A

Al─▒┼č (Bid), finans piyasas─▒nda aktif olarak i┼člem yapan kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n d├Âviz ve menkul k─▒ymet gibi de─čerleri almaya istekli olduklar─▒ fiyatt─▒r. Bu de─čer, piyasada i┼člem yapmak isteyen ki┼čilerin k├ór─▒n─▒ maksimize etmek i├žin dikkat etti─či konular─▒n ba┼č─▒nda gelir. Al─▒┼č (Bid) nedir sorusu, piyasadaki de─čerlerin yat─▒r─▒m ama├žl─▒ al─▒m s├╝re├žlerindeki fiyatland─▒rmas─▒ ┼čeklinde cevaplanabilir. 

Kat─▒l─▒mc─▒, pozisyonunun ├že┼čidine g├Âre en iyi fiyattan al─▒m yapmak ister. Bu noktada en d├╝┼č├╝k fiyattan almak ve en y├╝ksekten satmak t├╝m yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n hedefledi─či bir durumdur. Anl─▒k piyasa verilerine g├Âre de─či┼čen bid de─čeri, al─▒┼č yap─▒lacak de─čerin sat─▒┼č hacmini de etkiler. 

Al─▒┼č (Bid) Oran─▒ Nas─▒l Hesaplan─▒r?

Piyasa kat─▒l─▒mc─▒lar─▒, ÔÇťAl─▒┼č (Bid) nas─▒l kullan─▒l─▒r?ÔÇÖÔÇÖ sorusunun cevab─▒n─▒ merak eder. Anl─▒k finans piyasas─▒nda i┼člemin hangi fiyat d├╝zeyinde ger├žekle┼čece─či al─▒┼č veya sat─▒┼č durumuna ba─čl─▒ olarak de─či┼čiklik g├Âsterir. Kald─▒ra├ž oran─▒ ve i┼člem hacmi, al─▒┼č (bid) kullan─▒m─▒n─▒ etkiler. 

├ľrne─čin; 1 lot EURUSD al─▒m─▒ s─▒ras─▒nda teminat oran─▒ 1:100 kald─▒ra├ž oran─▒ ├╝zerinden hesaplan─▒r. Bu durumda (1,12355×1) x (100) = 1123,55 USD ├Âdemeniz gerekir. 1 lot EURUSD sat─▒┼č i┼čleminde ise bid fiyat ├╝zerinden teminat miktar─▒ (1,12350×1) x 100 = 1123,50 USD olacakt─▒r. Bu durumda 0,05 USD, al─▒┼č sat─▒┼č fiyat fark─▒n─▒ temsil eder. Al─▒┼č (Bid) nas─▒l yap─▒l─▒r sorusu bu ┼čekilde yan─▒tlanabilir.

Al─▒┼č (Bid) ─░├žin Dikkat Edilmesi Gerekilen Noktalar Nelerdir?

Geleneksel ve kripto piyasalarda i┼člem yaparken bid fiyat de─čeri kat─▒l─▒mc─▒lar i├žin ├Ânem arz eder. K├ór de─čerini maksimize etmek i├žin bu de─čerleri do─čru bir ┼čekilde hesaplamak gerekir. Anl─▒k piyasa verilerine ba─čl─▒ olarak al─▒m yaparken b├╝y├╝k bir emir vermek yerine riski k├╝├ž├╝k par├žalara b├Âlmek gerekir. Emirleri da─č─▒t─▒rken ise mevcut hacmin g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmas─▒ ├Ânemli bir unsurdur. Mevcut hacimden daha y├╝ksek emirler vermemek i├žin bid de─čerini anl─▒k olarak kontrol ederek i┼člem yapabilirsiniz. 

Al─▒┼č (Bid) ve Sat─▒┼č (Ask) Aras─▒ndaki Fark Nedir?

Anl─▒k finans piyasas─▒nda olu┼čan iki ├že┼čit fiyat tipi bulunur. Bunlar ask fiyat ve bid fiyat olarak adland─▒r─▒l─▒r. Her iki fiyat de─čeri de spot piyasada anl─▒k olarak belirlenir. Kat─▒l─▒mc─▒n─▒n al─▒┼č veya sat─▒┼č y├Ânl├╝ hareketi, hangi fiyatland─▒rmay─▒ de─čerlendirmeye alaca─č─▒n─▒ belirler. E─čer ki kat─▒l─▒mc─▒ al─▒┼č y├Ânl├╝ bir pozisyonda ise ask fiyat─▒ ├╝zerinden i┼člem yapar. Bu noktada i┼člem hacmi ve kald─▒ra├ž oran─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak teminat hesaplamas─▒ s├╝recine gidilir. Sat─▒┼č y├Ânl├╝ yap─▒lan i┼člemlerde ise bid fiyat─▒ etkili olur. Anl─▒k veriler dikkate al─▒narak bir teminat hesaplamas─▒ yap─▒l─▒r. ├ľzetle; i┼člemin al─▒┼č veya sat─▒┼č olmas─▒, de─čerlerin fiyatlar─▒ ├╝zerinde farkl─▒l─▒k yarat─▒r. 

