Bazen piyasayı en çok etkileyen şey veri değil, takvimdir.
Bir merkez bankası kararı, bir bilanço ya da makro veri açıklandığında işlemler devam ettiği için yatırımcıların tepki verecek zamanı olur. Ama piyasalar kapalıyken gelişen olaylarda durum farklı. Haber akışı devam eder, risk birikir ve fiyatlar ancak piyasa açıldığında tepki verebilir.
Bu yüzden bazı dönemler yatırımcı davranışlarını belirleyen şey yalnızca piyasa değil, takvimdeki boşluklar da olabilir.
Bu hafta Borsa İstanbul için böyle bir boşluk oluşuyor.
Borsa İstanbul Perşembe günü yarım gün işlem görecek, Cuma günü de piyasa Ramazan Bayramı nedeniyle tam gün kapalı olacak. Üstelik Borsa İstanbul’da işlemler T+2 takas sistemiyle gerçekleştiği için, bayram süresince nakitte olmak isteyen yatırımcıların bugün ellerindeki hisseleri satmaları gerekiyor.
Buna bir de Ortadoğu’daki yüksek jeopolitik gerilim eklenince, yatırımcıların zihninde doğal bir soru oluşuyor: Bayram tatiline girerken portföyde risk ne kadar taşınmalı?
Bu soru yeni değil. Finans literatüründe ve piyasa jargonunda buna çoğu zaman “hafta sonu riski” denir. Piyasalar kapalıyken ortaya çıkabilecek gelişmelerin fiyatlara ancak açılışta yansıması, bazı yatırımcıların tatil veya hafta sonu öncesinde portföylerini yeniden ayarlamasına neden olabilir.
Tatil öncesi satış baskısı neden artar?
Jeopolitik gerilimlerin olduğu dönemlerde riskin en zor yönetilen tarafı zamanlamadır. Çünkü siyasi veya askeri gelişmeler çoğu zaman piyasa saatlerine göre gerçekleşmez. Bir açıklama gece gelebilir, bir operasyon hafta sonu başlayabilir veya enerji piyasasını etkileyen bir haber tatil günlerinde ortaya çıkabilir.
Bu nedenle bazı yatırımcılar özellikle uzun tatiller öncesinde portföylerini gözden geçirir. Amaç piyasayı tahmin etmek değil; kontrol edilemeyen zaman aralığında taşınan riski azaltmaktır.
Öte yandan uzun tatiller öncesinde piyasada bazen dikkat çeken bir davranış ortaya çıkar: yatırımcılar pozisyonlarını küçültmeye başlar.
Bunun nedeni her zaman yalnızca risk değildir; likidite dinamiğidir.
Tatil öncesinde işlem hacimleri genellikle düşer. Kurumsal yatırımcıların bir kısmı pozisyonlarını kapatır, bazı traderlar risk limitlerini düşürür ve piyasa derinliği azalır. Likiditenin zayıfladığı böyle dönemlerde fiyat hareketleri daha sert olabilir.
Dolayısıyla bazı yatırımcılar tatil öncesinde pozisyonlarını küçültmeyi yalnızca jeopolitik risk nedeniyle değil, piyasadaki likidite koşullarının değişmesi nedeniyle de tercih edebilir.
Bazı yatırımcılar geçici olarak nakde geçebilir
Belirsizliğin arttığı dönemlerde görülen davranışlardan biri, portföydeki hisse ağırlığını geçici olarak azaltarak gecelik faiz sunan ürünlere geçiş yapmaktır.
Bu noktada para piyasası fonları birçok yatırımcı için bir tür “park alanı” işlevi görebilir. Likiditesi yüksek ve valörsüz olan bu fonlar, yatırımcıya kısa süreli bir bekleme alanı sunar. Özellikle piyasanın birkaç gün kapalı kalması durumlarının öncesinde bazı yatırımcılar bu yöntemi tercih ederek portföyün bir kısmını daha düşük volatiliteye sahip araçlarda tutmayı düşünebilir.
