D

Doji, piyasa hareketlili─čini g├Âsteren bir mum ├žubu─ču formudur. Bu grafik, a├ž─▒l─▒┼č ve kapan─▒┼č fiyatlar─▒n─▒n birbirine ├žok yak─▒n seviyelerde oldu─ču durumlarda olu┼čur. Doji olu┼čumu, al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒lar─▒n g├╝├žlerinin e┼čit veya birbirine yak─▒n oldu─čunu g├Âsterir. S├Âz g├Âsterge, genellikle bir karars─▒zl─▒k belirtisi olarak kabul edilir.

Doji, dikkatle okunmas─▒ gereken bir grafik formudur. Bu grafiklerin olu┼čmas─▒, ani de─či┼čimlerin yak─▒nda oldu─čunu g├Âsterir. S├Âz konusu de─či┼čimlerde gereken ├Ânlemleri alarak borsa karars─▒zl─▒klar─▒ndan korunmak m├╝mk├╝nd├╝r. Mum ├že┼čitlerini ve belirtilerini iyi okuyarak radikal de─či┼čimlere kar┼č─▒ ├Ânlem alabilirsiniz.

Doji Mum ├çe┼čitleri Nelerdir?

Doji mum ├že┼čitleri fiyat e─čilimlerine g├Âre belirlenir. Bu g├Âstergeler, olas─▒ piyasa hareketlerinin sinyalidir. S├Âz konusu mumlar; yusuf├žuk, uzun bacakl─▒ ve mezar ta┼č─▒ olmak ├╝zere ├╝├ž temel forma sahiptir. Bu formlar, y├╝kseli┼č ve d├╝┼č├╝┼č trendlerine g├Âre farkl─▒ renklerde olabilir.

A┼ča─č─▒ yukar─▒ hareket eden mum formasyonu yusuf├žuk (dragonfly) olarak adland─▒r─▒l─▒r. Dragonfly, fitil ├╝zerinde yusuf├žuk b├Âce─čini and─▒ran k├╝├ž├╝k bir g├Âvdeye sahiptir. Bu g├Âstergenin g├Âr├╝lmesi genellikle fiyatlar─▒n tersine d├Ânece─či ┼čeklinde yorumlan─▒r. Yusuf├žuk, ayn─▒ zamanda ge├žmi┼čteki fiyat hareketlerini kontrol eden bir parametredir. 

├çizginin orta k─▒sm─▒nda yer alan k─▒sa g├Âvdeli mum formasyonu uzun bacakl─▒ (long legged) olarak adland─▒r─▒l─▒r. Bu formasyon, genellikle y├╝kseli┼č sinyali olarak yorumlan─▒r. Borsan─▒n d├╝┼č├╝k fiyatlarla kapand─▒─č─▒ bir g├╝n├╝n grafi─činde uzun bacakl─▒ formasyon g├Âr├╝l├╝yorsa, fiyatlar─▒n artaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Ard arda g├Âr├╝nen long legged formlar ise konsolidasyon d├Âneminin geldi─čini g├Âsterir.

Mezar ta┼č─▒ (gravestone), yusuf├žu─čun tam tersi bir formdad─▒r. Bu formasyonda g├Âvde yine k─▒sad─▒r ancak ├žubu─čun dip k─▒sm─▒nda yer al─▒r. Gravestone, piyasadaki kesin de─či┼čimlerin alametidir. Bu g├Âsterge, fiyatlar─▒n mevcut gidi┼čata g├Âre ters bir istikamette gidece─čini ifade eder.

Doji Nas─▒l Olu┼čur?

Mum formasyonlar─▒, borsan─▒n kapan─▒┼č ve a├ž─▒l─▒┼č vakitleri yak─▒nken olu┼čur. S├Âz konusu g├Âstergeler, fiyat de─či┼čikliklerindeki e─čilimlere g├Âre belirlenir. Doji formunun g├Âr├╝lmesi, fiyatlarda yak─▒n zamanda b├╝y├╝k bir d├Ân├╝┼č├╝m olaca─č─▒n─▒ g├Âsterir. Bu d├Ân├╝┼č├╝m, y├╝kseli┼č veya d├╝┼č├╝┼č bi├žiminde ger├žekle┼čebilir. Doji olu┼čumu, al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒lar─▒n birbirlerine ├╝st├╝nl├╝k kuramad─▒klar─▒n─▒ g├Âsterir. H─▒zl─▒ de─či┼čimler, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒ tedirgin edebilir. Bu formasyonlar g├Âr├╝ld├╝─č├╝nde piyasa hareketlerini iyi izlemek ve al─▒m-sat─▒m emirlerini dikkatlice vermek gerekir.

Y├╝kselen Trendlerde Doji Mumu

Y├╝kselen doji, genellikle mezar ta┼č─▒ formunda g├Âr├╝n├╝r. Bu durumda, hissenin a┼č─▒r─▒ al─▒nd─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nen yat─▒r─▒mc─▒lar pozisyon kapatmaya ba┼člayabilir. Pozisyon kapatmay─▒ ise genellikle sat─▒┼člar takip eder. Bahsedilen mum formasyonu, trendin de─či┼čkenli─čini g├Âsteren bir i┼čarettir. Bu g├Âsterge, y├╝kseli┼č durumunun ge├žicili─čini ifade eder.

Doji mumlar─▒ karars─▒z formasyonlar olarak tan─▒mlan─▒r. Bu g├Âstergeler, bulunduklar─▒ yere g├Âre yorumlan─▒r. Destek ve diren├ž b├Âlgesindeki formasyonlar y├╝kseli┼č sinyali olarak yorumlanabilir. S├Âz konusu g├Âstergelerin s─▒kl─▒─č─▒ ise trendlerin kararl─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir. Mum formasyonlar─▒n─▒n y├╝kseli┼č trendlerinde g├Âr├╝lmesi, d├╝┼č├╝┼č├╝n yak─▒n oldu─ču ┼čeklinde yorumlanabilir.

D├╝┼čen Trendlerde Doji Mumu

D├╝┼čen doji formlar─▒ yusuf├žuk bi├žiminde olur. Bu g├Âstergeler, g├Âlgelerle birlikte yorumlan─▒r. Mumun uzun bir g├Âlgesi varsa bu durum al─▒c─▒lar─▒n devreye girdi─čini g├Âsterir. B├Âyle bir hareketlilik s├Âz konusuysa, fiyat d├╝┼č├╝┼čleri ├Ânlenmi┼č olur. Di─čer yandan, yusuf├žuk formundaki grafik sat─▒c─▒lar─▒n g├╝├ž kaybetti─čini ifade eder.

Grafiklere i├ži bo┼č olarak yans─▒t─▒lan mumlar, kararl─▒ d├╝┼č├╝┼čleri g├Âsterir. B├Âyle bir durumda, sat─▒c─▒lar nezdinde radikal bir g├╝├ž kayb─▒ oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝r. S├Âz konusu hareketlerde kontrol al─▒c─▒lara g├Âsterilebilir. Piyasada b├Âyle bir hareket s├Âz konusuysa mum formasyonlar─▒ y├Ânleri a┼ča─č─▒ d├Ân├╝k olarak g├Âsterilir.

Dolayl─▒ Vergi Nedir?

Sat─▒┼č bedeline yans─▒t─▒lan ├Âdemeler dolayl─▒ vergi olarak adland─▒r─▒l─▒r. Bu kalemde, vergi ├Âdeme ve beyan y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ genellikle farkl─▒ ki┼čilere aittir. Dolayl─▒ uygulamalarda ├╝r├╝n ve hizmet al─▒m bedelleri ├╝zerinden bir oran belirlenir.

Dolayl─▒ olarak adland─▒r─▒lan bu uygulama, ki┼čiler ve kurumlar aras─▒nda ger├žekle┼čen ekonomik i┼člemler i├žin ├Âdenmesi gereken bir kalemdir. Bu vergiler genellikle fiyatlara d├óhil edilir. ├ľrne─čin; yurt d─▒┼č─▒ndan getirilen bir ├╝r├╝n i├žin g├╝mr├╝k ├Âdemeleri ve KDV bedelleri sat─▒┼č fiyat─▒na eklenebilir. B├Âyle bir durumda, m├╝kellef olunan bedeli ├╝r├╝n├╝ sat─▒n alan ki┼či ├Âder. Beyan y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ ise sat─▒c─▒ya aittir. OECD ├╝yesi ├╝lkelerin tamam─▒nda dolayl─▒ vergi uygulamalar─▒ yap─▒l─▒r. S├Âz konusu vergi kalemi, ekonomik i┼čleyi┼čin kay─▒t alt─▒na al─▒nmas─▒n─▒ sa─člar. Bu uygulama ayn─▒ zamanda ├╝lke b├╝t├žesi i├žin kaynak yarat─▒lmas─▒na yard─▒mc─▒ olur.

Dolayl─▒ Vergi T├╝rleri Nelerdir?