Al─▒m sat─▒m opsiyonu, ba┼čka bir varl─▒─ča ba─čl─▒ olarak de─či┼čen t├╝rev ├╝r├╝nlerine denir. Bunlar; opsiyona ve vadeye ba─čl─▒ olarak olu┼čturulan belli bir finansal ├╝r├╝n├╝, mal─▒ veya ekonomik g├Âstergeyi almak ya da satmak i├žin haz─▒rlanan s├Âzle┼čmelerdir.   

Al─▒m sat─▒m opsiyonu nedir sorusuna daha ayr─▒nt─▒l─▒ bir cevap verilebilir. Bu finansal i┼člemler, al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒ olmak ├╝zere iki taraf aras─▒nda yap─▒l─▒r. Bu s├Âzle┼čmede al─▒c─▒, ├Âdeyece─či belli bir opsiyon miktar─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒nda spesifik bir vadeye kadar belirlenen fiyat ├╝zerinden finansal g├Âstergeyi sat─▒n alma hakk─▒na sahip olur. Buna ek olarak sat─▒c─▒, s├Âzle┼čmeden do─čan haklar─▒ do─črultusunda mal─▒ yasal yollardan satar. 

Al─▒m Sat─▒m Opsiyonunun ├ľzellikleri Nelerdir?

Al─▒m sat─▒m opsiyonu al─▒c─▒ya hak, sat─▒c─▒ya ise y├╝k├╝ml├╝l├╝k tan─▒r. Bu t├╝rev ├╝r├╝n├╝, belirli bir vadeye ve fiyata dayan─▒r ve yat─▒r─▒m ama├žl─▒ kullan─▒labilir. Ek olarak al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒ bu ├╝r├╝n├╝ korunma ve arbitraj do─črultusunda tercih edebilir.  

Uzun taraf, opsiyondaki al─▒c─▒ ki┼čidir. Bu bireyler, prim ├Âdeme d─▒┼č─▒nda ba┼čka bir y├╝k├╝ml├╝l├╝k ta┼č─▒maz. Al─▒m sat─▒m opsiyonu ├ževirme i┼čleminde birey paray─▒ yat─▒r─▒ma d├Ân├╝┼čt├╝r├╝r. Ki┼čilerin belli bir vadeye kadar al─▒m ya da sat─▒m i┼člemini ger├žekle┼čtirilmesi beklenir. Ki┼čiler sorumluluk ald─▒─č─▒ i├žin risk ta┼č─▒r ve sat─▒c─▒dan teminat al─▒n─▒r. 

Opsiyonda finansal g├Âstergenin spot fiyat─▒ kullan─▒m ├╝cretinden y├╝ksekse opsiyon k├órdad─▒r. Tam tersi durum s├Âz konusu oldu─čunda t├╝rev ├╝r├╝n zarardad─▒r. Her iki fiyat ayn─▒ysa opsiyon ba┼ča ba┼č olarak bilinir. Al─▒m sat─▒m opsiyonu a├žma durumunda her iki taraf fiyatlar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmak zorundad─▒r.

Ka├ž Tip Al─▒m Sat─▒m Opsiyonu Vard─▒r?

Al─▒m sat─▒m opsiyonu alma, Avrupa ve Amerikan tipi olmak ├╝zere iki t├╝rl├╝d├╝r. Avrupa tipinde vade bitmeden ├Ânce al─▒c─▒ o ├╝r├╝n├╝ kullanamaz. Uzun taraf vade sonunda yapt─▒─č─▒ yat─▒r─▒mdan faydalanabilir. Amerikan tipi al─▒m sat─▒m opsiyonunun en spesifik ├Âzelli─či ise yat─▒r─▒mc─▒n─▒n istedi─či zaman ├╝r├╝n├╝ kullanabilmesidir. Bu durumda birey, ├╝r├╝n├╝n vadesinin bitmesini beklemek zorunda de─čildir.

Bu ├╝r├╝nler, sat─▒n al─▒nd─▒─č─▒ yer do─črultusunda de─či┼čkenlik g├Âsterebilir. Borsada i┼člem g├Âren opsiyonlar standart s├Âzle┼čmelidir. Bunlara ek olarak hisse senedi, endeks ve d├Âviz s├Âzle┼čmelerine dayal─▒ opsiyon se├ženeklerinden faydalan─▒labilir. Tezg├óh ├╝st├╝ opsiyonlar borsada listelenmez; bu y├╝zden taraflar s├Âzle┼čmenin ┼čartlar─▒n─▒ istedikleri gibi ayarlayabilir. Al─▒m sat─▒m opsiyonu artt─▒rma i┼člemi do─črultusunda bireyler yat─▒r─▒mlar─▒n─▒ katlayabilir.

