Üretici yapay zekâ tabanlı ilaç keşfi ve geliştirmeye odaklanan klinik aşamadaki Insilico Medicine, Harvard Tıp Fakültesi, Stanford Üniversitesi, Broad Institute, RWTH Aachen Üniversitesi, Pekin Üniversitesi ve Westlake Üniversitesi’nden uluslararası bir bilim ekibiyle yürüttüğü yeni bir çalışmanın yayımlandığını duyurdu.
Araştırmacılar, rentosertib’in Faz IIa klinik denemesi sırasında toplanan uzunlamasına Olink proteomik verilerini (CNCB OMIX erişim kodu: OMIX008341) kullanarak biyolojik yaşı, uluslararası alanda tanınan ve bağımsız olarak geliştirilmiş altı farklı proteomik yaşlanma saatiyle değerlendirdi. Tüm modeller, rentosertib ile tedavi edilen hastalarda öngörülen biyolojik yaşta tutarlı bir azalma gösterdi. Ayrıca, yaşla birlikte azalan akciğer fonksiyonunun temel ölçütü olan Zorunlu Vital Kapasite (FVC), plaseboya kıyasla doz bağımlı olarak anlamlı bir iyileşme gösterdi ve bu sonuç proteomik yaşlanma saatlerindeki yaş gerilemesiyle uyumlu bulundu.
Nature Biotechnology’de yayımlanan bu çalışma, yaşlanma ve hastalık biyolojisiyle ilişkili, yapay zekâ ile keşfedilmiş bir hedefe ve yine yapay zekâ ile tasarlanmış bir moleküle sahip, sınıfının ilk örneği olabilecek bir ilaç adayının klinik değerlendirmesini temsil ediyor. Bulgular, yaşlanma biyobelirteçlerinin standart klinik denemelere entegre edilerek geroprotektif ilaçların ve uzun ömür tedavilerinin keşfinin hızlandırılabileceğine dair bir kavramsal çerçeve de sunuyor.
Çalışmanın sonuçları, Insilico Medicine’ın kurucusu ve CEO’su Alex Zhavoronkov tarafından 8 Eylül 2026’da Paris Sorbonne Üniversitesi’nde düzenlenecek Nature konferansında paylaşılacak.
Yaşlanma biyolojisinden klinik ilaca
Geleneksel gerobilim çalışmalarında rapamisin veya metformin gibi yeniden konumlandırılmış ilaçlar kullanılırken, Insilico baştan itibaren yaşlanma biyolojisini ilaç keşif stratejisine entegre ederek farklı bir yol izledi.
Şirketin yapay zekâ destekli hedef keşif platformu ile yaşlanma ve fibroziste rol oynayan yeni bir hedef olarak TNIK belirlendi ve yaşlanmanın altı temel göstergesinde yüksek puan aldı. TNIK, hem yaşlanma biyolojisi hem de idiyopatik pulmoner fibrozis (IPF) için çift amaçlı bir hedef olarak önceliklendirildi. Insilico’nun üretici kimya platformu Chemistry42 ile TNIK’i hedefleyen küçük molekül adayı rentosertib tasarlandı. Program, hedef belirlemeden klinik öncesi aday seçimine yaklaşık 18 ayda ilerledi ve klinik öncesi bulgular 2024’te Nature Biotechnology’de yayımlandı.
Haziran 2025’te Insilico, IPF için rentosertib’in Faz IIa denemesinin (NCT05938920) sonuçlarını Nature Medicine’da paylaştı. Deneme, birincil güvenlik hedefini karşıladı ve etkinlikte doz bağımlı olumlu bir eğilim gösterdi. Etkinlik ölçütlerinden biri olan FVC, akciğer fonksiyonunun temel göstergesi olarak öne çıkıyor. IPF’nin tipik başlangıç yaşı yaklaşık 65. Sağlıklı 65 yaş üstü bireylerde de FVC yılda ortalama 20-50 mL azalıyor ve bu değer yaşlanmanın fizyolojik bir biyobelirteci olarak kullanılabiliyor. Önceki yayında, 60 mg/gün grubunda hastaların ortalama FVC’sinde 98,4 mL artış, plasebo grubunda ise 20,3 mL azalma (aykırı değerler hariç -62,3 mL) gözlendi.
