Küresel ekonomi, Ortadoğu’daki çatışmalar ve gümrük vergilerine rağmen, kısmen yapay zekâya yönelik yatırımların desteğiyle “beklenmedik bir direnç” gösterdi. Ancak, Uluslararası Ödemeler Bankası’nın (BIS) pazar günü yayımladığı yıllık rapora göre bu dayanıklılık tehlikeye girebilir.
BIS, küresel ekonominin “ilerleme ve tehlike arasında sıkışıp kaldığını” belirtti. Raporda, kalıcı enflasyon riski, yapay zekâ yatırımlarının sürdürülebilirliği, artan finansal kırılganlıklar ve zayıflayan mali pozisyonlar gibi baskı noktalarının tehlikeleri artırdığı vurgulandı.
Ortadoğu’daki savaşın yol açtığı enerji şoku, enflasyonu hızlandırırken küresel ekonomik büyümeyi yavaşlattı. ABD’de fiyatlar mayıs ayında %4,2 ile son üç yılın en yüksek seviyesine çıktı. Enerji endeksi ise mayıs ayı itibarıyla son 12 ayda %23,5 arttı.
Bu enflasyon şoku, kurumları ekonomik görünümü yeniden değerlendirmeye zorladı. Uluslararası Para Fonu, nisan ayında küresel büyüme tahminini, çatışmanın sınırlı kalacağı varsayımıyla, 2026 için %3,1’e revize etti. Ancak, IMF uzun sürecek bir savaşın büyümeyi daha da zayıflatabileceği ve piyasaları istikrarsızlaştırabileceği uyarısında bulundu.
Karşılıklı Saldırılar
BIS’in, Ortadoğu kaynaklı enerji şokunun hafifleyeceğine dair erken iyimserliğe karşı yaptığı enflasyon uyarısı dikkat çekti. Barış görüşmelerinde ilerleme beklentisi, petrol fiyatlarını savaş öncesi seviyelerin altına çekmişti.
Ancak, Washington ve Tahran arasında son dönemde yaşanan karşılıklı askeri saldırılar, çatışmanın uzayabileceğine işaret ediyor. İki ülkenin orduları, birbirlerinin askeri altyapılarını hedef alan saldırılar düzenledi ve karşılıklı olarak ateşkes anlaşmasını ihlal etmekle suçladı.
ABD Merkez Komutanlığı, “İran’ın ticari gemilere yönelik devam eden saldırılarına doğrudan yanıt olarak” saldırı düzenlediğini açıkladı. İran ise “ABD’nin saldırılarına karşılık” kararlı bir füze ve insansız hava aracı operasyonu gerçekleştirdiğini bildirdi.
BIS, “2026 şubat ayı sonunda İran’da başlayan çatışma ve ardından gelen tırmanış, küresel görünüm için yeni bir tehdit oluşturdu. Savaş, küresel tedarik zincirlerini altüst etti.” değerlendirmesinde bulundu.
Tedarik Zincirlerinde Baskı
Enflasyon şokuna ek olarak, savaş ham petrol arzında “tarihi boyutta” kesintilere yol açtı. Küresel piyasalar, savaş nedeniyle günde 10 milyon varilden fazla, yani normal arzın %13’üne denk gelen bir kayıp yaşadı. Karşılaştırma yapmak gerekirse, 1970’lerdeki enerji krizlerinde arz kaybı %8 civarındaydı.
Savaş, ulaşım ve enerji sektörlerinin ötesinde, aşağı yönlü birçok sektörü de etkiledi. Küresel ekonomi, azotlu gübre, helyum ve petrokimya girdilerinde de ciddi sıkıntılar yaşadı.
BIS, bunun “gıda, yarı iletken ve mamul ürün üretimini tehdit ettiğini” belirtti.
Bu gelişmeler piyasaları da etkiledi. BIS’e göre, küresel hisse senedi piyasaları 2026 şubat sonundan mart sonuna kadar %9 gerilerken, S&P 500 endeksi aynı dönemde %8 düşüş kaydetti.
Yapay Zekâ Yatırımlarında Endişe
Ortadoğu’daki çatışma, küresel ekonomi ve piyasalar için tek risk değil. BIS, yapay zekâ yatırımlarında yaşanacak bir çöküşün de küresel refahı tehdit edebileceği uyarısında bulundu.
BIS, “Yapay zekâya yönelik iyimserlik, sermaye harcamaları yoluyla küresel büyümeye önemli bir destek sağladı. Ancak getirilerde yaşanacak bir hayal kırıklığı, finansmanda ani bir geri çekilmeye ve yatırım patlamasının uzun süreli bir durgunluğa dönüşmesine yol açabilir.” dedi.
Bu durumun, finansal koşullarda “olası zincirleme etkiler” yaratabileceği belirtildi. BIS, “Büyük bir hisse senedi piyasası düzeltmesinin, geçmişe kıyasla bugün daha büyük makroekonomik sonuçları olabilir.” değerlendirmesini yaptı.
Bu endişeleri destekleyen bir diğer görüş ise, deneyimli yatırımcı Jeremy Grantham’dan geldi. Grantham, CNBC’ye yaptığı açıklamada, yapay zekâ patlamasının ABD borsasını tarihin en pahalı seviyesine taşıdığını ve bunun sonunda tarihi bir düşüşe yol açabileceğini söyledi.
Grantham, borsa değerinin GSYH’ye oranına bakıldığında, ABD borsasının toplam değerinin GSYH’nin %235’i seviyesinde olduğunu ve bunun ABD ekonomisinin iki katından fazla olduğunu belirtti. Bu durum, BIS’in risklerin giderek birleştiği yönündeki uyarısını da güçlendiriyor.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: Benzinga
