒na neden olursa bu durumda bor├ž veren kurum da maddi kay─▒p ya┼čar. Bu olumsuzlu─čun ├Ân├╝ne ge├žebilmek i├žin ki┼čilerden bir teminat bedeli talep edilir. Bu bedel yap─▒lacak olan i┼čleme veya bor├ž verilen miktara g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterebilir. Bor├žlu ki┼či, belirlenen vadede y├╝k├╝ml├╝l├╝klerini yerine getirmezse kayna─č─▒ sa─člayan kurum g├Âsterilen teminat bedeline el koyarak zarar─▒n─▒ ├Ânlenmi┼č olur. 

Teminat Mektubu Nedir ve Ne ─░┼če Yarar?

Teminat mektubu, bankalar─▒n m├╝┼čterilerine verdi─či bir g├╝vence belgesidir. Hem ger├žek hem de t├╝zel ki┼čiler bu belgeyi alabilir. G├╝vence mektubu, ki┼činin belirlenen s├╝rede ├╝stlendi─či borcu kar┼č─▒lamamas─▒ durumunda bankan─▒n do─čan zarar─▒ kar┼č─▒layaca─č─▒n─▒ g├Âsterir. Bu belgeyi alabilmek i├žin ki┼čilerin m├╝┼čterisi oldu─ču bankaya talepte bulunmas─▒ gerekir. Talep i┼člemi s─▒ras─▒nda belgenin neden gerekli oldu─ču ve hangi ama├žla kullan─▒laca─č─▒ gibi bilgiler de bankayla payla┼č─▒l─▒r.

Hisselerde Teminat Ne Demek?

Borsada baz─▒ piyasalarda i┼člem yapabilmek i├žin ki┼čilerin bir g├╝vence sunmas─▒ zorunludur. Vadeli ─░┼člem ve Opsiyon Piyasas─▒ bu alanlardan biridir. V─░OPÔÇÖta i┼člem yapabilmek i├žin hesab─▒n─▒zda TL baz─▒nda bir miktar para bulunmas─▒ gerekir. Bu miktar da teminat olarak isimlendirilir. Teminat miktarlar─▒ bu piyasada i┼člem g├Âren farkl─▒ s├Âzle┼čmeler i├žin de─či┼čiklik g├Âsterebilir. G├╝vence miktarlar─▒, V─░OPÔÇÖ ta kald─▒ra├ž oran─▒n─▒n hesaplanmas─▒nda da  kullan─▒l─▒r. ─░┼člem hacminin teminat tutar─▒na b├Âl├╝nmesiyle s├Âzle┼čmenin kald─▒ra├ž oran─▒ elde edilir.

Teminat Bedelleri Nas─▒l Belirlenir?

Teminat bedelleri yap─▒lacak olan i┼člem ve vadeye g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterebilir. V─░OPÔÇÖta teminat bedelleri, Borsa ─░stanbul A.┼×. taraf─▒ndan hesaplan─▒r. Bu piyasada i┼člem g├Âren s├Âzle┼čmeler i├žin belirlenen miktarlar, SPAN parametreleri ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda yay─▒mlan─▒r. Kullan─▒c─▒lar bu k─▒s─▒mdan g├╝vence miktarlar─▒n─▒ kontrol edebilir. 

V─░OPÔÇÖta s├Âzle┼čme teminatlar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra ba┼člang─▒├ž ve s├╝rd├╝rme g├╝venceleri de bulunur. Ba┼člang─▒├ž g├╝vencesi, i┼člem a├žmadan ├Ânce hesapta bulunmas─▒ gereken mebla─čd─▒r. S├╝rd├╝rme teminat─▒ ise ba┼člang─▒├ž g├╝vencesinin Vadeli ─░┼člemler Piyasas─▒ÔÇÖndaki olumsuz de─či┼čimler sonucu olu┼čan zarar neticesinde inece─či asgari teminat seviyesini g├Âsteren tutard─▒r. Bu miktar ilgili mevzuata g├Âre %100 olarak belirlenmi┼čtir. 

Borsa, kendi i├žinde farkl─▒ dinamikleri olan bir yap─▒d─▒r. Bu anlamda kazan├ž oran─▒n─▒ art─▒rmak i├žin borsada farkl─▒ uygulamalar ger├žekle┼čtirilir. Bunlardan biri de tavan fiyat uygulamas─▒d─▒r. Tavan fiyat─▒, borsada hisseler i├žin kullan─▒lan bir tabirdir. Asl─▒nda bu kavram bir hesaplama t├╝r├╝n├╝ ifade eder. Tavan fiyat─▒n tercih edilme nedeni borsadaki riskleri azaltmakt─▒r. 

