Ethereum kurucu ortağı Vitalik Buterin, ağın uzun vadeli yol haritasının güncellenmiş taslağından öne çıkan başlıkları paylaştı. Buterin, çok yıllık “Lean Ethereum” girişimini, ağın işleyişinin neredeyse tamamen yeniden inşa edilmesi olarak tanımladı.
Buterin, cumartesi günü X üzerinden yaptığı paylaşımda Lean Ethereum’un “tek seferlik bir güncelleme olmadığını”, üç-dört yıl boyunca kademeli olarak hayata geçecek bir dizi iyileştirme içerdiğini belirtti. Yine de bu süreci, Merge ile aynı ölçekte, Ethereum’un “üçüncü büyük evrimi” olarak nitelendirdi ve “protokolün neredeyse tüm ana bileşenlerinin değişeceğini” vurguladı.
Bu açıklama, haziran sonunda Berlin’de düzenlenen Ethereum araştırmacıları toplantısının ardından geldi. Güncellenen plan, şubat ayında Ethereum Vakfı araştırmacısı Justin Drake tarafından tanıtılan ve 2029’a kadar yedi ağ güncellemesini öngören strawmap.org adresinde yayımlandı.
Buterin’in sıraladığı değişiklikler, ağın işlemleri nasıl doğruladığından, gelecekteki kuantum bilgisayarlara karşı kullanılan kriptografiye, işlemlerin ne kadar hızlı kesinleştiğinden zincir üzerindeki veri depolama yöntemlerine kadar birçok alanı kapsıyor. Geçişin mevcut uygulamaları bozmadan gerçekleşebileceğini belirten Buterin, “Bunu daha önce de yaptık (Merge), yine yapabiliriz” dedi.
Buterin ayrıca, Hegota güncellemesinin muhtemelen Ethereum’un “Lean öncesi” son büyük çatallanması olacağını ifade etti. Hegota, 2026’da planlanan ikinci büyük güncelleme olarak öne çıkıyor. Yani, bu yıldan sonraki neredeyse tüm güncellemeler yeniden yapılanmanın bir parçası olacak.
Daha Ucuz Veri Depolama
Buterin, depolama alanındaki değişiklikleri “muhtemelen planın en sarsıcı unsuru” olarak tanımladı. Şu anda Ethereum, token bakiyelerinden borsa sözleşmelerine kadar tüm durum verilerini tek ve bakımı pahalı bir formatta tutuyor. Yeni planda ise, en karmaşık uygulamalar için mevcut sistem korunurken, daha basit uygulamalar için daha ucuz bir katman eklenmesi öngörülüyor.
Buterin, örnek olarak 2030 yılında yeni depolama katmanının eskiye kıyasla 50 kat daha fazla veri tutabileceği bir Ethereum vizyonu çizdi. Bu vurgu, mart ayında Ethereum’un durum verisi depolama yapısının yeniden düzenlenmesi gerektiğine dair yaptığı açıklamaların devamı niteliğinde.
Buterin’e göre, çoğu token, NFT ve merkeziyetsiz finans uygulaması bu daha ucuz katmanı kullanabilecek. Uniswap gibi karmaşık borsa sözleşmeleri ise mevcut sistemde kalacak. Hiçbir uygulama taşınmaya zorlanmayacak; ancak yeni sisteme geçişin “çok maliyet etkin” olacağını, yeni sisteme göre tasarlanan bir token’ın işlem ücretlerinde 10 kattan fazla düşüş görebileceğini belirtti.
Kuantum Güvenliği ve Mahremiyet Önceliği Artıyor
Buterin, kuantum güvenliğinin “öncelik sıralamasında ciddi şekilde yükseldiğini” ifade etti. Gelecekteki kuantum bilgisayarların mevcut blok zincirlerini koruyan kriptografiyi kırabileceği endişesiyle, yol haritası tüm savunmasız bileşenlerin zamanında değiştirilmesini öngörüyor.