Deneme protokolü, keşif amaçlı biyobelirteç analizleri için uzunlamasına serum proteomik taramayı da içeriyordu ve bu analizler ilacın öngörülen anti-fibrotik ve anti-inflamatuar etkileriyle tutarlı bulundu. Tüm veriler Çin Ulusal Biyoinformasyon Merkezi’ne (CNCB) aktarıldı ve biyolojik yaşlanma biyobelirteçlerinin mevcut araştırmasına olanak sağladı.
Altı farklı saat, proteomik ölçümle güçlü biyolojik yaş gerilemesine işaret ediyor
Mevcut çalışmada, araştırmacılar 42 deneme katılımcısının serum proteom profillerini 2.841 protein üzerinden değerlendirdi. Ekip, ProtAge, OrganAge (kronolojik ve mortalite varyantları), PAC, ipfP3GPT ve PAOPAC dahil olmak üzere altı bağımsız proteomik yaşlanma saatini uyguladı. Farklı metodolojilere ve eğitim kriterlerine dayansalar da, tüm saatler rentosertib ile tedavi edilen hastalarda plaseboya kıyasla biyolojik yaşta gerileme eğilimi gösterdi. En yüksek etki, 30 mg BID alan katılımcılarda 4. haftada yaklaşık 3-4 yıl biyolojik yaş gerilemesiyle ve bazı saatlerde 6 yıla kadar ulaşıldı.
Biyolojik yaş skorlarındaki değişimin ötesinde, çalışma rentosertib’in yaşlanma karşıtı etkilerinin solunum faydalarından kısmen bağımsız işlediğini gösterdi. Akciğer fonksiyonunda en büyük iyileşmenin görüldüğü doz ile en güçlü yaş gerilemesi sinyalinin elde edildiği dozun farklı olması, ilacın geroprotektif etkisinin yalnızca hastalık iyileşmesinin bir sonucu olmadığını gösteriyor.
Bu sistemik etki, 55.319 Birleşik Krallık Biobank profiliyle yapılan karşılaştırmalarla da doğrulandı; rentosertib, yaşa bağlı tipik protein ekspresyon eğilimlerini doğrudan tersine çevirdi. Mekanizma düzeyinde ilaç, EREG, ESM1, IGFBP4, ITGA2, MMP10, MMP13 ve SPP1 gibi hücresel yaşlanmanın temel sürücülerini baskılayan senomorfik bir ajan olarak hareket etti; hızlanmış yaşlanmayla ilişkili RTK–PI3K ve RAS–ERK gibi büyüme faktörü sinyal yollarını aşağı regüle etti ve antioksidan ile kolesterol metabolizmasını modüle etti.
Gelecek için bir çerçeve
Tekrarlanabilirliği ve ileri araştırmaları desteklemek amacıyla, tüm araştırma verileri CNCB’ye (OMIX008341 erişim kodu) yüklendi ve temel analiz kodu GitHub’da açık kaynaklı Python kütüphanesi olarak yayımlandı.
Bu bulguların ötesinde çalışma, hastalık odaklı ilaç geliştirmeye gerobilim sonlanımlarının entegre edilmesi için ölçeklenebilir bir yol haritası sunuyor. Araştırma, hastalık denemelerinde yaşlanma ve senesans biyobelirteçlerinin keşif amaçlı olarak toplanmasını ve nihayetinde FDA Biyobelirteç Onay Programı ile FDA–NIH BEST çerçevesi kapsamında biyobelirteç onayı veya birleşik klinik sonlanımların hedeflenmesini öneriyor. Bu yaklaşım, geroprotektif adayların geleneksel onay sonrası yeniden konumlandırma yoluna kıyasla yıllar, hatta on yıllar önce ortaya çıkmasını sağlayabilir.