S├Âz konusu fiyat, g├╝nl├╝k i┼člem hacmi baz al─▒narak yap─▒l─▒r. Bir hisse senedinin a├ž─▒l─▒┼č ve kapan─▒┼č fiyatlar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak hesaplan─▒r. Burada yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n temel hedefi, hesaplamay─▒ k├ór marj─▒na olabildi─čince yak─▒n h├óle getirmektir. Tavan fiyat─▒n─▒ k─▒saca hisse senedinin ula┼čabilece─či en y├╝ksek limit fiyat olarak tan─▒mlamak da m├╝mk├╝nd├╝r. 

Borsada Tavan Fiyat─▒ Uygulamas─▒ Nas─▒l Olur?

Tavan fiyat ne demek sorusuna yan─▒t verdikten sonra bu kavram─▒n borsada nas─▒l uyguland─▒─č─▒na de─činmek gerekir. Uygulamada ├Âncelikle bir hisse senedinin kapan─▒┼č fiyat─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulur. Hesaplama yap─▒l─▒rken hisse senedinin son fiyat─▒n─▒n %10ÔÇÖu al─▒n─▒r. Ard─▒ndan bu oran kapan─▒┼č tutar─▒na eklenerek ├╝st seviyedeki tutar bulunur. Bu hesaplama neticesinde yat─▒r─▒mc─▒lar bir hisse senedinin en fazla ne kadar yukar─▒ y├Ânl├╝ seyredece─čini g├Âr├╝r. 

Tavan Fiyat Uygulamas─▒n─▒n Avantajlar─▒ ve Dezavantajlar─▒ Nelerdir?

Bu uygulama, riskli bir yat─▒r─▒m arac─▒ olan borsada zarar etme ihtimalini d├╝┼č├╝r├╝r. ├ç├╝nk├╝ s├Âz konusu hesaplama, bir hisse senedinde ortaya ├ž─▒kabilecek en y├╝ksek fiyata dair bilgi edinmeyi sa─člar. Bu bilgi de daha sa─člam yat─▒r─▒mlar yapman─▒n ├Ân├╝n├╝ a├žar. ├ľzellikle al─▒m sat─▒m portf├Ây├╝ olu┼čturulurken tavan tutar hesaplamas─▒n─▒n yap─▒lmas─▒ tavsiye edilir. 

Mal ve hizmet sat─▒┼č─▒nda uygulanan tavan fiyat politikas─▒, maksimum sat─▒┼č tutar─▒n─▒ belirlemektir. Bu i┼člem ├žo─ču kez devlet eliyle yap─▒l─▒r. Herhangi bir ├╝r├╝n, arz talep dengesi i├žerisinde ├žok pahal─▒ya fiyatlan─▒yorsa devlet bu mal─▒n sat─▒labilece─či maksimum fiyat─▒ belirleyerek t├╝keticiyi korumaya ├žal─▒┼č─▒r. Bu uygulaman─▒n dezavantaj─▒ sat─▒c─▒ya, avantaj─▒ ise t├╝keticiye yans─▒r. 

Hisse Senedi Tavan Fiyat─▒ Nedir?

Hisse senedi tavan fiyat─▒, borsada belirlenen bir durumdur. Senedin kapan─▒┼č─▒ndan sonra %10ÔÇÖluk k─▒sm─▒ hesaplanarak ba┼člang─▒├žtaki tutara eklenir. ├ľrne─čin 100 TL ile kapanan bir hisse senedinin %10ÔÇÖu al─▒narak ba┼člang─▒├žtaki fiyata ilave edilir. B├Âylece senedin tavan tutar─▒ 100+10=110 TL olur. Yat─▒r─▒mc─▒lar s├Âz konusu senedin maksimum bu tutara ├ž─▒kabilece─čini d├╝┼č├╝nerek i┼člem yapar. Bu da yat─▒r─▒mc─▒y─▒ muhtemel zarardan korur. 

Tavan Fiyat─▒ Uygulamas─▒ Kimi Korumay─▒ Ama├žlar?