Dolayl─▒ vergi t├╝rleri; al─▒m/sat─▒ma konu olan ├╝r├╝n ve hizmet ├╝zerinden belirlenir. S├Âz konusu uygulamalar, yap─▒lan i┼člemlere g├Âre farkl─▒ oranlara ve prosed├╝rlere sahiptir. Kanunlar d├óhilinde belirlenen bu tipteki vergiler;

Yukar─▒daki ba┼čl─▒klara ek olarak; finansal i┼člemler ├╝zerinden al─▒nan ├Âdemeler de dolayl─▒ uygulamalar kapsam─▒ndad─▒r. ├ľrne─čin; kredi ve poli├že i┼člemlerinde ├Âdenen Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi bu ba┼čl─▒kta de─čerlendirilir. Al─▒┼čveri┼č, hizmet al─▒m─▒ ve s├Âzle┼čme bedelleri ├╝zerinden al─▒nan b├╝t├╝n vergiler dolayl─▒ uygulama kapsam─▒ndad─▒r.

Dolays─▒z Vergi Nedir?

Kazan├ž ve varl─▒k ├╝zerinden talep edilen ├Âdemeler dolays─▒z vergi olarak adland─▒r─▒l─▒r. Ticaretle u─čra┼čan, ├žal─▒┼čan ve herhangi bir suretle kazan├ž elde eden herkes bu vergiyi ├Âdemekle m├╝kelleftir. S├Âz konusu uygulamada vergiyi ├Âdeme ve beyan etme y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ ayn─▒ ki┼čiye aittir. Herhangi bir sermayeye veya d├╝zenli kazanca sahip olan ki┼či ve kurumlar, dolays─▒z vergi ├Âdeme m├╝kellefiyetine sahiptir. Kazan├ž ve varl─▒k sahibi olmak, bu vergilerle ilgili m├╝kellefiyet i├žin yeterlidir.

Dolays─▒z Vergi T├╝rleri Nelerdir?

Dolays─▒z vergi t├╝rleri, kazan├ž ├že┼čidine ve m├╝kellefin kimli─čine g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterir. Bu kategoride yer alan vergilerin oranlar─▒ ve prosed├╝rleri farkl─▒d─▒r. Bahsedilen kriterlere g├Âre ayr─▒lan dolays─▒z vergi ├že┼čitleri ┼čunlard─▒r;

Ger├žek ki┼čiler gelir vergisi ├Âdemekle m├╝kelleftir. Kira ve maa┼č gibi kazan├žlarda bu ├Âdemelerin yap─▒lmas─▒ zorunludur. ┼×irket ve i┼čletme gibi t├╝zel ki┼čilikler ise kurumlar vergisi m├╝kellefiyetine sahiptir.

Dolayl─▒ ve Dolays─▒z Vergilerin B├╝t├žedeki Oranlar─▒ Nelerdir?

B├╝t├že pay─▒ ├╝zerinden dolayl─▒ ve dolays─▒z vergi kar┼č─▒la┼čt─▒rmas─▒ yapmak m├╝mk├╝nd├╝r. 2020 y─▒l─▒ Genel B├╝t├že ─░statistikleriÔÇÖne g├Âre dolayl─▒ uygulamalar toplam vergi gelirlerinde %64,6 oran─▒nda bir paya sahiptir. Dolays─▒z vergilerde ise bu pay %35,4 civar─▒ndad─▒r. Dolayl─▒ ve dolays─▒z vergi oranlar─▒ kar┼č─▒la┼čt─▒rmas─▒, harcama ve t├╝ketimin ├╝lke b├╝t├žesinde b├╝y├╝k bir paya sahip oldu─čunu g├Âsterir.

Dolayl─▒ ve Dolays─▒z Vergi ├ľrnekleri Nelerdir?

Enflasyonu azaltmak i├žin yap─▒lan bor├žlanmalar, dolayl─▒ vergi ├Ârnekleri aras─▒nda g├Âsterilebilir. S├Âz konusu uygulama, piyasadaki fiyat art─▒┼č─▒na m├╝saade edilmesiyle yap─▒l─▒r. Bu sayede, halktan do─črudan ├Âdeme talep etmeden b├╝t├že i├žin gelir sa─član─▒r. S├Âz konusu uygulama hakk─▒nda detayl─▒ bilgi edinmek i├žin ÔÇťEnflasyon VergisiÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ i├žeri─čimizi okuyabilirsiniz.

Konut ve i┼čyerlerinin kullan─▒m─▒ndan elde edilen kazan├žlar, dolayl─▒-dolays─▒z vergilerin fark─▒n─▒n net bi├žimde anla┼č─▒lmas─▒na yard─▒mc─▒ olur. Kira gelirleri ├╝zerinden yap─▒lan ├Âdemeler dolays─▒z vergi ├Ârnekleri kapsam─▒nda de─čerlendirilir. Gayrimenkul ├╝zerinden belli bir oran─▒n ├╝st├╝nde gelir elde eden m├╝lk sahibi vergi ├Âdemekle m├╝kelleftir. S├Âz konusu ├Âdeme, kirac─▒ya yans─▒t─▒lmad─▒─č─▒ ve m├╝lk├╝n kullanma bedeline eklenmedi─či i├žin dolayl─▒ olarak kabul edilmez.

Delist kelimesi, T├╝rk├žeÔÇÖye liste d─▒┼č─▒ olarak ├ževrilir. Bu s├Âzc├╝k, finansal terminolojide bir varl─▒─č─▒n bulundu─ču dizinden ├ž─▒kar─▒lmas─▒ anlam─▒na gelir. Bir finansal varl─▒k liste d─▒┼č─▒ edildi─či zaman daha ├Ânce i┼člem g├Ârd├╝─č├╝ borsadaki mevcudiyeti sona erer. ├ťr├╝n├╝n delist edilmesi, i┼čleme kapat─▒ld─▒─č─▒ ve art─▒k borsada listelenmeyece─či anlam─▒na gelir.

Finansal varl─▒klar─▒n delist edilmesi, borsa ko┼čullar─▒n─▒ sa─člayamad─▒klar─▒ anlam─▒na gelir. S├Âz konusu varl─▒klar─▒n ba┼čka borsalarda i┼člem g├Ârmesi i├žin bir engel yoktur. ├ľrne─čin; BinanceÔÇÖda delist edilen bir kripto para birimi FTX3ÔÇÖte i┼člem g├Ârmeye devam edebilir. S├Âz konusu yapt─▒r─▒m, borsalar─▒n ve finans platformlar─▒n─▒n ko┼čullar─▒yla ilgilidir.

Delist ├ťr├╝n Ne Demektir?

Daha ├Ânce i┼člem g├Ârd├╝─č├╝ borsa platformundan ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č olan varl─▒klar delist ├╝r├╝n olarak adland─▒r─▒l─▒r. S├Âz konusu finansal ├╝r├╝nlerin i┼člemleri ve listelendirmeleri durdurulur. Bu varl─▒klar─▒n di─čer coin ve para birimleriyle takas edilmesi m├╝mk├╝n de─čildir. ├ťr├╝nler, platforma yeniden eklenene kadar i┼čleme kapal─▒ olur.

external link icon
fahim-reza-1K4h3ZOsPSA-unsplash

2023ÔÇÖte 10 Kat Y├╝kselebilecek 2 Ucuz Hisse!

Delist ├╝r├╝nler, ki┼čisel c├╝zdanlara ve h├ól├ó i┼člem g├Ârebildi─či borsalara transfer edilebilir. ├ľrne─čin; X borsas─▒nda delist edilen bir finansal varl─▒─č─▒ Y platformuna aktararak burada i┼člem g├Ârmesini sa─člamak m├╝mk├╝nd├╝r. S├Âz konusu varl─▒k, X platformunun ko┼čullar─▒na uymad─▒─č─▒ i├žin platform d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒l─▒r ve buradaki hacmini kaybeder. Bir finansal varl─▒─č─▒n liste d─▒┼č─▒ edilmesi borsaya tekrar d├óhil olamayaca─č─▒ anlam─▒na gelmez. S├Âz konusu ├╝r├╝n, platformun ko┼čullar─▒n─▒ kar┼č─▒lad─▒─č─▒ an tekrar listelenebilir. B├Âyle bir durumda, i┼člem ├žiftleri i├žin herhangi bir engel kalmaz.

Delist ─░┼člemi Neden Yap─▒l─▒r?

Hukuki s├╝re├žler, finansal varl─▒klar─▒n liste d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒n temel sebeplerinden biridir. Spek├╝latif, etik d─▒┼č─▒ ve hukuki s├╝re├žlere uymayan hareketler s├Âz konusu ├╝r├╝nleri delist etmek i├žin sebep olabilir. Bu yapt─▒r─▒m, ge├žici veya kal─▒c─▒ ┼čekilde uygulan─▒r. ├ľrne─čin; herhangi bir para biriminde spek├╝latif hareket alg─▒land─▒ysa ara┼čt─▒rma s├╝recinde listeden ├ž─▒kar─▒labilir.