Al─▒m Sat─▒m Opsiyonlar─▒n─▒n Avantajlar─▒ ve Dezavantajlar─▒ Nelerdir?

Al─▒m sat─▒m opsiyonunun birtak─▒m avantajlar─▒ ve dezavantajlar─▒ vard─▒r. Bu i┼člem, al─▒c─▒ i├žin olduk├ža k├órl─▒d─▒r. Bireyler opsiyon primi d─▒┼č─▒nda bir ├Âdeme yapmaz. Bunun yan─▒ s─▒ra sat─▒c─▒dan teminat g├Âstermesi istenir. Al─▒c─▒, opsiyonu kullan─▒rsa dayanak varl─▒─č─▒ al─▒m ve sat─▒m hakk─▒na sahip olur. Ayn─▒ durumda sat─▒c─▒n─▒n satma ve alma zorunlulu─ču ortaya ├ž─▒kar. 

Al─▒m ve sat─▒m opsiyonlar─▒ y├╝kselen ve d├╝┼čen piyasa beklentisi do─črultusunda kullan─▒labilir.  S├Âzle┼čmede bahsi ge├žen mal i├žin anla┼č─▒lan ileri tarihli al─▒m sat─▒m ├╝cretine kullan─▒m fiyat─▒ denir. Bu s├Âzle┼čmede ge├žen mal─▒n al─▒n─▒p sat─▒lmas─▒ i├žin opsiyon priminin ├Âdenmesi gerekir. ├ľdeme i┼člemi ger├žekle┼čtirildikten sonra elde edilen hak, yat─▒r─▒mc─▒lara k├ór elde etme imk├ón─▒ tan─▒r. 

Arac─▒ kurulu┼č, sermaye piyasas─▒ faaliyetlerinde bulunmak ├╝zere yetkilendirilmi┼č bankalar veya ┼čirketlerdir. Arac─▒ kurum olarak da bilinen bu resm├« ┼čirketlerin yetkileri, Sermaye Piyasas─▒ Kurulu taraf─▒ndan teslim edilir. Yetki sahibi olan kurulu┼člar, farkl─▒ gruplara ayr─▒l─▒r.

ÔÇťArac─▒ kurulu┼člar nelerdir?ÔÇŁ sorusunun cevab─▒, banka k├Âkenli olanlar ve olmayanlar ┼čeklinde ikiye ayr─▒l─▒r. Banka k├Âkenli olan arac─▒ kurumlar da ikiye ayr─▒l─▒r. Bu iki gruptan ilkinde ticar├« bankalar yer al─▒r. Di─čeri ise kalk─▒nma ve yat─▒r─▒m bankalar─▒n─▒ kapsar. Arac─▒ kurulu┼člar─▒; ├Âzeller, yabanc─▒lar, kamuya ait olanlar ve TMSF olarak gruplamak da m├╝mk├╝nd├╝r. 

Sermaye piyasas─▒nda faaliyet g├Âstermek isteyenlerin arac─▒ kurum a├žma ┼čartlar─▒n─▒ bilmeleri gerekir. Arac─▒ kurum kurma ┼čartlar─▒ndan ilki ba┼čvuru takvimini dikkatle takip etmektir. Sermaye Piyasas─▒ Kurulu, arac─▒ kurum olma ba┼čvurular─▒n─▒ belirli d├Ânemlerde kabul eder. G├╝ncellenmi┼č ba┼čvuru formunu tam ve do─čru bilgilerle dolduranlar─▒n m├╝racaat─▒ i┼čleme al─▒n─▒r. Ba┼čvurusu onaylanan ┼čirketler, arac─▒ kurum olmaya hak kazan─▒r ve bu alanda faaliyet g├Âstermeye ba┼člar.

Arac─▒ Kurulu┼člar─▒n Faaliyetleri Nelerdir?

Arac─▒ kurumlar─▒n faaliyetlerinden ilki, sermaye piyasas─▒ ara├žlar─▒n─▒n ihra├ž ve halka arz yoluyla sat─▒lmas─▒d─▒r. Bu kurumlar─▒n di─čer g├Ârevi, daha ├Ânce ihra├ž edilmi┼č olan sermaye piyasas─▒ ara├žlar─▒n─▒n al─▒m ve sat─▒m i┼člemlerini y├Ânetmektir. Bu kurulu┼člar, b├╝t├╝n t├╝rev ara├žlar─▒n al─▒m sat─▒m─▒na da arac─▒l─▒k edebilir. Arac─▒ kurumlar─▒n di─čer faaliyetleri ve g├Ârevleri ┼ču ┼čekilde s─▒ralan─▒r:

Ger├žekle┼čtirilen faaliyetler s─▒ras─▒nda arac─▒ kurulu┼člar─▒n yap─▒lan i┼člemlerin ses kay─▒tlar─▒n─▒ d├╝zenli olarak tutmas─▒ gerekir. Arac─▒ kurumlar─▒n sorumluluklar─▒ndan di─čeri de yasa d─▒┼č─▒ i┼člemleri, Sermaye Piyasas─▒ KuruluÔÇÖna bildirmektir. Yorum ve tavsiyelerde bulunulmas─▒na ili┼čkin esaslara uyma s├Âz├╝ veren bu kurulu┼člar─▒n daha bir├žok faaliyet, g├Ârev ve sorumlulu─ču vard─▒r.