Mal ve hizmet sat─▒┼č─▒nda ger├žekle┼čtirilen tavan fiyat uygulamas─▒ t├╝keticiyi korumaya odakl─▒d─▒r. ├ľzellikle temel t├╝ketim mallar─▒ndaki a┼č─▒r─▒ art─▒┼člar─▒ engellemek ve bireylerin ihtiya├žlar─▒na kolay ula┼čmas─▒n─▒ sa─člamak maksad─▒yla yap─▒lan bir uygulamad─▒r. Borsada tavan fiyat ise talebin yo─čunlu─čuna g├Âre olu┼čur. Burada kullan─▒lacak tavan fiyat hesaplamas─▒ yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n ├Ânlerini g├Ârmelerini sa─člar. 

Ticari faaliyetler s─▒ras─▒nda kullan─▒lan birden fazla ├Âdeme y├Ântemi bulunur. Bu ├Âdeme y├Ântemlerinin de kendine has ├Âzellikleri mevcuttur. Al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒ taraflar aras─▒nda yap─▒lacak olan ├Âdemenin hacmi, hangi y├Ântemin belirlenece─či noktas─▒nda ├Ânemli bir rol oynar. Bu noktada ise takas nedir sorusu s─▒kl─▒kla ara┼čt─▒r─▒l─▒r. 

Takas, bir di─čer ad─▒yla trampa, mal ve hizmetlerin bir di─čeri ile de─či┼č toku┼čunu ifade eder. S─▒k tercih edilen bir ticaret tipi olan takas etmek, herhangi bir de─či┼čim arac─▒ kullan─▒lmaks─▒z─▒n yap─▒labilir. ├ľzellikle modern ekonomilerde parasal sistemin yan─▒ s─▒ra varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝ren bir ├Âdeme y├Ântemidir. 

Borsada Takas Nedir?

Ekonominin temel terimleri aras─▒nda yer alan takas, borsada s─▒k├ža kullan─▒lan bir ├Âdeme y├Ântemidir. ÔÇťBorsada takas nedir?ÔÇŁ sorusu, ticari faaliyetlerde bulunan pek ├žok birey taraf─▒ndan merak edilir. Borsada takas, swap ve clearing olmak ├╝zere ikiye ayr─▒l─▒r. 

Clearing, ├Âdeme ya da menkul k─▒ymet mutabakat sistemlerine g├Ânderilen emirlerin transfer edilmesini i┼čaret eder. ├ľdeme emri verildikten sonra provizyon al─▒nd─▒─č─▒ durumlarda mutabakat ├Âncesine arac─▒l─▒k edilmesi i┼člemleri de takas olarak adland─▒r─▒l─▒r. 

Swap ise ticari faaliyet ger├žekle┼čtiren iki taraf─▒n belirli bir y├╝k├╝ml├╝l├╝─če ba─čl─▒ olarak nakit ak─▒┼č─▒n─▒ kendi aralar─▒nda de─či┼čtirdi─či i┼člemdir. ├ľrne─čin; farkl─▒ bor├žlara sahip olan iki firma, birbirlerinin ├Âdeme y├╝k├╝ml├╝l├╝klerini belirli kurallar ├žer├ževesinde de─či┼čtirme hakk─▒na sahiptir. Bu i┼člemlerde d├Âviz kurlar─▒ndaki ve faiz oranlar─▒ndaki de─či┼čimler g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒d─▒r. B├Âylelikle firmalar i├žin ortaya ├ž─▒kan risk en aza indirilebilir. 

Takas bakiye, hisse sat─▒┼č─▒ sonras─▒ ┼čahs─▒n hesab─▒na ge├žen paran─▒n bir s├╝re al─▒konulmas─▒n─▒ ifade eder. T1 ve T2 terimleri ise paran─▒n ├žekilece─či g├╝n├╝ belirtir. Borsada T1, i┼člem sonucu kazan─▒lan paran─▒n 1; T2 ise 2 g├╝n sonra nakde ├ževrilebilece─čini g├Âsterir. 

Br├╝t Takas Nedir?