Insilico’nun çift amaçlı tedavi stratejisi, sürdürülebilir bir ticari model olarak da kendini kanıtlıyor. Şirket, 2026’nın ilk yarısında yaklaşık 106 milyon dolar toplam gelir açıkladı; bu, yıllık bazda yüzde 287 artış anlamına geliyor. Ayrıca, halka arzdan bu yana ilk kez yarıyıl bazında kâra geçti ve düzeltilmiş net kârı 51 milyon doları aştı. Bu başarıda Eli Lilly, Servier, Takeda, SK Biopharmaceuticals, Qilu Pharmaceutical, Hygtia Therapeutics, CMS ve Tenacia gibi küresel ortaklarla yapılan lisans, ortak geliştirme ve Ar-Ge iş birlikleri etkili oldu. 2026’da Insilico tarafından duyurulan işlemlerin toplam sözleşme değeri yaklaşık 7,3 milyar dolara, 2021’den bu yana büyük iş birliklerinin kümülatif sözleşme değeri ise yaklaşık 11 milyar dolara ulaştı.
Yapay zekâ tabanlı Ar-Ge tarafında Insilico, 2026’nın ağustos sonu itibarıyla dokuz ayda dokuz geliştirme adayı belirleyerek yıllık boru hattı verimliliğinde şirket rekoru kırdı ve hem kendi hem de ortak geliştirdiği programlarda sekiz klinik kilometre taşı elde etti. Bu ilerlemenin başında, üretici yapay zekâ ile keşfedilip geliştirilen dünyanın ilk ilaç adayı olan rentosertib (ISM001-055) geliyor; bu aday, idiyopatik pulmoner fibrozis (IPF) için Faz III denemesine ilerledi. Ayrıca Insilico Medicine, ilaç keşfinde ihtiyaç duyulan tüm görevlerde temel modellerin değerlendirilebileceği kapsamlı bir kıyaslama seti başlattı ve mevcut modelleri ile dahili araçlardan daha iyi performans gösteren yeni nesil temel modeller geliştirdi. Şirket, bu yeni yetenekle uzun ömür ilaç keşfi ve geliştirmesini ölçek, tedavi biçimleri ve endikasyonlar açısından genişletmeyi ve hızlandırmayı hedefliyor.
Sektör yorumları ve ek bilgiler
Kimya alanında 2013 Nobel Ödülü sahibi Michael Levitt, “Altı bağımsız grubun altı proteomik saati, aynı 42 hastada tedavi kolunda daha genç biyolojik yaş raporladı. Beni etkileyen şey etkinin büyüklüğü değil, modellerin birbiriyle uyumu; çünkü bu modeller ne özelliklerini ne de eğitim verilerini paylaşıyor. Bu deneme, henüz yavaşlayan yaşlanmayı tedavi edilen akciğerden ayıramıyor ve yazarlar da bunu açıkça belirtiyor. Bir sonraki görmek istediğim deney, sağlıklı gönüllülerde yapılacak olan” dedi.
Insilico Medicine’ın kurucusu ve eş CEO’su Alex Zhavoronkov ise, “Insilico Medicine, öncü derin öğrenme teknolojisinin geliştirilmesi ve bunun yaşlanma araştırmaları ile ilaç keşfinde pratik uygulamaları için güvenilir ve sürdürülebilir bir iş modeli oluşturmak amacıyla kuruldu. Bu ilk program, yaşlanmayı hedefleyen ve yaşa bağlı hastalıklara yönelik rekor sürede keşfedilen yeni nesil çift amaçlı bir tedavinin kavramsal kanıtını sunuyor ve çoklu endikasyonlarda keşif geliştirmeyi ticari olarak mümkün kılıyor.
Bugün Insilico’nun 40’tan fazla ilaç programının çoğu, yaşlanma ve hastalığı aynı anda hedefliyor. Güvenilir bir biyoteknoloji iş modeliyle şirket kârlılığa ulaştı ve halka açık öncü biyoteknoloji şirketlerinde nadir görülen bir uzun ömür kurulu oluşturdu. Ayrıca ilacın, yapay zekâ ile ilaç keşfi devriminin gerçek kahramanı olan eş CEO’muz Dr. Ren’in adını taşımasından da mutluluk duyuyorum.