Arac─▒ kurum i┼člemleri, bu faaliyetler sonucu ger├žekle┼čtirilen hisse al─▒m sat─▒m─▒na dayan─▒r. Arac─▒ kurum i┼člem hacimleri ise bu al─▒m sat─▒mlar─▒ g├Âsteren canl─▒ bir grafiktir. S├Âz konusu grafik ├╝zerinden farkl─▒ arac─▒ kurumlar─▒n birbirlerine g├Âre konumlar─▒ izlenebilir. Arac─▒ kurum da─č─▒l─▒m─▒ olarak adland─▒r─▒lan bu grafi─či okuyabilir ve analizler do─črultusunda se├žim yapabilirsiniz.

Arac─▒ Kurulu┼č Se├žiminin ├ľnemi Nedir?

Arac─▒ kurum se├žmek, yat─▒r─▒mdan al─▒nan verimi etkiledi─či i├žin ├Ânemlidir. Dolay─▒s─▒yla genel ge├žer arac─▒ kurum ├Ânerileri vermek do─čru de─čildir. B├╝t├že plan─▒n─▒za ve yat─▒r─▒m amac─▒n─▒za en uygun arac─▒ kurumu belirlemenizde fayda vard─▒r. Arac─▒ kurum se├žimi yaparken ├Âncelikle kurulu┼čun t├╝r├╝ne karar vermeniz gerekir. 

Arac─▒ kurum olarak banka k├Âkenli kurulu┼člar─▒ veya yat─▒r─▒m ┼čirketlerini tercih edebilirsiniz. Bankalar, bu noktada ├Âne ├ž─▒kar; ancak bu kurulu┼člar─▒n komisyonlar─▒ y├╝ksektir. Ayr─▒ca bankalarda uzman yat─▒r─▒m dan─▒┼čmanlar─▒ bulman─▒z her zaman m├╝mk├╝n olmayabilir. Yat─▒r─▒m ┼čirketleri ise uzman finans dan─▒┼čmanlar─▒ ├žal─▒┼čt─▒r─▒r. Bu kurulu┼člar, kredili i┼člem yapma olana─č─▒ tan─▒r ve d├╝┼č├╝k komisyonlara sahiptir. Karar verirken bu noktalar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurman─▒z ├Ânerilir.

Belirli bir yat─▒r─▒m sayesinde k├ór elde etmek isteyenler, fon ├že┼čitlerinden kolayca faydalanabilir. Fonlar─▒n yat─▒r─▒mc─▒lara sundu─ču en b├╝y├╝k avantajlardan biri, farkl─▒ stratejilere uygun bir yap─▒da olmalar─▒d─▒r. Bu ├Âzellik, piyasan─▒n ├že┼čitlenmesine ve ├Âzg├╝r bir ekonominin olu┼čmas─▒na yard─▒mc─▒ olur. Yat─▒r─▒m fonlar─▒ A ve B tipi olmak ├╝zere iki k─▒sma ayr─▒l─▒r. 

A tipi yat─▒r─▒m fonu nedir sorusuna, genel olarak hisse senetlerinin yo─čunlukta oldu─ču bir t├╝r ┼čeklinde cevap verilebilir. Bu fonda en az %25’i T├╝rk ┼čirketlerine ait hisse senetlerinin bulunmas─▒ gerekir. Portf├Ây da─č─▒l─▒m─▒nda hisse senedi a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n fazla olmas─▒, bu fon ├že┼čidinin y├╝ksek riske sahip oldu─čunu g├Âsterir. Bunun yan─▒ s─▒ra A tipi yat─▒r─▒m fonu getirileri de bir hayli y├╝ksek olur. ├ľrnek olarak yat─▒r─▒mc─▒, bir g├╝n i├žerisinde paras─▒na de─čer katabilir ya da paras─▒n─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ kaybedebilir. A tipi fon genellikle risk alan yat─▒r─▒mc─▒lar taraf─▒ndan tercih edilir. Uzun vadeli yat─▒r─▒mc─▒lar i├žin pek uygun bir se├ženek de─čildir. ÔÇťA tipi yat─▒r─▒m fonu/ortakl─▒─č─▒ nedir?ÔÇŁ sorusunun cevab─▒ bu ┼čekilde a├ž─▒klanabilir. 

