Çevrim içi alışveriş platformu Shein, moda dünyasında köklü değişikliklere yol açarak birçok tanınmış markayı geride bırakmıştı. Şirket, uzun süren bekleyiş ve başarısız girişimlerin ardından nihayet Hong Kong Borsası’nda halka arz edildi. Ancak bu ilk işlem günü oldukça dalgalı geçti.
Shein hisseleri, Hong Kong’da işlem görmeye başladığı ilk dakikalarda halka arz fiyatına kıyasla zaman zaman yüzde 10’a yakın değer kaybetti. Ancak gün içinde bu kaybı neredeyse tamamen telafi etti. İşlem gününün sonunda hisse fiyatı 48,50 Hong Kong dolarıyla halka arz fiyatının yalnızca yüzde 0,12 altında kapandı.
Piyasa Değeri 2022 Zirvesinin Çok Altında
Çin’de kurulan ve 2021-2022 yılları arasında merkezini Singapur’a taşıyan Shein, daha önce Londra ve New York borsalarında halka arzı denemişti. Ancak bu girişimler, Pekin yönetiminin direnci nedeniyle başarısız oldu.
Halka arz sürecindeki belirsizlikler sonrası, yatırımcılar nezdinde Shein’e olan ilgi belirgin şekilde azaldı. Halka arz fiyatı baz alındığında şirketin piyasa değeri yaklaşık 26 milyar dolar (22 milyar euro) olarak belirlendi. Oysa 2022’deki özel finansman turlarında Shein’in değeri neredeyse 100 milyar dolara kadar çıkmıştı.
Son birkaç yıldaki zirve değerlemeden bu yana şirketin iş modelinde de önemli değişiklikler yaşandı. Halka arz öncesinde Shein, yılın ilk üç ayında 99 milyon dolar zarar açıkladı.
Düşük Halka Açıklık Oranı
Düşen değerine rağmen Shein, hâlâ dünyanın en değerli giyim perakendecileri arasında yer alıyor. Karşılaştırmak gerekirse, İsveçli H&M’in piyasa değeri yaklaşık 30 milyar dolar, Alman Zalando’nun ise yaklaşık 7 milyar dolar seviyesinde.
Ancak Zara’nın ana şirketi Inditex, borsada toplamda 200 milyar doların üzerinde bir değere sahip.
Shein, halka arzda piyasaya çok az sayıda hisse sundu. Şirket, bu işlemden yaklaşık 14 milyar Hong Kong doları (yaklaşık 1,7 milyar dolar) gelir elde etti. Shein hisselerinin halka açıklık oranı ise yalnızca yüzde 7 civarında.
Bu oranın bir kısmı da Tencent gibi kilit yatırımcılarda bulunuyor. Dolayısıyla şu anda serbestçe işlem görebilen pay oranı yaklaşık yüzde 5 seviyesinde. Hisselerin ve oy haklarının büyük bölümü hâlâ şirketin kurucularında.
Shein’in Karşılaştığı Zorluklar
Shein’in iş modeli, Çin’deki üreticilerden alınan ürünlerin doğrudan hava kargoyla dünya genelindeki müşterilere ulaştırılmasına dayanıyor. Ancak Ortadoğu’daki çatışmalar nedeniyle taşımacılık maliyetleri arttı ve bölgedeki talep azaldı. Ayrıca ABD ve Avrupa’daki yeni gümrük düzenlemeleri, düşük değerli paketlerin de vergilendirilmesine yol açtı.
Bu nedenle piyasa uzmanları, Shein’in mevcut koşullarda ne kadar büyüme potansiyeline sahip olduğunu yakından izliyor. Şirketin açıklamasına göre, 2012’de kurulan Shein’in 2025 itibarıyla yaklaşık 160 ülkede 273 milyon aktif müşterisi bulunuyor.