Bu yaklaşım genellikle tamamen piyasadan çıkmak anlamına gelmez. Daha çok, riskli bir zaman dilimini daha temkinli geçirmek amacıyla yapılan geçici bir ayarlama olarak görülebilir.
Sektör dağılımı da değişebilir
Bazı yatırımcılar ise pozisyon azaltmak yerine portföyün sektör dağılımını değiştirmeyi tercih edebilir. Jeopolitik gerilimlerin yoğunlaştığı dönemlerde enerji ve savunma sanayi hisseleri zaman zaman daha fazla ilgi görebilir.
Bunun nedeni oldukça basit: Enerji piyasasında arz riskleri fiyatları yukarı çekebilir. Savunma tarafında ise askeri harcamaların artabileceği beklentisi oluşabilir.
Bu nedenle bazı yatırımcılar portföyün riskini azaltmak yerine daha defansif sektörlere ağırlık vererek risk profilini değiştirmeyi tercih edebilir.
Coğrafi dağılımı değiştirenler de olur
Jeopolitik riskler genellikle belirli bölgelerde yoğunlaşır.
Bu yüzden bazı yatırımcılar portföylerini yalnızca sektör bazında değil, coğrafi olarak da yeniden dağıtmayı düşünebilir. Örneğin bu tür dönemlerde bazı yatırımcılar Borsa İstanbul’daki ağırlığını azaltıp portföyün bir kısmını ABD piyasalarına kaydırabilir. ABD piyasalarının derinliği ve yüksek likiditesi, küresel yatırımcılar için zaman zaman daha stabil bir zemin oluşturabilir.
Bu yaklaşımın amacı çoğu zaman tek bir piyasaya bağlı kalmamaktır. Portföyün farklı coğrafyalara yayılması, beklenmedik bölgesel şokların etkisini sınırlayabilir.
Her yatırımcı aynı kararı vermez
Jeopolitik gerilimler yalnızca fiyatları değil, yatırımcı psikolojisini de etkiler. Normal dönemlerde yatırımcılar portföylerini uzun vadeli beklentilere göre şekillendirir. Ama belirsizlik arttığında zaman ufku kısalır. Birkaç aylık perspektif yerini birkaç günlük risk değerlendirmesine bırakabilir.
Bu yüzden böyle dönemlerde yatırımcıların zihninde aynı soru tekrar eder: “Bu pozisyonu birkaç gün boyunca kontrol edemeden taşımak istiyor muyum?”
Bu soru bazen finansal bir hesaplamadan çok psikolojik bir risk yönetimi refleksi olabilir.
Belirsizlik dönemlerinde yatırımcı davranışları oldukça çeşitlidir. Kimi yatırımcı risk azaltmayı tercih eder, kimi portföyünü sektör bazında yeniden dengeler, kimi ise uzun vadeli planını değiştirmeden dalgalanmaların geçmesini bekler.
Bazıları da tam tersini yapar, piyasalardaki satışların fırsat yarattığını düşünerek pozisyonlarını artırmayı tercih edebilir. Özellikle uzun vadeli yatırım perspektifine sahip olanlar için kısa vadeli haber akışları bazen daha düşük fiyatlardan alım fırsatı yaratabilir.
Bu nedenle bayram öncesi portföy ayarlamaları için tek bir doğru yoktur. “Portföyün birkaç gün boyunca piyasaları izleyemeyeceğin bir döneme ne kadar hazır?” sorusu daha önemlidir.
Eğer bu sorunun cevabı yatırımcıyı rahat hissettirmiyorsa, küçük ayarlamalar yapmak çoğu zaman yalnızca finansal değil, psikolojik olarak da faydalı olabilir. Çünkü yatırımda bazen en önemli karar, hangi riski ne zaman taşımayı seçtiğindir.
Burada yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi içermez. Bilgi için: Midas Sorumluluk Beyanı