Her finansal ├╝r├╝n├╝n bir i┼člem hacmi vard─▒r. D├╝┼č├╝k hacme sahip olan varl─▒klar, piyasaya katk─▒ sa─člama yetisini yitirir. ├ľrnek olarak; dalgalanmadan sonra eski fiyat─▒na gelemeyen bir hissenin i┼člem hacmini yitirdi─či d├╝┼č├╝n├╝l├╝r. Bu t├╝r ├╝r├╝nler, piyasada istikrars─▒zl─▒k ve g├╝vensizlik yarat─▒r. B├Âyle bir durum s├Âz konusu oldu─čunda bahsi ge├žen varl─▒k listeden ├ž─▒kar─▒l─▒r.

Borsa varl─▒klar─▒n─▒n listelenmesi ve i┼člem g├Ârmesi belli bir maliyet gerektirir. Her platformda kabul edilen bir kazan├ž-maliyet dengesi vard─▒r. Bu dengenin kazan├ž aleyhine bozulmas─▒ ├╝r├╝n├╝n liste d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lmas─▒na sebep olur. Ba┼čka bir ifadeyle; maliyeti kazanc─▒ndan y├╝ksek olan ├╝r├╝nlerin listelenmesi ve i┼člemleri durdurulur.

Delist Olacak Coinler Hangileridir?

Her borsa platformunun belli gereksinimleri vard─▒r. S├Âz konusu gereksinimler, geli┼čtirme faaliyetleri ve kalite ile belirlenir. Bu ko┼čullar─▒ kar┼č─▒lamayan kripto para varl─▒klar─▒ liste d─▒┼č─▒ olacak coinler olarak adland─▒r─▒l─▒r. S├╝rd├╝r├╝lebilir olmayan ve i├žinde bulundu─ču platformun ekosistemine katk─▒ sa─člamayan coinler listeden ├ž─▒kar─▒l─▒r.

Delist edilen coinler i├žin bir bekleme s├╝resi s├Âz konusudur. Bu varl─▒klar, listeden ├ž─▒kar─▒lma karar─▒ verildikten belli bir s├╝re sonra i┼čleme kapat─▒l─▒r. Bu uygulaman─▒n sebebi, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n zarar g├Ârmesini ├Ânlemektir. S├Âz konusu s├╝re i├žinde yat─▒r─▒mc─▒lar, coinlerini c├╝zdanlar─▒na alma veya ba┼čka bir borsaya transfer etme hakk─▒na sahip olur.
Delist olacak coinler, borsa platformlar─▒ taraf─▒ndan d├╝zenli olarak a├ž─▒klan─▒r. Liste d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lma i┼člemi belli bir s├╝rece yay─▒l─▒r. A├ž─▒klamadan sonra belli bir s├╝re i├žinde ├╝r├╝nler i┼čleme kapat─▒l─▒r. Yat─▒r─▒mc─▒lar varl─▒klar─▒n─▒ ├žektikten sonra bu coinler borsadan tamamen ├ž─▒kar─▒l─▒r. Coin piyasas─▒na yat─▒r─▒m yapmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorsan─▒z delist listelerini d├╝zenli olarak takip etmeniz tavsiye edilir. Midas yat─▒r─▒m hesab─▒ ├╝zerinden kripto para hisseleri sat─▒n alabilir ve varl─▒klar─▒n─▒z─▒ kazanca d├Ân├╝┼čt├╝rebilirsiniz.

Duran varl─▒k, bir y─▒ldan k─▒sa s├╝rede nakde d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesi planlanmayan i┼čletme de─čerlerine verilen isimdir. Kavrama dair detayl─▒ bir a├ž─▒klama yapmadan ├Ânce bilan├žonun temelini olu┼čturan varl─▒k ve kaynak dengesinden bahsetmekte fayda vard─▒r. ─░┼čletmelerin mali ├Âzetini g├Âsteren bilan├žoda her varl─▒─ča ayr─▒lan bir kaynak bulunur. Bilan├žo temel denkli─či olarak adland─▒r─▒lan bu e┼čitlik ise muhasebe hesaplar─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla kurulur. Sabit varl─▒klar, bahsi ge├žen hesaplar─▒n yer ald─▒─č─▒ gruplardan biridir. 

Duran varl─▒k, i┼čletmenin mevcut de─čerlerini ve alacaklar─▒n─▒ g├Âsterir. Bir y─▒ldan k─▒sa s├╝re i├žerisinde sat─▒lmayacak olan bu varl─▒klar─▒n faydas─▒ birden fazla mali d├Âneme yay─▒l─▒r. Yak─▒n zamanda nakde d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesi d├╝┼č├╝n├╝lmeyen bu de─čerler, i┼čletmeye uzun vadeli yarar sa─člar. Binalar, ta┼č─▒tlar, arazi ve arsalar s├Âz konusu hesap grubunda yer alan i┼čletme varl─▒klar─▒ndan baz─▒lar─▒d─▒r.

external link icon
national-cancer-institute-s9WLlvDlbx4-unsplash

Analistlerin 118% Y├╝kseli┼č ├ľng├Ârd├╝─č├╝ Hisse!

Duran Varl─▒k ├ľzellikleri Nelerdir?

Bilan├žo, i┼čletmelerin belirli bir tarihteki mali durumunu g├Âsteren tablodur. Bu tabloda yer alan varl─▒k hesaplar─▒ ise likidite yani nakde ├ževrilme kabiliyetlerine g├Âre duran ve d├Ânen olmak ├╝zere ikiye ayr─▒l─▒r. D├Ânen varl─▒k, en fazla bir y─▒l i├žerisinde nakde ├ževrilmesi d├╝┼č├╝n├╝len de─čerleri kapsar. Bunun d─▒┼č─▒nda kalan mevcutlar ve alacaklar da sabit varl─▒klar kapsam─▒na girer. Birden fazla d├Ânemde kullan─▒labilen bu de─čerlerin ├Âzellikleri ┼č├Âyledir:

Sabit varl─▒klar─▒n ├Âzelliklerinden yola ├ž─▒karak bu de─čerlerin hangi sekt├Ârlerde daha ├žok yer ald─▒─č─▒n─▒ belirlemek m├╝mk├╝n olur. Makineler ve demirba┼člar arac─▒l─▒─č─▒yla ├╝retim faaliyetlerinin y├╝r├╝t├╝ld├╝─č├╝ sanayi alan─▒nda bu varl─▒klar─▒n oran─▒ olduk├ža y├╝ksektir. ├ľte yandan, s├Âz konusu unsurlar─▒n yer almad─▒─č─▒ hizmet sekt├Âr├╝nde bu oran─▒n daha d├╝┼č├╝k oldu─ču s├Âylenebilir. 

Hangi Hesap Gruplar─▒ Duran Varl─▒k ─░├žine Girer?

Bilan├žonun aktif k─▒sm─▒n─▒ olu┼čturan duran varl─▒klar, birden fazla hesap grubundan meydana gelir. Bu gruplarda yer alan hesaplar─▒n kodu ÔÇť2ÔÇŁ ile ba┼člar. ─░lgili hesap gruplar─▒n─▒n tamam─▒n─▒ a┼ča─č─▒da g├Ârebilirsiniz:

S├Âz konusu gruplar─▒n her birinde alt hesaplar yer al─▒r. ├ľrne─čin Ticari Alacaklar grubu, 220 Al─▒c─▒lar Hesab─▒ ve 221 Alacak Senetleri Hesab─▒ gibi alt dallara sahiptir. Varl─▒─č─▒n t├╝r├╝, fiziki yap─▒s─▒, elde edilme y├Ântemi ve vadesi gibi hususlar bu ayr─▒m─▒ belirler. 

Maddi ve Maddi Olmayan Duran Varl─▒k Aras─▒ndaki Fark Nedir?

Sabit varl─▒klar, fiziki niteliklerine g├Âre birbirinden ayr─▒l─▒r. Maddi duran varl─▒klar, firman─▒n faaliyetlerinde kullan─▒lan de─čerleri kapsar. Binalar, ta┼č─▒tlar, makine ve cihazlar bu grupta yer alan kalemlerden birka├ž─▒d─▒r. Maddi olmayan duran varl─▒klar ise fiziksel yap─▒ya sahip olmayan ancak i┼čletmeye bir y─▒ldan daha uzun s├╝reli yarar sa─člayan de─čerlerdir. Bu kapsamda de─čerlendirilen varl─▒klar aras─▒nda lisans, ┼čerefiye ve marka de─čeri gibi unsurlar yer al─▒r. 

Duran Varl─▒k Nas─▒l Hesaplan─▒r?