A Tipi Yat─▒r─▒m Ortakl─▒─č─▒n─▒n ├ľzellikleri Nelerdir?

ÔÇťA tipi yat─▒r─▒m fonu/ortakl─▒─č─▒ nedir?ÔÇŁ sorusunu cevaplad─▒ktan sonra bu yat─▒r─▒m ortakl─▒─č─▒n─▒n ├Âzelliklerine de─činmek gerekir. A tipi yat─▒r─▒m fonlar─▒ kendi i├žerisinde farkl─▒ gruplara ayr─▒l─▒r. Fonlar─▒n ├Âzellikleri de t├╝re g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterir.

A tipi hisse fon, risk oran─▒ en fazla olan yat─▒r─▒m formudur. Bu t├╝rdeki fonlar─▒n yakla┼č─▒k %51’inde hisse senetleri yer al─▒r. Riskin bu denli fazla olmas─▒, k├ór marj─▒n─▒ da ayn─▒ ├Âl├ž├╝de y├╝kseltir. Bu fon t├╝r├╝nde y├╝ksek kazan├žlar elde etmek m├╝mk├╝nd├╝r. 

A tipi karma fon, en aza iki sermaye piyasas─▒ arac─▒n─▒n bulundu─ču bir t├╝rd├╝r. Her bir piyasa arac─▒ndan %20 oran─▒nda fon bulundurmak gerekir. Kullan─▒lan yat─▒r─▒m ara├žlar─▒ aras─▒nda de─čerli madenler, d├Âviz ve hisse senedi getirici gayrimenkul k─▒ymet yer al─▒r.

A tipi de─či┼čken fon, ba─č─▒ms─▒z ┼čekilde kurulup y├Ânetilen bir fon ├že┼čididir. Herhangi bir k─▒s─▒tlaman─▒n bulunmad─▒─č─▒ bu t├╝rde hisse senedi ve hazine bonosu kullan─▒l─▒r. 

A Tipi Yat─▒r─▒m Fonunun ├ľrnekleri Nelerdir?

A tipi fon t├╝rleri, likit fon grubunda yer al─▒r. Herhangi bir banka ya da arac─▒ kurumda yat─▒r─▒m hesab─▒ a├žarak A tipi fonu al─▒p satabilirsiniz. En ├žok kullan─▒lan A tipi fon ├Ârnekleri aras─▒nda hisse senedi, hazine bonosu, d├Âviz, sabit getirili menkul k─▒ymet ve de─čerli maden yer al─▒r. 

A tipi fonlar, baz─▒ durumlarda vergiye tabidir. Yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n bu fon t├╝r├╝nden elde etti─či k├órdan %10 oran─▒nda stopaj vergisi kesilir. Ancak portf├Âyde 1 y─▒ldan fazla tutulan ve %51 oran─▒nda hisse senedi i├žeren fonlar vergiye tabi de─čildir. %75 oran─▒ndan fazla hisse senedine sahip portf├Âyler de stopaj vergisinden muaf olur. 

A Tipi Yat─▒r─▒m Fonu Kullanman─▒n Avantajlar─▒ Nelerdir?

A tipi fon, risk almay─▒ tercih eden yat─▒r─▒mc─▒lar i├žin uygundur. K─▒sa s├╝rede y├╝ksek kazan├žlar elde etmek i├žin bu yat─▒r─▒m fonu t├╝r├╝n├╝ tercih edebilirsiniz. Hisse senedinin a─č─▒rl─▒kta oldu─ču A tipi yat─▒r─▒m fonu, ├Âzg├╝r bir ekonominin olu┼čmas─▒na katk─▒ sa─člar. Ayn─▒ zamanda pazar stratejilerini de geli┼čtirerek yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n piyasa hakk─▒nda bilgi sahibi olmas─▒n─▒ destekler.

A─č─▒rl─▒kl─▒ ortalama fiyat, hisse senedi yat─▒r─▒m─▒ yapanlara veriler sunan bir kavramd─▒r. Piyasalarda hisse senetleri belirli senanslarda daha fazla i┼člem g├Âr├╝r. Senetlerin al─▒m sat─▒mlar─▒na dair i┼člemlerin fazla oldu─ču bu seanslarda a─č─▒rl─▒kl─▒ ortalama fiyat hesaplamas─▒ ger├žekle┼čtirilir. Yani bu kavram, bir hisse senedinin a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak hangi seansta nas─▒l bir fiyat aral─▒─č─▒ ├╝zerinden el de─či┼čtirdi─čini g├Âstermektedir. 