Br├╝t takas, pay senedi piyasalar─▒ndaki beklenmeyen fiyat hareketlerini engellemek amac─▒yla uygulanan bir y├Ântemdir. Bu y├Ântem, Sermaye Piyasas─▒ Kurulu (SPK) taraf─▒ndan hisse baz─▒nda getirilen bir tedbir olarak tan─▒mlan─▒r. Yat─▒r─▒mc─▒, pay senetlerinde al─▒m yapmak istedi─činde hesab─▒nda yeterli miktarda nakit bulundurmakla y├╝k├╝ml├╝d├╝r. Benzer ┼čekilde sat─▒┼č yapmak isteyen yat─▒r─▒mc─▒n─▒n da ilgili tarihte yeterli miktarda menkul k─▒ymete sahip olmas─▒ gerekir. Bu uygulamay─▒ ger├žekle┼čtiren yat─▒r─▒mc─▒lar bir pay senedi ald─▒─č─▒ g├╝n sat─▒┼č yapamaz. Sat─▒┼č i┼člemi i├žin ertesi g├╝n├╝ beklemek gerekir. 

Bor├žlar HukukuÔÇÖnda Takas Ne Demek?

Bor├žlar KanunuÔÇÖnun 118. maddesi, takasa ili┼čkin h├╝k├╝mler i├žerir. Kanuna g├Âre bu kavram, kar┼č─▒l─▒kl─▒ ve istenebilir iki borcun ayr─▒ ayr─▒ ├Âdemeksizin bir beyanla tahsis edilmesidir. Borcu sona erdiren bu ├Âdeme y├Ântemi, iki ┼čah─▒s aras─▒nda ger├žekle┼čebilir. Her iki taraf─▒n da kar┼č─▒l─▒kl─▒ borcu bulunuyorsa takas arac─▒l─▒─č─▒yla ├Âdeme i┼člemi tamamlan─▒r. Bu durumda ta┼č─▒nmaz mal de─či┼čimi de borcu tahsis etmenin bir yolu olarak tercih edilir. Hesaben borcun tahsil edilmesi sonucu her iki taraf─▒n da hakk─▒n─▒n korunmas─▒n─▒ sa─član─▒r. 

Takastaki ├çek ├ľdenmezse Ne Olur?

Ticarette y├╝kl├╝ ├Âdemeler i├žin bir├žok firma ve kurum ├žek y├Ântemini tercih eder. ├çekin kanuni s├╝re i├žerisinde ibraz edilmi┼č olmas─▒ yasal bir y├╝k├╝ml├╝l├╝kt├╝r. Kanuna g├Âre, ibraz s├╝resi dolan ├žekle ilgili ÔÇťkar┼č─▒l─▒ks─▒zd─▒rÔÇŁ i┼člemi yap─▒lmas─▒ sonucunda bu duruma sebebiyet veren ki┼či cezaland─▒r─▒l─▒r. ├çekin vade tarihinden itibaren 10 g├╝n i├žerisinde bankaya ibraz edilmi┼č olmas─▒ gerekir. ─░braz edilmeyen ├žekin takasa verilmesi de yasalar ├žer├ževesinde kabul g├Âr├╝l├╝r. 

├çekin ├Âdenmemesi durumunda ilgili banka taraf─▒ndan ├žek sahibine ihtar ├žekilir. Sonu├ž al─▒namamas─▒ durumunda ise icra yoluyla dava a├žma hakk─▒ bulunur. A├ž─▒lan dava sonucunda ┼čahsa ├žek hesab─▒ a├žma yasa─č─▒ verilir. Dava s├╝recine ra─čmen ├žekin kullan─▒lmas─▒ ise ┼čahs─▒n 1 ila 3 y─▒l aras─▒nda hapis cezas─▒ almas─▒na neden olur.

Tahvil bir t├╝r bor├ž senedidir. Bu finansal ara├ž sayesinde yat─▒r─▒mc─▒lar, ┼čirketlerin finansman ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒layabilir. Tahvilde sabit faiz oran─▒ ile bor├ž verilir. Vade sonunda senetten faiz getirisi elde edilir.

Tahvil nedir sorusunun daha ayr─▒nt─▒l─▒ cevap vermek de m├╝mk├╝nd├╝r. Bu, vadesi 1 y─▒ldan fazla olan yaz─▒l─▒ bir senettir. Senet sahibi olan yat─▒r─▒mc─▒, ihra├ž yapan ki┼činin alacakl─▒s─▒ konumundad─▒r. Sabit getirili menkul k─▒ymet olarak bilinen bor├ž senedi sayesinde finansal ihtiya├žlar kar┼č─▒lanabilir.

K├ó─č─▒d─▒n faiz getirisinin beklentilerini kar┼č─▒lad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nen bireyler senet sat─▒n al─▒r. Belirli d├Ânemlerde bor├ž senedi sahiplerine bir miktar faiz ├Âdemesi yap─▒l─▒r. Senedin vadesi dolduktan sonra ┼čirket, tahvili yat─▒r─▒mc─▒dan anapara ile geri al─▒r. 