─░┼čletmeler, makine ve ekipman gibi sabit varl─▒klar─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla hangi oranda gelir elde edece─čini ├Âl├žmek ister. Bunun i├žin de sabit varl─▒k devir h─▒z─▒ form├╝l├╝nden yararlan─▒r. Duran varl─▒k hesaplamas─▒nda kullan─▒lan form├╝ller ┼č├Âyledir:

Form├╝lde yer alan birikmi┼č amortisman kavram─▒, varl─▒klar─▒n de─čerinde kullan─▒ma ba─čl─▒ olarak meydana gelen azalmay─▒ ifade eder. Br├╝t sabit varl─▒k ise de─čer kay─▒plar─▒n─▒n hen├╝z yans─▒t─▒lmad─▒─č─▒ hesaplard─▒r. Bahsi ge├žen de─čerleri ayr─▒ ayr─▒ belirledikten sonra form├╝l ├╝zerinden hesaplama i┼člemini ger├žekle┼čtirebilirsiniz.

De─či┼čken faizli ihra├žlar, getirisi ├Ânceden belirlenen farkl─▒ bir de─či┼čkene endekslenen k─▒ymetlerdir. ÔÇťDe─či┼čken faizli ihra├ž nedir?ÔÇŁ sorusuna cevap vermeden ├Ânce bu bor├žlanma t├╝r├╝n├╝n tercih edilmesinde belirleyici olan etkenlerden bahsetmek gerekir. ─░lgili y├Ântem, tahvil sahiplerini ve ihra├ž├ž─▒lar─▒n─▒ korumak ad─▒na ba┼čvurulan bir bor├žlanma t├╝r├╝d├╝r. Piyasalar─▒n belirsiz oldu─ču d├Ânemlerde tahvil arz ve talep edenlerin kayba u─čramas─▒n─▒ ├Ânler. Bu y├Ân├╝yle, i┼člem yapan her iki taraf i├žin de riski azalt─▒r. 

De─či┼čken faizli ihra├žlar─▒ tercih edenler, getirilerdeki belirsizli─čin artt─▒─č─▒ d├Ânemleri en az kay─▒pla atlatmay─▒ hedefler. S├Âz konusu bor├žlanma t├╝r├╝nde faiz oran─▒ daha ├Ânce belirlenen bir de─či┼čkene endekslenir. Bu de─či┼čkenler aras─▒nda ger├žekle┼čen enflasyonun yan─▒ s─▒ra LIBOR (London Interbank Offered Rate) gibi uluslararas─▒ faiz oranlar─▒ da yer al─▒r. B├Âylece yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n getirisini piyasadaki dalgalanmalara kar┼č─▒ korumak ve riski azaltmak m├╝mk├╝n h├óle gelir. 

De─či┼čken Faizli Tahvil Nedir?

Tahvil, kurumlar─▒n finansman ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamak ├╝zere daha ├Ânce belirlenen getiri oran─▒ ├╝zerinden ger├žekle┼čtirdikleri bir yat─▒r─▒m t├╝r├╝d├╝r. De─či┼čken faizli tahvilde oranlar piyasa ko┼čullar─▒na g├Âre g├╝ncellenir. Uzun vadeli bir bor├žlanma arac─▒ olan tahvillerin al─▒m ve sat─▒m s├╝recinde enflasyon rakamlar─▒na g├Âre de─či┼čen faiz oranlar─▒ uygulan─▒r. 

Yat─▒r─▒mc─▒lar, tahvil sat─▒n alarak ┼čirketlere bir nevi bor├ž verir. Bunun sonucunda ┼čirket, tahvil arz edilen ki┼čiye belirli bir vadenin ard─▒ndan anaparay─▒ ve ├Ânceden a├ž─▒klam─▒┼č oldu─ču faizi ├Âdemeyi taahh├╝t eder. Bu ├Âdeme, kupon faizi olarak ara d├Ânemde ya da vade sonunda tek seferde yap─▒labilir. 

ÔÇťDe─či┼čken faizli tahvil nedir?ÔÇŁ sorusuyla birlikte bu y├Ânteme dair detaylar da merak edilir. S├Âz konusu bor├žlanma t├╝r├╝nde faiz riskini ortadan kald─▒rmak amac─▒yla 3, 6 veya 12 ayl─▒k d├Ânemlerde kupon getirisi ├Âdemesi yap─▒l─▒r. Y├╝ksek enflasyon rakamlar─▒ s├Âz konusu oldu─čunda kupon faizine ekstra getiri oranlar─▒ da eklenir. B├Âylece tahvil talep edenlerin elde edece─či faiz geliri koruma alt─▒na al─▒n─▒r. Ayr─▒ca tahvil arz edenlerin de yat─▒r─▒mc─▒lardan uzun vadeli bor├žlanmaya gitmesi kolayla┼č─▒r. Hem kamu hem de ├Âzel sekt├Âr taraf─▒ndan ba┼čvurulan bu y├Ântem sayesinde tahvil arz-talep s├╝recindeki belirsizliklerin etkisi minimum seviyeye indirilir. 

De─či┼čken Faizli Tahvil Nas─▒l Hesaplan─▒r?

De─či┼čken faizli tahvil, ├Âzellikleri ve avantajlar─▒ bak─▒m─▒ndan uzun vadeli bor├žlanmaya gitmek isteyenler taraf─▒ndan s─▒k tercih edilir. Bu bor├žlanma y├Ântemine ba┼čvuran yat─▒r─▒mc─▒lar ve ihra├ž├ž─▒lar, endeksleme sonucunda ortaya ├ž─▒kan faiz oran─▒ndan yararlan─▒r. Kupon faizine eklenen getiriyi hesaplarken kullan─▒lan bir form├╝l bulunur. S├Âz konusu form├╝l ┼ču ┼čekildedir:

Tahvilin G├╝ncel Fiyat─▒ = (Nominal De─čer / (1 + Y─▒ll─▒k Faiz Oran─▒) ^ Vadeye Kalan Y─▒l Say─▒s─▒) + (Kupon ├ľdemeleri / (1 + Y─▒ll─▒k Faiz Oran─▒) ^ Vadeye Kalan Y─▒l Say─▒s─▒)

─░lgili hesaplama, yat─▒r─▒mc─▒lara ekonomik ko┼čullar─▒n belirsiz oldu─ču d├Ânemlerde elde edecekleri getiriyi ├Â─črenme imk├ón─▒ verir. Bu bor├žlanma t├╝r├╝ sayesinde 3, 6 ve 12 ayl─▒k d├Ânemlerde ├Âdenen tahvil kuponlar─▒yla, vade sonuna kadar olu┼čmas─▒ muhtemel kay─▒plar ├Ânlenir. B├Âylece hem tahvil arz-talep dengesini korumak hem de uzun vadeli bor├žlanman─▒n dezavantajlar─▒n─▒ ortadan kald─▒rmak m├╝mk├╝n olur. 

De─čerleme, yal─▒n anlam─▒yla k─▒ymet takdir edilmesi olarak ifade edilir. Vergi Us├╝l Kanunu a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli olan bu kavram, iktisadi k─▒ymetlerin para olarak kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ belirler. Belirlenen tutar, vergi hesaplamas─▒nda matrah olarak kullan─▒laca─č─▒ i├žin ├Ânem arz eder.  

Bu s├╝re├ž iki a┼čamal─▒ bir i┼člem olarak uygulan─▒r. Bunlardan ilki, iktisadi k─▒ymetin miktar─▒n─▒n belirlenmesidir. Buna envanterin ├ž─▒kart─▒lmas─▒ da denir. ─░kinci a┼čama ise miktar─▒ belirlenen s├Âz konusu k─▒ymetin de─čerleme g├╝n├╝ itibar─▒yla belirli bir para cinsinden bedelinin bulunmas─▒d─▒r. 

Vergi Usul├╝ Kanunlar─▒ÔÇÖnda bahsi ge├žen de─čerleme, uzman ki┼čiler taraf─▒ndan yap─▒lmas─▒ gereken bir i┼člemdir. Uygulama yap─▒lacak alana g├Âre kurumsal de─čerleme s├╝re├žlerinin takip edilmesi gerekir. Bu ama├žla s├╝re├žlerin nas─▒l i┼čledi─či ve ├že┼čitleri konusunda bilgi edinilmesi ├Ânemlidir. Gayrimenkul ve kasko de─čerleme konular─▒nda yetkili ki┼čilerin bildirimde bulunmalar─▒ gerekir. Bu ama├žla gayrimenkul de─čerleme uzmanl─▒─č─▒ alan─▒nda ├žal─▒┼čan yetkililerden destek al─▒nabilir. 

De─čerleme Nas─▒l Yap─▒l─▒r?

De─čerleme; k─▒ymetli varl─▒klar─▒n, hesaplar─▒n tan─▒mlanmas─▒n─▒ ve para cinsi ├╝zerinden ifade edilmesini sa─člayan bir i┼člemdir. Vergi usul├╝ne uygun olarak tamamlanan bu s├╝re├ž, m├╝┼čteri veya temsilcilerden al─▒nan talimatlara ve girdilere g├Âre yap─▒l─▒r. Kayda ge├žirme s├╝recinde ilk olarak vergilerin matrahlar─▒ hesaplan─▒r. ─░ktisadi olarak yap─▒lan tespit ├žal─▒┼čmalar─▒ neticesinde s├╝recin tamamlanmas─▒ sa─član─▒r. Bu durumda yeniden de─čerleme oran─▒ verileri de dikkate al─▒narak bilgiler girilir.