Buterin, en acil konunun, Katman 2 ağlarının düşük işlem ücretleri için kullandığı geçici veri depolama alanı olan “blob”lar için kuantum güvenli bir tasarım bulmak olduğunu söyledi. Bu alandaki çalışmaların aylardır sürdüğünü ve artık daha da acil hale geldiğini belirtti.
Mahremiyet de benzer şekilde ön plana çıktı. Buterin, “Mahremiyet artık sonradan düşünülen bir unsur değil, birincil hedef” diyerek, yeni özelliklerin baştan itibaren işlemlerin nasıl gizli olacağı düşünülerek tasarlandığını vurguladı. Bu yaklaşım, vakfın Kohaku cüzdan çerçevesi gibi girişimlerle yürütülen mahremiyet odaklı çalışmaları da kapsıyor.
Her iki tema da strawmap’in beş “kuzey yıldızı” hedefi arasında yer alıyor. Bunlar arasında uzun vadeli güvenlik için kuantum dayanıklı bir ağ ve üçüncü taraf uygulamalara gerek kalmadan doğrudan ana katmanda yerleşik gizli ETH transferleri bulunuyor.
Ethereum’un Motorunun Değişimi
Buterin, ağdaki tüm uygulamaları çalıştıran yazılım ortamı olan Ethereum Virtual Machine’in (EVM) ötesine geçme hedefini de yeniden gündeme getirdi. RISC-V ve leanISA adlı iki alternatif bilgi işlem formatını en olası adaylar olarak gösterdi; ancak bu geçişin “hala oldukça uzak” olduğunu kabul etti.
Buterin’in idealine göre, ağ tamamen yeni motor üzerinde çalışacak ve mevcut EVM, eski uygulamaların sorunsuz şekilde çalışmaya devam etmesi için bir çeviri katmanı olarak tutulacak. Daha verimli bir motor, işlemlerin geçerliliğinin matematiksel olarak kanıtlanmasını çok daha ucuz hale getirecek ve uygulamalara doğrudan mahremiyet özellikleri eklemeyi kolaylaştıracak.
Mart ayında Buterin, bu geçişin kademeli olacağını belirtmişti: Önce yeni format sınırlı dahili kullanım için tanıtılacak, ardından geliştiriciler uygulamalarını bu formatta yazabilecek ve en sonunda EVM devre dışı bırakılacak.
Buterin’in Nisan 2025’te RISC-V’e geçiş önerisinden bu yana fikir tartışmalı. Arbitrum’un ana geliştiricisi Offchain Labs araştırmacıları, geçen kasım ayında WebAssembly’nin daha iyi bir seçenek olduğunu savunmuştu; ancak Buterin’in son açıklamasında bu seçenek yer almadı.
Zaman Baskısı
Buterin, önümüzdeki yaklaşık beş yıl boyunca Ethereum’un kapasitesinin istikrarlı şekilde artacağını, özellikle Glamsterdam güncellemesiyle blok başına daha fazla işlem için büyük bir gas limiti artışı beklendiğini söyledi. Glamsterdam’ın 2026’nın ilk yarısında devreye alınması planlanıyordu; henüz aktifleşmedi. Hegota ise bu güncellemeyi takip edecek.
Bu paylaşım, Ethereum Vakfı’nın yaklaşık bir buçuk hafta önce 54 çalışanını, yani toplam iş gücünün yaklaşık %20’sini işten çıkardığı yeniden yapılanma sürecinin ardından geldi. Buterin, paylaşımını “Ethereum is CROPS” ifadesiyle tamamladı. Bu, vakfın odaklanması gerektiğini savunduğu sansür direnci, açık kaynak, mahremiyet ve güvenlik gibi temel özelliklere gönderme yapıyor.
Ethereum (ETH), pazar günü öğleden sonra yaklaşık 1.780 dolardan işlem görüyordu. Son 24 saatte yaklaşık -%1’lik bir düşüş kaydedildi.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: theblock.co