Bu oran, senedin bir sonraki seansa kadar aktar─▒lmas─▒nda ve fiyat─▒n─▒n belirlenmesinde direkt olarak etkilidir. S├Âz konusu fiyat, en k─▒sa tabirle hisse senetlerinin miktar a─č─▒rl─▒kl─▒ fiyat─▒ olarak da ifade edilebilir. A─č─▒rl─▒kl─▒ ortalama fiyat nedir sorusuna yan─▒t verdikten sonra bu oran─▒n─▒n nas─▒l hesaplanaca─č─▒na da de─činmek gerekir. ├ç├╝nk├╝ bu fiyat, ├Âzellikle hisse senedi yat─▒r─▒mc─▒lar─▒na ├Ânemli ├Âl├ž├╝de yol g├Âsterir.

A─č─▒rl─▒kl─▒ Ortalama Fiyat Nas─▒l Hesaplan─▒r?

A─č─▒rl─▒kl─▒ ortalama fiyat hesaplamas─▒na ge├žmeden ├Ânce hacim profili kavram─▒n─▒ a├ž─▒klamak gerekir. Hacim profili, bir hisse senedinin piyasa i├žinde hangi fiyattan ka├ž adet sat─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve nas─▒l i┼člem g├Ârd├╝─č├╝n├╝ g├Âsterir. ├ľrne─čin, 5 ila 10 TL aras─▒ndaki hacim profilinde farkl─▒ fiyatlardan 20 adet i┼člem g├Ârm├╝┼č bir hisse senedi de─či┼čik aral─▒klarda fiyat ve miktar bak─▒m─▒ndan listelenir. Son tahlilde bu senedin hangi aral─▒kta en ├žok i┼člem g├Ârd├╝─č├╝n├╝n ortalamas─▒ ise bize a─č─▒rl─▒kl─▒ fiyat─▒ verir. A─č─▒rl─▒kl─▒ ortalama fiyat─▒n hesaplanmas─▒ i├žin ÔłĹ(i┼člem fiyat─▒ x i┼člem miktar─▒) / (toplam i┼člem miktar─▒) form├╝l├╝ kullan─▒lmal─▒d─▒r. Bu form├╝ldeki t├╝m parametreler, ilgili kavram─▒n aral─▒─č─▒n─▒ do─črudan de─či┼čtirir. 

A─č─▒rl─▒kl─▒ Ortalama Fiyat─▒n Etkileri Nelerdir?

A─č─▒rl─▒kl─▒ ortalama fiyat, ├Âzellikle bir sonraki seansta hisse senetlerinin nas─▒l fiyatlanaca─č─▒n─▒ belirler. Dolay─▒s─▒yla senetlerin k─▒ymet art─▒┼č─▒ ya da azal─▒┼č─▒ noktas─▒nda son derece etkilidir. Basit ve anla┼č─▒l─▒r bir form├╝lle hesaplanan a─č─▒rl─▒kl─▒ ortalama fiyat, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n ├Ân├╝n├╝ g├Ârmesini sa─člayan en ├Ânemli fakt├Ârlerin ba┼č─▒nda gelir. Bu kavram sayesinde bir sonraki seansta hisse senedi almak isteyen yat─▒r─▒mc─▒lar, bu k─▒ymetin a┼ča─č─▒ yukar─▒ hangi fiyat aral─▒─č─▒nda sunulaca─č─▒n─▒ kestirebilir. Buna g├Âre temin edilen k─▒ymete dair k├ór zarar hesab─▒n─▒ yapabilmek de m├╝mk├╝n olur. 

Bu kavram, hisse senedinin k├╝surats─▒z ve miktar a─č─▒rl─▒kl─▒ fiyat─▒n─▒ ifade eder. Dolay─▒s─▒yla a─č─▒rl─▒kl─▒ ortalama fiyat konusunda elde edilen verilerin g├╝venilir oldu─čunu s├Âylemek m├╝mk├╝nd├╝r. Bir hisse senedinin a─č─▒rl─▒kl─▒ ortalamas─▒n─▒n artmas─▒ o yat─▒r─▒ma olan ilginin de y├╝kseldi─čini g├Âsterir. Ayn─▒ ┼čekilde fiyat─▒n─▒n y├╝kselmesi de s├Âz konusu k─▒ymeti daha da de─čerli bir h├óle getirir.

ÔÇťAktar─▒m mekanizmas─▒ nedir?ÔÇŁ sorusunun yan─▒t─▒, ekonomi ve finans ile me┼čgul olan bireyleri yak─▒ndan ilgilendirir. En basit anlat─▒m─▒yla aktar─▒m mekanizmas─▒, para politikas─▒ ile reel ekonomi aras─▒ndaki etkile┼čimi g├Âsterir. Bu kavram, parasal aktar─▒m mekanizmas─▒ olarak da bilinir. S├Âz konusu mekanizman─▒n g├Ârevi, parasal de─či┼čimlerin toplam talep ve ├╝retimi hangi yollarla ve ne ├Âl├ž├╝de etkiledi─čini g├Âstermektir.