Hangi k─▒ymetlerin ne ┼čekilde de─čerlenece─či konular─▒ ilgili kanunda ayr─▒nt─▒l─▒ bir ┼čekilde belirtilir. B├Âylece m├╝kelleflerin inisiyatifine kalan bir durum s├Âz konusu olmaz. Gelir ve Kurumlar VergisiÔÇÖnde hesap d├Ânemine g├Âre i┼člem yap─▒l─▒r. De─čerleme g├╝n├╝, hesap d├Âneminin kapand─▒─č─▒ g├╝n olarak belirtilir. ├ľzel hesap d├Ânemi belirlenmi┼č m├╝kellefler i├žin aral─▒k ay─▒n─▒n son g├╝n├╝ hesap d├Âneminin kapan─▒┼č tarihidir. De─čerleme g├╝n├╝ olarak 31.12 esas al─▒n─▒r ve bilan├žonun d├Ânem sonunda sahip olunan de─čerlerleri fiili olarak g├Âstermesi sa─član─▒r. 

De─čerleme ├çe┼čitleri Nelerdir?

De─čerleme ├že┼čitleri aras─▒nda say─▒lanlar; iktisadi k─▒ymet de─čerleri, iktisadi k─▒ymetlere d├óhil k─▒ymetleri de─čerleme, vergi de─čerleri ve yeniden de─čerlemedir. Her bir iktisadi k─▒ymetin hangi kriterlerde de─čerlenece─či belirlenmi┼čtir. Bu kapsamda gayrimenkul de─čerlemeden hisse senedi ve alacaklara kadar pek ├žok konu yer al─▒r. VUK 268. maddesine g├Âre vergi de─čeri, yaln─▒zca bina ve arazi i├žin ge├žerlidir. Ara├ž de─čerleme konusunda ise iktisadi i┼čletmelere d├óhil k─▒ymetleri de─čerleme kriterleri dikkate al─▒n─▒r. Yeniden de─čerleme sayesinde nominal de─čerler reel kavramlara d├Ân├╝┼č├╝r. Bu sayede mali tablolar ger├žekleri yans─▒t─▒r ve a┼č─▒r─▒ vergi ├Âdenmesi ├Ânlenir. 

De─čerleme ├ľl├ž├╝tleri Nelerdir?

De─čerleme ├Âl├ž├╝tleri iktisadi k─▒ymetin nevi ve mahiyetine g├Âre hesaplanmas─▒ gereken bir konudur. Bu ama├žla belirlenen pek ├žok ├Âl├ž├╝t aras─▒ndan uygun olan─▒n belirlenmesi ├Ânemlidir. Vergi KanunuÔÇÖnun 261.maddesine g├Âre de─čerleme ├Âl├ž├╝tleri:  

Bunlara ek olarak; al─▒┼č bedeli, ortalama perakende sat─▒┼č ve tapu siciline kay─▒t de─čeri gibi ├Âl├ž├╝tler de bulunur. T├╝m bu unsurlar g├Âz ├Ân├╝ne al─▒narak gerekli hesaplama i┼člemleri yap─▒l─▒r.

Devlet i├ž bor├žlanma senetleri ya da k─▒sa ad─▒yla D─░BS, resm├« kurumlar taraf─▒ndan i├ž piyasaya sunulan bir menkul k─▒ymet t├╝r├╝d├╝r. Bu gruba giren senetler, genellikle T├╝rk liras─▒ cinsinden ihra├ž edilir.

D─░BS, kuponsuz (iskontolu) ya da kuponlu olabilir. Hazine ve Maliye Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan ihra├ž edilir. S├Âz konusu menkul de─čerler belirli bir vadeye sahip olacak ┼čekilde piyasaya sunulur. Vadenin sonunda bor├žlu konumundaki devlet, senedi elinde bulunduran kurum ya da ki┼čilere gerekli ├Âdemeyi yapar. D─░BS, vadesi boyunca al─▒n─▒p sat─▒labilir ve i┼člem tarihindeki piyasa ko┼čullar─▒ uyar─▒nca nakde ├ževrilebilir. Vergi avantaj─▒ sa─člamas─▒ ve y├╝ksek likiditeye sahip olmas─▒, D─░BSÔÇÖnin di─čer ├Ânemli ├Âzelliklerinin aras─▒nda say─▒labilir.

Devlet ─░├ž Bor├žlanma Senetleri Ne ─░┼če Yarar?

D─░BS, devlet ve yat─▒r─▒mc─▒lar a├ž─▒s─▒ndan farkl─▒ ama├žlara hizmet eder. Devlet kurumlar─▒, bu senetleri genellikle b├╝t├želeri finanse etmek i├žin ihra├ž eder. Ayr─▒ca D─░BS, zaman zaman ├Âzel baz─▒ ama├žlar do─črultusunda da piyasaya sunulabilir.

Yat─▒r─▒mc─▒lar i├žin ise D─░BS, avantajl─▒ bir menkul k─▒ymettir. T├╝rk liras─▒ cinsinden yat─▒r─▒mlar─▒ de─čerlendirmek i├žin ideal bir ara├ž olan D─░BS, Hazine ve Maliye Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n g├╝vencesindedir. Bu sebeple d├╝┼č├╝k risk ta┼č─▒r.

Uzun Vadeli Devlet ─░├ž Bor├žlanma Senetleri Nas─▒l Olur?

D─░BS, genellikle vadelerine g├Âre s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r. Vadesi 1 y─▒ldan k─▒sa olan senetler hazine bonosu olarak adland─▒r─▒l─▒r. Vadesi 1 y─▒l─▒ a┼čan, dolay─▒s─▒yla uzun vadeli olarak tan─▒mlanabilecek D─░BS ise devlet tahvili ismiyle an─▒l─▒r. S├Âz konusu iki menkul k─▒ymet t├╝r├╝ aras─▒nda herhangi ba┼čka bir fark bulunmaz.

Devlet ─░├ž Bor├žlanma Senetleri Endeksleri Nedir?

D─░BS kavram─▒ ve bu finansal enstr├╝man─▒n ├Âzellikleri anla┼č─▒ld─▒ktan sonra Devlet ─░├ž Bor├žlanma Senetleri Endeksleri nedir sorusunun yan─▒t─▒ kolayca kavranabilir. Bu endeksler, ilgili k─▒ymetlerin getirilerini ve fiyatlar─▒n─▒ ├Âl├žmek i├žin kullan─▒lan g├Âstergelerdir. Endeksler, kurumsal ya da bireysel d├╝zeydeki t├╝m yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n D─░BS performans─▒n─▒ takip etmesini kolayla┼čt─▒rmak ad─▒na belirlenmi┼č de─čerlerdir. 

Endeksler kendi i├žlerinde iki alt gruba ayr─▒l─▒r. Devlet ─░├ž Bor├žlanma Senetleri Endeksleri nelerdir sorusunun yan─▒t─▒ ┼ču ┼čekildedir:

Fiyat ve Performans Endeksleri i├žin belirlenen baz tarih 2 Ocak 2001 iken vadeler; 91, 182, 273, 365 ve 456 g├╝nl├╝kt├╝r. Fiyat Endeksleri, D─░BS de─čerlerindeki faiz kaynakl─▒ de─či┼čimleri i┼čaret eder. Performans EndeksleriÔÇÖnde ise bu hesaplamaya menkul de─čerin vadesindeki azalman─▒n yaratt─▒─č─▒ etki de d├óhil edilir. Bu endeksler, ─░MKB Tahvil ve Bono Piyasas─▒’nda yap─▒lan i┼člemlerin a─č─▒rl─▒kl─▒ ortalama fiyatlar─▒ ve getirileri ├╝zerinden hesapland─▒ktan sonra bilgi da─č─▒t─▒m firmalar─▒nca yay─▒mlan─▒r.

Portf├Ây Performans Endeksleri ise geli┼čmeleri g├╝n i├žinde yap─▒lan val├Ârl├╝ i┼člemler ba─člam─▒nda e┼č zamanl─▒ olarak g├Âsterir. Baz tarihi 31 Aral─▒k 2003 olan bu endekslerin g├╝n i├žinde olu┼čan maksimum, minimum ve son de─čerleri ger├žek zamanl─▒ olarak bilgi da─č─▒t─▒m firmalar─▒n─▒n ekranlar─▒na yans─▒r. Ayn─▒ de─čerler g├╝n sonunda OTASS ekranlar─▒nda ve b├╝ltenlerde de yay─▒mlan─▒r.