Biyolojik yaşı tersine çeviren ilaçların sosyal ve ekonomik potansiyeli çok büyük; trilyonlarca dolar ve milyarlarca yaşam yılı. Herkesin ömrüne sadece 3 yıl eklerseniz, bu küresel ölçekte yaklaşık 25 milyar yaşam yılına denk geliyor; mevcut yaşam beklentisiyle bu, yaklaşık 340 milyon insan ömrü demek. Bu, insanlığın tüm savaşlarda kaybettiğinden daha fazla ömür. Eğer herkesin ömrüne 3 yıl eklemeyi başarırsanız, ilaç sağlıklı yaşam süresini de önemli ölçüde uzatabilir ve bu da trilyonlarca dolarlık verimlilik ve tasarruf anlamına gelir” ifadelerini kullandı.
Harvard Tıp Fakültesi’nde araştırmacı ve makalenin ortak yazarı Ludger Goeminne, “Bu çalışmada, klinik deneme verilerini kullanarak rentosertib ile tedavi edilen pulmoner fibrozis hastalarının kan proteom profillerini plasebo ile karşılaştırdık. Ekibimizin Cell Metabolism’de yayımladığı modeller dahil altı proteomik yaşlanma saatiyle, çoklu organlara özgü saatlerde öngörülen biyolojik yaşta anlamlı azalmalar gözlemledik ve ek yolak analizleri, rentosertib’in biyolojik etkisinin yalnızca fibrozisi azaltmanın ötesine geçtiğini doğruladı” dedi.
PAOPAC (Proteome-Aware Organ Proxy Aging Clock) geliştiricisi Profesör Jing-Dong Jackie Han ise, “Aracımızın rentosertib’in Faz IIa klinik denemesinin analizinde kullanılmasından memnuniyet duyuyorum. Dr. Zhavoronkov ve ekibi, tek bir klinik deneme kohortunda birden fazla proteomik yaşlanma saatiyle yeni bir ilaç adayını sistematik olarak değerlendiren ilk ekip oldu. Bu saatlerin altında yatan metodolojiler geleneksel makine öğrenmesinden (OrganAge, PAOPAC, PAC) derin öğrenmeye (ProtAge, ipfP3GPT) kadar uzanıyor; eğitim hedefleri ise hem kronolojik yaş (ProtAge, OrganAgechrono, ipfP3GPT, PAOPAC) hem de mortalite riski (PAC, OrganAgemortality) içeriyor. Tüm saatler, rentosertib tedavi grubunda biyolojik yaşta azalma öngördü. Bu model-üstü tutarlılık, rentosertib’in yaşlanma ile ilişkili proteomik sinyaller üzerindeki etkisinin model özgü bir yanılgı değil, oldukça sağlam bir biyolojik olgu olduğunu gösteriyor. Ayrıca bu çalışma, klinik denemelerde yaşlanma saatlerinin standartlaştırılmış uygulaması için kapsamlı bir iş akışı oluşturuyor; kohort oluşturma, omik profilleme, çoklu saatle paralel analiz, sonuçların çapraz doğrulaması ve mekanistik yorumlama dahil. Ayrıca, özellikle yaşa bağlı hastalıkları hedefleyen denemelerde yaşlanma biyobelirteçlerinin paralel olarak değerlendirilmesini içeren yenilikçi bir klinik deneme tasarımı yaklaşımı sunuyor. Bu strateji, uzun ömür müdahalelerinin keşfi ve doğrulanmasını hızlandırmak için büyük umut vadediyor.
Son olarak, Çin’de keşfedilen ve esas olarak Çinli hasta kohortlarında klinik olarak değerlendirilen rentosertib ile elde edilen bu atılım için tebriklerimi sunuyorum. Yaşlanma saatlerinin geliştirilmesinin arkasındaki yerli Çinli araştırma ekibi olarak, gelecekte yaşlanma müdahalelerine yönelik klinik denemeleri yönlendirecek daha fazla sanayi-akademi-araştırma iş birliğine tanık olmayı umuyoruz.”
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: morningstar.com