Aktar─▒m mekanizmas─▒ ne demek? sorusunun yan─▒t─▒, genel olarak iki ad─▒mda tan─▒mlan─▒r. Bu ad─▒mlardan ilki; para politikas─▒ uygulamalar─▒ndaki de─či┼čimlerin piyasa faiz oranlar─▒na, varl─▒k fiyatlar─▒na veya d├Âviz kuruna aktar─▒m─▒n─▒ belirler. ─░kinci ad─▒m ise finansal piyasa ┼čartlar─▒ndaki de─či┼čikliklerin ├╝retim seviyesi ve enflasyona etkilerini g├Âsterir.

Aktar─▒m Mekanizmas─▒n─▒n ─░┼čleyi┼či Nas─▒ld─▒r?

Ekonomi alan─▒nda bu mekanizman─▒n i┼čleyi┼čine dair farkl─▒ g├Âr├╝┼čler mevcuttur. Mekanizman─▒n i┼čleyi┼č s├╝recinde bir├žok farkl─▒ fakt├Âr ve unsur birbirinden etkilenir. Bu unsurlar; resm├« faiz oranlar─▒, beklentiler, para/kredi, varl─▒k fiyatlar─▒, d├Âviz kuru, mal ve emek piyasalar─▒nda arz ve talep olarak s─▒ralanabilir. Banka ve piyasa faiz oranlar─▒, ├╝cret ve fiyat ayarlamas─▒ gibi etkenler de mekanizman─▒n i┼čleyi┼čine etki eder. Yurt i├ži ve ithalat fiyatlar─▒ ile bunlar─▒n geli┼čtirilmesi, aktar─▒m mekanizmas─▒n─▒n i┼čleyi┼č s├╝recinin bitiminde yer al─▒r.

Bu mekanizman─▒n i┼čleyi┼činde reel ve nominal faiz oranlar─▒n─▒n ayr─▒m─▒ ├Ânemlidir. ├ç├╝nk├╝ nominal faiz oran─▒ndaki art─▒┼č, mal ve hizmet piyasalar─▒ fiyatlar─▒n─▒n k─▒sa d├Ânemde ve yava┼č uyarlanmas─▒ sebebiyle enflasyon beklentilerini de─či┼čtirmez. Fiyatlarda ve beklentilerde uyarlama ger├žekle┼čene kadar reel faiz oran─▒ y├╝kselir.

Aktar─▒m Mekanizmas─▒ Kanallar─▒ Nelerdir?

Aktar─▒m mekanizmas─▒ kanallar─▒n─▒ birbirinden ay─▒rmak do─čru de─čildir. Yayg─▒n g├Âr├╝┼č, t├╝m kanallar─▒n birbirini etkiledi─či y├Ân├╝ndedir. Ancak aktif olarak kullan─▒lan kanallar─▒ ┼ču ┼čekilde s─▒ralamak m├╝mk├╝nd├╝r:

S├Âz konusu mekanizmada firma bilan├žo ve servet etkisi, kredi kanal─▒ gibi alt ba┼čl─▒klara ayr─▒lan daha bir├žok farkl─▒ aktar─▒m yolu mevcuttur. 

Aktar─▒m Mekanizmas─▒n─▒n ├ľnemi Nas─▒ld─▒r?

Aktar─▒m mekanizmas─▒, ├╝lke ekonomisi a├ž─▒s─▒ndan son derece ├Ânemlidir. ├ç├╝nk├╝ merkez bankalar─▒n─▒n etkin para politikas─▒ ara├žlar─▒n─▒ belirleyebilmeleri gerekir. Uygulanan politikalar─▒n ekonomiye etkilerinin do─čru de─čerlendirilmesi ancak bu ┼čekilde m├╝mk├╝n olabilir. Bu nedenle para politikas─▒ uygulamalar─▒n─▒n fiyatlar ve reel aktiviteler ├╝zerindeki etkilerini saptamak, b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒r. S├Âz konusu sistem, bu saptamay─▒ kolayla┼čt─▒r─▒rken dolayl─▒ olarak bireylerin finansal durumlar─▒n─▒ y├Ânetmelerine de yard─▒mc─▒ olur. 

Bu sistemin bir di─čer ├Ânemi, uzun vadede mal ve hizmetlerin nominal de─čerini yani genel fiyat d├╝zeyini belirlemesidir. Zira para arz─▒ndaki de─či┼čmeler faiz oranlar─▒n─▒ etkiler. Faiz oranlar─▒ ise yat─▒r─▒m harcamalar─▒ ├╝zerinde etkilidir. Yat─▒r─▒m harcamalar─▒ da toplam ├╝retimi belirler. T├╝m bu fakt├Ârlerin tespit edilmesi, uygulanacak ekonomik politikalar─▒ d├╝zenlemek ad─▒na son derece ├Ânemlidir.

