Yatırım yaparken çoğu zaman iki duygu arasında sıkışırız: Fırsatı kaçırmak istemeyiz ama mevcut birikimimizi de riske atmayı tercih etmeyiz.
Varant tam bu arada duran bir araçtır. “Az sermayeyle, sınırlı riskle, fiyat hareketine erişme” imkânı sunar.
En basit hâliyle varant, bir finansal varlığı ileride belirli bir fiyattan alma veya satma hakkını veren bir menkul kıymettir.
Bu hak için ödediğin bedel “prim”dir ve riskin baştan bellidir. Hisse düşse de endeks oynaklaşsa da en fazla kaybın bu küçük tutardır.
İşte bu nedenle varantlar özellikle temkinli yatırımcıların “deneme pozisyonu” ya da “koruma bileti” olarak sıkça tercih ettiği bir yapıya sahiptir.
Varantlar hangi dayanak varlıklara bağlıdır?
Kullanım alanı oldukça geniştir. Varantlar genellikle şu dayanaklara dayanır:
- BIST 30 hisseleri
- BIST 30 endeksi
- Dolar/TL, Euro/TL Sterlin/Dolar gibi döviz kurları
- Altın, gümüş, bakır gibi kıymetli madenler
- Brent Petrol
- S&P 500, Nasdaq gibi bazı global endeksler
Bu geniş yelpaze, elindeki portföyü bozmadan pek çok farklı piyasa hareketine düşük maliyetle erişebilmeni sağlar.
Altın yatırımcısı için düşünelim: Portföyün altın ağırlıklıysa ama TL’nin seyri kafanı karıştırıyorsa, kur riskini küçük bir satım ya da alım varantıyla dengelemek mümkün olabilir.
Elindeki altına dokunmadan, yalnızca kısa vadeli fiyat dalgalanmalarına bir “minik sigorta” takmış olursun.
Varant ile opsiyon arasındaki fark nedir?
Her ikisi de bir “hak” verir ama yapısal olarak ayrışırlar. Bu farkı bilmek özellikle riskten kaçınan biri için önemlidir.
• İhraççı farkı: Opsiyonlar borsada merkezi takasla işlem görürken, varantlar aracı kurum veya banka tarafından ihraç edilir. Yani karşında bir “piyasa yapıcı” vardır ve bu yapı likiditeyi sağlar.
• Kayıp sınırı nettir: Opsiyon alımında da kayıp primle sınırlıdır ama varantta bu sınır çok daha belirgindir, çünkü ürün kısa vadeli ve tek yönlüdır; margin, teminat, ek yükümlülük yoktur.
• Başlangıç bariyeri daha düşüktür: Opsiyon fiyatlaması daha karmaşık olabilir (Greeks, beklenen volatilite gibi konular içerir). Varantlar ise temkinli yatırımcı için daha ulaşılabilir şekilde tasarlanmıştır; fiyatı ekrandan anlık görürsün, işlem süreci sade ve hızlıdır.
• Standartlaşma: Varantlarda vade, kullanım fiyatı ve çarpan zaten sabittir. Opsiyonda ise çok daha geniş bir seri bulunur.
• Vade içindeki davranış: Varantın fiyatı hem dayanak varlıktaki harekete hem de zamanın ilerlemesine duyarlıdır. Vade yaklaştıkça prim azalabilir. Opsiyonlarda da benzer bir yapı vardır ancak varantlardaki zaman değeri erimesi daha hızlı görülebilir.
Bu farkların tamamı yatırımcılar için önemli bir avantaj sunar: Ne aldığını, ne kaybedebileceğini ve hangi senaryoda işe yarayacağını net şekilde bilirsin.
Varant işlemi nasıl kullanılır?
Varant işlemlerini birkaç örnek üzerinden somutlaştıralım:
• Portföyü bozmadan koruma sağlamak: Elinde BIST 30 hisseleri var ve kısa vadeli geri çekilmeden çekiniyorsun. Hisseleri satmadan, küçük bir satım varantı alarak olası düşüşü hafifletebilirsin.
• Altın pozisyonuna dokunmadan risk yönetmek: Altın tutuyorsun ama gram altında kısa vadeli bir düzeltme bekliyorsun. Altını bozmadan, küçük bir satım varantıyla bu dönemden sorunsuz geçebilirsin.
• Fırsatı düşük maliyetle denemek: “Bu hisse bir hareket yapacak gibi ama çok para bağlamak istemiyorum” diyorsan, alım varantı ile düşük riskli bir deneme yapabilirsin. Yanılırsan tüm portföy etkilenmez, sadece küçük bir prim kaybedersin.
• Kur riskini kontrol altında tutmak: Dolar/TL yönü belirsiz. Portföyünde döviz yok ama artış ihtimaline karşı minik bir pozisyon almak istiyorsun. Döviz almak yerine alım varantı ile daha kontrollü bir yaklaşım mümkün olur.
Kısacası varant, riskten kaçınan yatırımcının “portföyünü bozmadan esneklik kazanma” aracıdır.
Büyük sermaye bağlamadan pozisyon almak, olası düşüşlere karşı hafif bir kalkan yaratmak veya kısa vadeli dalgalanmaları düşük maliyetle test etmek istersen, varant sana bu hareket alanını sağlar.
Ana pozisyonun güvenli dururken, ufak dokunuşlarla piyasanın yönüne uyum sağlamanın en pratik yollarından biridir.
Burada yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi içermez. Bilgi için: Midas Sorumluluk Beyanı