Tahvilin ├ľzellikleri Nelerdir?

Tahvilin ├Âzelliklerini bilmekte fayda vard─▒r. Bu sayede do─čru bir ┼čekilde yat─▒r─▒m yapmak m├╝mk├╝n olur. Bu bor├ž senedi k─▒ymetli bir evrakt─▒r. K├ó─č─▒t sahibi yat─▒r─▒mc─▒lar, bor├ž senedi ├ž─▒karan kurulu┼člar─▒n uzun vadeli alacakl─▒s─▒ olur. Anonim ┼čirketler senet ├ž─▒karma hakk─▒na sahiptir. Bunun yan─▒ s─▒ra bor├ž senedi devlet ve belediyeler gibi kamu kurulu┼člar─▒ taraf─▒ndan da ├ž─▒kar─▒l─▒r. 

Bu ├╝r├╝n; anonim ┼čirketler i├žin bor├ž, bireyler i├žin alacak senedi niteli─či ta┼č─▒r. Tahvilin vadesi sona erdi─činde ise bor├ž senedi sahibi ve kurum aras─▒ndaki hukuki ili┼čki biter. Senedin nominal de─čerleri, k├ó─č─▒d─▒ ├ž─▒karan anonim ┼čirket taraf─▒ndan belirlenir. Senet, nominal de─čerin alt─▒nda iskontolu olarak ihra├ž edilebilir. 

Piyasada devlet ve ├Âzel sekt├Âr bor├ž senetleri vard─▒r. Bunlar─▒n yan─▒ s─▒ra endeksli, ikramiyeli, primli ve ba┼ča ba┼č tahviller de bulunur. T├╝m bunlara ek olarak sabit ve de─či┼čken faizli, garantili ve garantisiz, hamiline ve nama yaz─▒l─▒ bor├ž senetleri de al─▒nabilir.

Tahvil Nas─▒l Al─▒n─▒r?

Al─▒m i┼člemini ger├žekle┼čtirmek i├žin birtak─▒m ┼čartlar─▒n sa─članmas─▒ gerekir. ┼×irketin tam unvan─▒, kurulu┼čun merkezi, bor├ž senedinin konusu ve k├ó─č─▒d─▒n s├╝resi net bir ┼čekilde belirtilmelidir. Esas sermayenin miktar─▒n─▒n ve ana s├Âzle┼čmenin tarihinin kararla┼čt─▒r─▒lmas─▒ da ├Ânem arz eder. Daha sonra ise bor├ž senetlerinin nominal de─čerleri ve verilecek faiz tutar─▒ belirlenir. Bor├ž senedinin nama ya da hamiline yaz─▒l─▒ oldu─ču belirtilir. Ard─▒ndan senedin itfa ┼čeklinde ve s├╝resinde anla┼č─▒l─▒r.

Tahvilin al─▒nd─▒─č─▒ ┼čirketin mallar─▒n─▒n ├╝zerinde rehin ya da teminat olup olmad─▒─č─▒ kontrol edilir. T├╝m ko┼čullar kar┼č─▒land─▒─č─▒ takdirde genel kurulun senet ├ž─▒karma karar─▒n─▒n tescil ve ilan tarihi belirlenir. Karar a┼čamas─▒nda en az iki yetkili imzan─▒n bulunmas─▒ gerekir.

Tahvil Alman─▒n Avantajlar─▒ Nelerdir?

Tahvil alman─▒n avantajlar─▒n─▒n ba┼č─▒nda senet sahibinin k├ór veya zarar ├╝zerinde bir sorumlulu─čunun bulunmamas─▒ gelir. Bor├ž senedi, sabit gelirli oldu─ču i├žin k├ó─č─▒d─▒n getirisi ├Ânceden bilinir. ┼×irket taraf─▒ndan k├ór da─č─▒t─▒m─▒ yap─▒lmadan ├Ânce bor├ž senetlerinin alacaklar─▒ ├Âdenir. Buna ek olarak bahsi ge├žen bor├ž senedi sayesinde ┼čirketler, ekonomik anlamda k─▒sa s├╝reli bir rahatlama ya┼čar. Kurulu┼člar, faiz ald─▒klar─▒ i├žin varl─▒klar─▒n─▒ art─▒rma f─▒rsat─▒ da yakalar.