Uzmanlara Göre Tüketiciye Etkisi
Shein, bir dönem moda sektöründeki geleneksel işleyişi kökten değiştiren bir “disruptor” olarak görülüyordu. Ancak uzmanlara göre bu durum değişmiş görünüyor.
E-ticaret uzmanı ve girişimci Alexander Graf, borsanın Shein’i sıradan bir Avrupalı moda perakendecisi gibi fiyatladığını belirtti. Graf’a göre en dikkat çekici unsur, Shein’in halka arzda yalnızca çok küçük bir payı piyasaya sunması. “Asıl amaç bilançonun temizlenmesi” diyor.
Peki, bu durum müşterileri nasıl etkiler? Graf, “Çin’den gelen yapay olarak ucuz paketlerin dönemi, gümrük muafiyetlerinin sona ermesiyle bitiyor” değerlendirmesinde bulundu. Bu avantajlar ortadan kalkınca, tüketiciler için fiyatların gelecekte bir miktar artması bekleniyor.
Graf, Avrupalı perakendeciler için ise daha karamsar bir tablo çiziyor. Halka açık, büyüme baskısı olmayan ve kasası dolu bir Shein’in, tamamen kârlılığa ve Avrupa’daki büyümeye odaklanabileceğini belirtiyor.
Siyasete Yönelik Eleştiriler ve Talepler
Almanya Perakendeciler Birliği (HDE), Shein’den daha adil bir rekabet ortamı bekliyor. HDE Genel Müdür Yardımcısı Stephan Tromp, şu ana kadar Shein’in Almanya’daki yasal düzenlemelere çoğu zaman uymadığını söyledi.
Tromp, halka arzın olumlu bir etki yaratabileceğini düşünüyor. “Çünkü borsada işlem gören bir şirketten yatırımcılar, tüm yükümlülüklere ve kurallara uyulmasını bekler” diyor.
Shein’in çok düşük fiyatlarla moda sunan iş modeli uzun süredir eleştiriliyor. Alman Çevre Yardımı (DUH), halka arzı eleştirel yaklaşıyor. DUH Genel Müdürü Barbara Metz, “Çevre ve sağlık pahasına ultra hızlı moda iş modelinin, hele ki borsada, geleceği olmamalı” dedi.
DUH, siyasetten harekete geçmesini talep ediyor. “Çevre Bakanı Carsten Schneider, planlanan tekstil yasasını gerçek bir hızlı moda karşıtı yasaya dönüştürmeli” çağrısında bulundu. Aşırı üretim, kaynak israfı ve çevre ile sağlık pahasına yapılan işler artık kârlı olmamalı.
Schneider, ilkbaharda tekstil yasası için temel ilkeleri açıklamıştı. Buna göre, tekstil üreticileri artık toplama ve bertaraf işlemlerinden finansal olarak da sorumlu olacak.
Asya Platformları Yükselişte
Haziran ayında DUH adına Bremen Çevre Enstitüsü tarafından yapılan incelemelerde, Shein’de satılan bazı kıyafetlerde yüksek oranda kimyasal madde tespit edildi. Test edilen 18 üründen 7’si AB sınırlarını aştı.
Shein, o dönemde Alman Basın Ajansı’na yaptığı açıklamada, DUH’un iddialarını çok ciddiye aldıklarını belirtti. Diğer ucuz Asya merkezli online platformlar da testlerde olumsuz sonuçlar aldı.
Son dönemde Asya merkezli alışveriş platformları Almanya’da daha da önem kazandı. Sektör derneği Bevh’in verilerine göre, Temu, Shein ve AliExpress gibi platformlar, ikinci çeyrekte Almanya’daki çevrim içi perakende satışlarının yüzde 5,3’ünü oluşturdu ve bu oran rekor seviyeye ulaştı.
Nisan-haziran döneminde bu platformların gelirleri, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 20’den fazla artarak 1,1 milyar euroyu aştı.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: marketscreener.com