Devre k─▒r─▒c─▒lar, menkul k─▒ymet piyasas─▒nda olu┼čan a┼č─▒r─▒ d├╝┼č├╝┼člerin ve y├╝kselmelerin fiyatlara olan etkisini ├Ânlemek amac─▒yla i┼člemin durdurulmas─▒ anlam─▒na gelir. 1929 Ekonomik Buhran─▒ÔÇÖndan beri ├╝lkeler taraf─▒ndan s─▒kl─▒kla uygulanan bu y├Ântem, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n k├ór ve risk beklentilerinin piyasalar─▒ olumsuz etkilemesini ├Ânlemek i├žin uygulan─▒r. Devre k─▒r─▒c─▒lar, piyasalarda olu┼čmas─▒ muhtemel volatiliteye kar┼č─▒ kullan─▒lan ara├žlar─▒n aras─▒nda yer al─▒r. Yetkili kurumlar─▒n kontrol├╝nde belirli ┼čartlar olu┼čtu─čunda uygulamaya konur.

Borsada i┼člem yapan yat─▒r─▒mc─▒lar rasyonel beklentilerinin yan─▒nda daima risk fakt├Âr├╝n├╝ de g├Âz ├Ân├╝nde bulundurur. Ki┼čiler, d├╝nyada ger├žekle┼čen olaylar─▒n piyasaya etkilerini takip ettikten sonra al─▒m ve sat─▒m yaparak k├ór ve zararlar─▒n─▒ dengede tutmaya ├žal─▒┼č─▒r. ├çok say─▒da yat─▒r─▒mc─▒n─▒n ayn─▒ anda ve y├Ânde i┼člem ger├žekle┼čtirmesi, piyasa dengesinde bozulmalara sebebiyet verir. Devre k─▒r─▒c─▒lar─▒n ├Ânemi bu noktada ├Âne ├ž─▒kar. Toplu al─▒m ve sat─▒mlar─▒n ger├žekle┼čti─či d├Ânemlerde i┼člemin durdurulmas─▒, muhtemel zararlar─▒ ├Ânler. 

Devre K─▒r─▒c─▒lar─▒n ├ľzellikleri Nelerdir?

Devre k─▒r─▒c─▒lar, al─▒m sat─▒m dengesizliklerinde kullan─▒l─▒r. Dolay─▒s─▒yla sadece belirli d├Ânemlerde uygulamaya al─▒nan bir m├╝dahale y├Ântemidir. Piyasadaki t─▒kan─▒kl─▒─č─▒ gidermede ve fiyat dengesini sa─člamada ├Ânemli bir rol ├╝stlenir. ├ťlkeler her ne kadar piyasaya m├╝dahale etme taraftar─▒ olmasa da d├╝nyada ya┼čanan olaylar─▒n borsay─▒ do─črudan etkilemesi s├Âz konusu uygulamay─▒ gerekli k─▒lar. Domino etkisi yaratarak ├╝lke ekonomisinde bir├žok soruna yol a├žabilecek piyasa dengesizlikleri devre k─▒r─▒c─▒lar taraf─▒ndan ├Ânlenir. 

Bahsi ge├žen uygulama kapsam─▒nda hisse senedi ve vadeli endeks al─▒┼č ve sat─▒┼č talimatlar─▒ndaki dengesizlikler de yer al─▒r. Spek├╝latif bir ata─č─▒n ger├žekle┼čti─či anlarda ilgili kurumlarca gerekli aksiyonlar al─▒n─▒r. Optimum s─▒n─▒r─▒ a┼čan al─▒m sat─▒m dengesizlikleri sonucunda piyasadaki t├╝m i┼člem durdurulur. Dengesizlik ortadan kalkana kadar herhangi bir i┼čleme izin verilmez. Bu sayede fiyat art─▒┼člar─▒ ve onu takip eden s├╝re├žte ya┼čanacak di─čer ekonomik sorunlar da ├Ânlenmi┼č olur. 

Devre K─▒r─▒c─▒lar─▒n ├ľnemi Nedir?

Devre k─▒r─▒c─▒lar, ├╝lke ekonomisinin yan─▒ s─▒ra yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n davran─▒┼člar─▒ ├╝zerinde de ├Ânemli bir etkiye sahiptir. Bu y├Ântem, ya┼čanan olaylar─▒n sonucunda kazan├ž elde edilmeden yap─▒lan panik sat─▒┼člar─▒n─▒ ├Ânler. Yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n rasyonel olmayan bir kararla k├ór beklentisinin alt─▒nda sat─▒┼č yapmas─▒, s├Âz konusu uygulamayla engellenir. Volatilite ortadan kalkt─▒ktan sonra nispeten daha g├╝venli bir piyasa ortam─▒nda i┼člem yap─▒lmaya devam edilir. B├Âylece hem fiyat istikrar─▒ hem de yat─▒r─▒mc─▒ i├žin faydal─▒ bir ad─▒m at─▒l─▒r. 

Bu uygulama ile yat─▒r─▒mc─▒ya elindeki hisselerle ne yapmas─▒ gerekti─čine dair belirli bir s├╝re de tan─▒n─▒r. Yat─▒r─▒m ortam─▒ normal de─čerlere ula┼čana kadar herhangi bir i┼člem yapman─▒n m├╝mk├╝n olmamas─▒, mevcut hisselerin durumunu takip etme noktas─▒nda ki┼čilere zaman tan─▒r. Bu, spek├╝latif y├Ânlendirmeler ve kitlesel sat─▒┼člar─▒n etkisi alt─▒nda kalmadan hareket etme ┼čans─▒ verir.

Bir bankac─▒l─▒k terimi olan d─▒┼čar─▒da yerle┼čik ki┼či, T├╝rk Paras─▒ K─▒ymetini Koruma Mevzuat─▒ÔÇÖnda tan─▒mlan─▒r. Bu terim, T├╝rkiyeÔÇÖde yerle┼čik say─▒lmayan t├╝zel ve ger├žek ki┼čileri tan─▒mlamak i├žin kullan─▒l─▒r. Kavram, T├╝rk paras─▒ i├žeren belgelerin ithalat ve ihracatta belirli k─▒staslar ├žer├ževesinde korunmas─▒n─▒ ama├žlar. 

Yurt d─▒┼č─▒nda d├╝zenlenen d├Âviz endeksli s├Âzle┼čmeler, D─▒┼čar─▒da Yerle┼čik Ki┼či Mevzuat─▒ÔÇÖna uygun olarak yap─▒l─▒r. Kambiyo Mevzuat─▒ÔÇÖna g├Âre T├╝rkiyeÔÇÖde yerle┼čik ki┼čileri belirlemek i├žin ├Ânce d─▒┼čar─▒da yerle┼čik bireyleri tan─▒mlamak gerekir. ÔÇťD─▒┼čar─▒da yerle┼čik ki┼čiler ne demek?ÔÇŁ sorusuna ise yurt d─▒┼č─▒nda bulunan i┼č├žiler, serbest meslek sahipleri, m├╝stakil i┼č sahipleri ve T├╝rkiyeÔÇÖde yerle┼čimi bulunmayan ger├žek veya t├╝zel ki┼čiler ┼čeklinde cevap verilebilir.  

D─▒┼čar─▒da Yerle┼čik Ki┼činin ├ľzellikleri Nelerdir?

Mevzuatta 2006 y─▒l─▒nda yap─▒lan son de─či┼čiklik ile 32 say─▒l─▒ KararÔÇÖdaki 2/C maddesinde d─▒┼čar─▒da yerle┼čik ki┼či tan─▒m─▒ yap─▒l─▒r. Kavram─▒n ├Âzellikleri de bu a├ž─▒klamadan ├ž─▒kar─▒labilir. S├Âz konusu tan─▒m, T├╝rkiyeÔÇÖde yerle┼čik say─▒lmayan ve T├╝rk vatanda┼č─▒ olmayanlar a├ž─▒s─▒ndan ayn─▒d─▒r. T├╝rkiye d─▒┼č─▒nda ya┼čayanlar i├žin ise bu kavram─▒n tan─▒m─▒ varsay─▒msal unsurlarla belirlenmez. Bu ki┼čilerin T├╝rkiyeÔÇÖde ik├ómet etme izni olup olmad─▒─č─▒na bak─▒l─▒r. Bahsi ge├žen ki┼čiler, T├╝rkiyeÔÇÖde ikamet etme iznine sahip de─čilse d─▒┼čar─▒da yerle┼čik ki┼či olarak kabul edilir. T├╝rkiye Cumhuriyeti Kanunlar─▒ÔÇÖna g├Âre ├╝lkede ┼čube a├žan t├╝zel veya ger├žek ki┼čiler de bu ├Âzellikler d├óhilinde tan─▒m kapsam─▒na al─▒n─▒r. 

D─▒┼čar─▒da yerle┼čik ki┼či olarak ge├ženlerin T├╝rkiyeÔÇÖde T├╝rk paras─▒yla tahsilat, ├Âdeme, tevdiatta bulunmalar─▒ da bu tan─▒m─▒n ├Âzelliklerindendir. Bankalar ise d─▒┼čar─▒da yerle┼čik ki┼čiler ad─▒na, T├╝rkiyeÔÇÖde bulunan bireyleri muhatap alabilir. Ayr─▒ca d─▒┼čar─▒da yerle┼čik ki┼čilerin di─čer bir ├Âzelli─či de sat─▒n alma hakk─▒d─▒r. Buna g├Âre bu ki┼čiler, yurt d─▒┼č─▒ndaki ortakl─▒k fonlar─▒ ve yat─▒r─▒mlar d├óhil menkul k─▒ymetler veya di─čer piyasa ara├žlar─▒n─▒ bankalar ya da arac─▒ kurumlar vas─▒tas─▒yla sat─▒n alabilir. 

D─▒┼čar─▒da Yerle┼čik Ki┼činin Etkileri Nelerdir?

├ľdemeler dengesi a├ž─▒s─▒ndan ├žok ├Ânemli olan d─▒┼čar─▒da yerle┼čik ki┼či, ekonomik hareketlerin kay─▒tlar─▒n─▒ tutmay─▒ sa─člayarak piyasada etki g├Âsterir. Bir ekonomide; ihra├ž edilen mal tutar─▒, yat─▒r─▒mlar ve varl─▒klar kaydedilir. B├Âylece ekonomideki varl─▒k art─▒┼č─▒, mal ve hizmet ithalat─▒ olarak g├Âr├╝l├╝r. D─▒┼čar─▒da yerle┼čik ki┼činin ekonomik hareketlerinin kayd─▒, piyasa de─čerini ortaya ├ž─▒karmada etkili olur.  

Bir ekonomi ├ževresinde yerle┼čik olarak 1 y─▒ldan fazla ikamet eden ve piyasa i├žinde faaliyet y├╝r├╝ten ki┼čilerin yan─▒nda ba┼čka ├╝lkelerde ya┼čayan ama d├Ânemsel olarak T├╝rkiyeÔÇÖde belirli parasal i┼člemler yapan bireyler vard─▒r. D─▒┼čar─▒da yerle┼čik ki┼čiler, bu ikinci k─▒s─▒mda yer ald─▒─č─▒ i├žin iki tarafl─▒ i┼čleyen sistemde ├Âdemeler dengesini sa─člar. Ayr─▒ca bu ├Âdeme dengesinin tutulmas─▒ m├╝lkiyet de─či┼čiminin yap─▒lmas─▒na olanak sa─člar.

Deval├╝asyon, sabit ya da yar─▒ sabit kur rejimi uygulayan ├╝lkeler taraf─▒ndan ba┼čvurulabilen bir para politikas─▒ arac─▒d─▒r. K─▒saca deval├╝asyon tan─▒m─▒, ulusal para de─čerinin di─čer ├╝lke para birimleri kar┼č─▒s─▒nda d├╝┼č├╝r├╝lmesi olarak yap─▒labilir. ├ľdemeler bilan├žosu a├ž─▒k veren ├╝lkelerde bu uygulama ger├žekle┼čtirildi─činde ulusal paran─▒n d─▒┼č sat─▒n alma g├╝c├╝ de d├╝┼čer. ├ço─čunlukla iktisadi depresyon ile kar─▒┼čt─▒r─▒lan bu kavram, reval├╝asyonun tam tersidir. 

Deval├╝asyon, ilgili para birimini kullanan ├╝lkenin h├╝k├╝meti ya da merkez bankas─▒ taraf─▒ndan ekonomiye d─▒┼čar─▒dan yap─▒lan bir m├╝dahaledir. Yerel para birimi de─čerinin di─čer para birimleri kar┼č─▒s─▒nda belirli bir oranda d├╝┼č├╝r├╝lmesi eylemi de deval├╝e etme olarak tan─▒mlan─▒r. 

Normal ekonomilerde, piyasadaki paran─▒n toplam k─▒ymetlere e┼čit miktarda olmas─▒ gerekir. Enflasyonun y├╝ksek seyretti─či ├╝lkelerde ise para arz─▒ piyasadaki toplam k─▒ymetlerin ├žok ├╝zerindedir. Bu durumda merkez bankas─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒ olmayan miktarda para basar. Deval├╝asyonda, ├Âncelikle kar┼č─▒l─▒ks─▒z bas─▒lan miktar oran─▒nda paran─▒n de─čeri d├╝┼č├╝r├╝l├╝r. B├Âylece para arz─▒ ve toplam k─▒ymet de─čeri e┼čitlenmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒r. Di─čer yandan ulusal para de─čer kaybederken di─čer d├Âviz birimleri art─▒┼č g├Âsterir. Deval├╝e etme eylemi olumlu bir para politikas─▒ arac─▒ olarak de─čerlendirilse de bu uygulaman─▒n negatif sonu├žlar─▒ da bulunur.      

Deval├╝asyonun Meydana Gelmesinin Nedenleri Nelerdir?

Sa─čl─▒kl─▒ ekonomiye sahip bir ├╝lke, normal ko┼čullarda mill├« paras─▒n─▒n di─čer d├Âviz birimleri kar┼č─▒s─▒nda de─čer kaybetmesini istemez. Fakat baz─▒ durumlar, ekonomik toparlanma a├ž─▒s─▒ndan deval├╝asyonu zorunlu h├óle getirebilir. Ulusal para biriminin deval├╝e edilmesinin en ├Ânemli nedeni, mevcut d─▒┼č ticaret a├ž─▒─č─▒n─▒n dengelenme gereksinimidir. 

D─▒┼č ticaret a├ž─▒─č─▒, ithalat miktar─▒n─▒n ihracat─▒n ├╝zerinde ger├žekle┼čmesi durumunda ortaya ├ž─▒kar. Bu durumda deval├╝asyon uygulan─▒p ├╝lkenin sat─▒n alma g├╝c├╝ zay─▒flat─▒l─▒r. ├ťlkede ├╝retilen mal ve hizmetlerin yabanc─▒ para birimlerinin al─▒m g├╝c├╝n├╝ etkileyecek ┼čekilde artmas─▒ durumunda da bu ara├ž kullan─▒labilir. Enflasyonun uzun vadede kontrol alt─▒na al─▒namad─▒─č─▒ d├Ânemlerde, Uluslararas─▒ Para Fonu (IMF) m├╝dahalesi ile paran─▒n deval├╝e edilmesi s├Âz konusu olabilir.     

Deval├╝asyonun Etkileri Nelerdir?

Deval├╝asyonun etkileri ekonomide birden fazla alanda g├Âzlemlenir. ├ťlke y├Ânetiminin de─čer kaybeden para birimine m├╝dahalesi, deval├╝e edilen oranda bir kayba daha neden olur. Bunu sonucunda da de─čer kaybeden ulusal para birimi, ├╝lkenin makro ekonomik politikalar─▒n─▒n seyrini de─či┼čtirir. ─░├ž ve d─▒┼č sat─▒n alma g├╝c├╝nde meydana gelen de─či┼čiklikler, kurlara yans─▒t─▒ld─▒─č─▒nda deval├╝asyonun etkileri piyasada da hissedilir bir duruma gelir. 

D─▒┼č ticaret a├ž─▒─č─▒na denge aray─▒┼č─▒nda; ithalat pahal─▒, ihracat daha avantajl─▒ h├óle gelirken enflasyon de─čeri artabilir. Paran─▒n deval├╝e olmas─▒ndan sonra cari a├ž─▒─č─▒n azald─▒─č─▒ g├Âzlemlenirken ├╝lke ekonomisinde bir durgunluk ya┼čanmas─▒ da m├╝mk├╝nd├╝r. Bu da m├╝dahalenin faiz art─▒┼č─▒na neden olacak bir etkisidir.      

Deval├╝asyonun Sonu├žlar─▒ Nelerdir?

Y├╝ksek cari a├ž─▒─č─▒n finanse edilmesindeki g├╝├žl├╝klerden kaynaklanan sorunlar─▒n ├ž├Âz├╝lmesi i├žin paray─▒ deval├╝e etme yoluna gidilir. Bu y├Ântem, ideal durumda d├Âviz talebinin azalmas─▒n─▒ ve cari a├ž─▒─č─▒n kapat─▒lmas─▒n─▒ sa─člar. Fakat deval├╝asyon sonu├žlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan incelendi─činde hem olumlu ve hem de olumsuz durumlar s├Âz konusudur.

Deval├╝asyonun Faydalar─▒ Nelerdir?

Deval├╝asyon faydalar─▒ bak─▒m─▒ndan ticaret ve ├╝retimle ilgili bir dizi olumlu etkiyi tetikler. Bu uygulaman─▒n sonucunda yabanc─▒ paralar de─čer kazand─▒─č─▒ ve d├Âviz kurlar─▒ y├╝kseldi─či i├žin ithalat─▒n gerilemesi beklenir. ─░thalat─▒n azald─▒─č─▒ bir ortamda ihracat─▒n art─▒r─▒l─▒p ├Âzendirilmesi ve daha avantajl─▒ h├óle getirilmesi hedeflenir. Paran─▒n deval├╝e edilmesinden sonra ihracat yapmak isteyenlere yeni f─▒rsatlar sunulmas─▒ muhtemeldir. 

─░hracatta art─▒┼č ve ithalatta azal─▒┼č sa─članmas─▒n─▒n en b├╝y├╝k faydas─▒, d─▒┼č ticaret a├ž─▒─č─▒n─▒n kapanmas─▒d─▒r. ├ťlkede ├╝retim artt─▒─č─▒nda yerli mallar da bol ve ucuz h├óle gelir. Bunun bir sonucu olarak yabanc─▒ yat─▒r─▒mc─▒lara daha fazla mal ve hizmet sat─▒labilecek piyasa ko┼čullar─▒ olu┼čur. Mal ve hizmet fiyatlar─▒n─▒n artt─▒─č─▒ bir ekonomide deval├╝asyon, yabanc─▒ para birimlerinin al─▒m g├╝c├╝n├╝ ayn─▒ oranda y├╝kseltmek ├╝zere uygulanabilir. 

Deval├╝asyonun Zararlar─▒ Nelerdir?

├ťretim yap─▒s─▒n─▒n b├╝y├╝k oranda ithala dayal─▒ oldu─ču bir ekonomide deval├╝asyonun hedefine ula┼čmas─▒ zorla┼č─▒r. B├Âyle bir ortamda ticaret a├ž─▒─č─▒nda denge kurulmaya ├žabalan─▒rken ├╝lkenin ├╝retim kapasitesi hem ihracat─▒ hem de artan i├ž talebi kar┼č─▒lamayaz. Petrole ve do─čal gaza ba─č─▒ml─▒ bir ├╝lkede, ithalat ekonomik daralmaya ba─čl─▒ olarak k─▒smen azalsa da bu faaliyete ├Âdenen d├Âviz artmaya devam eder. Ayr─▒ca fiyat d├╝┼č├╝┼člerine ra─čmen yerli ├╝r├╝nlere yeterli talebin olmamas─▒ beklenen ihracat art─▒┼č─▒n─▒ sa─člamaz. 

Para biriminin deval├╝e edilerek belirlenen de─čerinin olmas─▒ gerekenin ├žok alt─▒nda kalmas─▒, bu arac─▒n hedefine ula┼čmas─▒na engel olabilecek unsurlardan biridir. Deval├╝asyon s├╝recinin iyi y├Ânetilememesi, ekonomik sorunlara ├ž├Âz├╝m getirmek yerine zararl─▒ sonu├žlar do─čurabilir. Ge├žti─čimiz y─▒llarda enflasyon-deval├╝asyon girdab─▒na kap─▒lan Venezuela’da bu durumun bir ├Ârne─či ya┼čanm─▒┼čt─▒r. ├ťlkedeki enflasyon birka├ž y─▒l i├žinde %500.000 gibi kontrol edilemez seviyelere y├╝kselmi┼čtir.   

T├╝rkiyeÔÇÖde Deval├╝asyon ├ľrnekleri Nelerdir?

Deval├╝asyon nedir konusunu daha iyi kavramak i├žin bu uygulaman─▒n hayata ge├žirildi─či ├Ârnekleri incelemek son derece yararl─▒d─▒r. Bu ara├ž g├╝ndeme geldi─činde; ├╝lkenin i├žinde bulundu─ču ekonomik durum, ithalat, ihracat, ├╝retim ve t├╝ketim dengesi ile d─▒┼č bor├ž y├╝k├╝ gibi fakt├Ârler dikkate al─▒nmal─▒d─▒r. Do─čru zamanlaman─▒n yan─▒ s─▒ra s├╝recin titizlikle y├Ânetilmesi de ├žok ├Ânemlidir. 

Bu uygulama, h─▒zla y├╝kselen enflasyonun kontrol alt─▒na al─▒namamas─▒ ve d├Âviz cinsinden d─▒┼č bor├ž y├╝k├╝n├╝n geri ├Âdenmesinde g├╝├žl├╝klerin ya┼čanmas─▒ gibi sorunlar─▒ da beraberinde getirir. Tarihsel s├╝re├žte d├╝nyan─▒n pek ├žok ├╝lkesinde olumlu ya da olumsuz sonu├žlanm─▒┼č deval├╝asyon ├Ârneklerine rastlama m├╝mk├╝nd├╝r. T├╝rkiyeÔÇÖde bu y├Ânteme pek ├žok kez ba┼čvurulmu┼čtur. ├ťlke tarihinde yer alan ├╝├ž b├╝y├╝k deval├╝asyon ├Ârne─či bulunur. 

─░lk Deval├╝asyon

1946 y─▒l─▒nda Recep Peker h├╝k├╝metinin ald─▒─č─▒ 7 Eyl├╝l Kararlar─▒ sonucu ger├žekle┼čtirilen m├╝dahalede, ABD dolar─▒n─▒n fiyat─▒ 1.29 TLÔÇÖden 2.83 TLÔÇÖye ├ž─▒kar─▒l─▒r. Deval├╝e edilen T├╝rk liras─▒ %40 de─čer kaybeder. T├╝rkiye, 2. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖna kat─▒lmam─▒┼č olsa da ekonomik dengelerin bozulmas─▒ndan ka├ž─▒namaz. Bunda erkek n├╝fusun askere al─▒nmas─▒ndan kaynakl─▒ olarak tar─▒msal gelirlerin ciddi ├Âl├ž├╝de azalmas─▒n─▒n rol├╝ b├╝y├╝kt├╝r. Maden ├╝r├╝nlerinden elde edilen gelirler artmas─▒na ra─čmen al─▒nan bu karar, o d├Ânemde ├žok tart─▒┼č─▒l─▒r. M├╝dahale sonras─▒nda devlet giderleri ve b├╝t├že a├ž─▒─č─▒ artar. Deval├╝asyonun amac─▒na tamamen ters bir tablo olu┼čur. D├Âviz sto─ču azal─▒r, d─▒┼č ticaret a├ž─▒─č─▒ artar, al─▒m g├╝c├╝ d├╝┼čer ve i┼čsizlik y├╝kselir. 

─░kinci Deval├╝asyon

4 A─čustos 1958 tarihinde Adnan Menderes h├╝k├╝meti taraf─▒ndan yap─▒lan deval├╝asyon ile 2.83 TL olan ABD dolar─▒n─▒n fiyat─▒ 9 TLÔÇÖye ├ž─▒kar─▒l─▒r. Demokrat Parti h├╝k├╝meti 1950 ve 1960 y─▒llar─▒ aras─▒nda liberal ekonomi politikalar─▒ uygular. Bu politikalar ihracat─▒n gerileyip ithalat─▒n artmas─▒na  ve bunun sonucunda d─▒┼č ticaret a├ž─▒─č─▒n─▒n b├╝y├╝mesine neden olur. Enflasyonun y├╝kselmesi, b├╝y├╝me h─▒z─▒n─▒n d├╝┼čmesi ve ABDÔÇÖnin para deste─čini k─▒s─▒tlamas─▒ gibi nedenler, ekonomik krizi derinle┼čtirdi─činde deval├╝asyon karar─▒ al─▒n─▒r. Bu karar ihracat t─▒kan─▒kl─▒─č─▒n─▒ olumlu y├Ânde etkiler. Fakat ├╝retimin yetersizli─činden kaynaklanan ithalat ihtiyac─▒, b├╝y├╝k zorluklara ve fiyatlarda y├╝kseli┼če neden olur. T├╝rk liras─▒n─▒n d─▒┼č piyasada s├╝rekli olarak de─čer kaybetmesiyle ├╝lke ekonomisi sars─▒l─▒r.     

├ť├ž├╝nc├╝ Deval├╝asyon

S├╝leyman Demirel h├╝k├╝meti taraf─▒ndan 10 A─čustos 1970 tarihinde yap─▒lan bu deval├╝asyon hareketiyle ABD dolar─▒ 9 liradan 15 liraya ├ž─▒kar. 1978 y─▒l─▒na kadar ufak deval├╝asyon hareketleriyle devam eden s├╝recin sonunda 1 USDÔÇÖnin kar┼č─▒l─▒─č─▒ 19 TL olur. Bu karar─▒n al─▒nmas─▒nda mill├« sermayenin yetersizli─či, ihracat art─▒┼č─▒n─▒n ithalata yeti┼čememesi ve fiyat istikrars─▒zl─▒─č─▒ gibi ko┼čullar etkilidir.

T├╝rk liras─▒ i├žin %66 de─čer kayb─▒ yaratan ├╝├ž├╝nc├╝ m├╝dahale de beklenen d├Ân├╝┼č├╝m├╝ ger├žekle┼čtirmez. ─░hracat─▒ art─▒rmaya y├Ânelik faaliyetler, yabanc─▒ ├╝lkelerde ya┼čayan vatanda┼člar─▒n d├Âvizlerini T├╝rkiyeÔÇÖye getirmesi ve turizm gelirlerinin artmas─▒ gibi olumlu etkiler hedeflenen istikrar─▒ sa─člamaz. ├ľnceki uygulamalara benzer ┼čekilde T├╝rk liras─▒n─▒n de─čerinin s├╝rekli d├╝┼čmesi, i├ž piyasada fiyat istikrars─▒zl─▒─č─▒ ve vergi y├╝k├╝ gibi sorunlar─▒ beraberinde getirir.