Al─▒m sat─▒ma arac─▒l─▒k faaliyetleri, daha ├Ânceden ihra├ž edilen sermaye piyasas─▒ ara├žlar─▒n─▒n yat─▒r─▒mc─▒lar taraf─▒ndan al─▒n─▒p sat─▒lmas─▒ ┼čeklinde ├Âzetlenebilir. Bu s├╝re├ž, Sermaye Piyasas─▒ Mevzuat─▒ÔÇÖna uygun ┼čekilde ilerler. ─░hra├ž edilen sermaye piyasas─▒ ara├žlar─▒ ise arac─▒l─▒k s─▒fat─▒yla ve ticari ama├žla al─▒n─▒p sat─▒labilir. Daha ├Ânceden halka arz edilen sermaye piyasas─▒ ara├žlar─▒, ikinci el piyasada i┼člem g├Âr├╝r. Bu s├╝re├ž, al─▒m sat─▒ma ba─čl─▒ arac─▒l─▒k faaliyetinde belirlenen bir s├Âzle┼čme ├žer├ževesinde ger├žekle┼čir. 

Al─▒m sat─▒ma arac─▒l─▒k, sermaye piyasas─▒ndaki yat─▒r─▒mc─▒ kurulu┼člar─▒n en ├Ânemli fonksiyonlar─▒ndan bir tanesidir. ─░kinci el piyasay─▒ ilgilendiren bu s├╝re├ž, borsa i├žinde ya da d─▒┼č─▒nda kolayca ger├žekle┼čebilir. Borsa d─▒┼č─▒ndaki kurumlarda yetki belgesinin bulunmas─▒ gerekir. Sermaye Piyasas─▒ Mevzuatlar─▒ÔÇÖna g├Âre al─▒m sat─▒ma arac─▒l─▒k faaliyetleri, belirli kriterler d├óhilinde s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r. S├Âz konusu faaliyetler; emir iletimi, i┼člem ve portf├Ây arac─▒l─▒─č─▒ olarak s─▒ralanabilir. 

Emir iletimine arac─▒l─▒k, sermaye piyasas─▒ ara├žlar─▒na ili┼čkin emirlerin sadece m├╝┼čteriden al─▒nmas─▒n─▒ ifade eder. Al─▒nan emirler ise ger├žekle┼čtirilmek ├╝zere ba┼čka bir yat─▒r─▒m kurulu┼čuna iletilir. ─░┼člem arac─▒l─▒─č─▒, kurulu┼čun m├╝┼čteri emirlerinin borsa ya da borsa d─▒┼č─▒ndaki bir platformda tamamlanmas─▒na arac─▒l─▒k etti─čini ifade eder. Portf├Ây arac─▒l─▒─č─▒nda ise yat─▒r─▒mc─▒ kurulu┼č, m├╝┼čteri emirlerini kendi portf├Ây├╝ ├╝zerinden kar┼č─▒lar. 

Al─▒m Sat─▒ma Arac─▒l─▒k Faaliyetleri Nas─▒l ─░┼čler?

Arac─▒l─▒k hizmeti veren kurumlar, sermaye piyasas─▒ ara├žlar─▒n─▒n ticaretinde yat─▒r─▒mc─▒y─▒ piyasa ile bulu┼čturur. Bu kurumlar, yat─▒r─▒mc─▒y─▒ bilgilendirerek ticaretin verimli bir ┼čekilde ger├žekle┼čmesini sa─člar. Arac─▒ kurumlar, sermaye piyasas─▒ faaliyetlerini kolayla┼čt─▒rmak i├žin kurulur. Ayn─▒ zamanda yat─▒r─▒mc─▒lar ad─▒na hizmet verir. Anonim kurumlar─▒n yan─▒ s─▒ra bankalardan da bu hizmeti almak m├╝mk├╝nd├╝r. Her iki kurumun da temel amac─▒ yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n sermayelerini en do─čru ┼čekilde de─čerlendirmektir. 

Anonim kurumlar, al─▒m sat─▒ma arac─▒l─▒k faaliyeti yapmadan ├Ânce yetki belgesi almak zorundad─▒r. Aksi h├ólde i┼člemler ge├žici ya da s├╝rekli olarak durdurulur. Yetki belgesine sahip olan kurumlar ise al─▒m sat─▒m i┼člemlerini i├žeren bir s├Âzle┼čme haz─▒rlar. S├Âzle┼čme imzaland─▒ktan sonra yat─▒r─▒mc─▒, sermaye piyasas─▒ ara├žlar─▒ ├╝zerinden al─▒m ve sat─▒m i┼člemlerine ba┼člayabilir. Al─▒m sat─▒m arac─▒l─▒─č─▒ yapan kurumlar; mal, k─▒ymetli maden, d├Âviz ve hisse senedi i┼člemleri s─▒ras─▒nda devreye girer. Yat─▒r─▒m dan─▒┼čmanl─▒─č─▒ ve portf├Ây y├Âneticili─či gibi hizmetler sunar. 

Al─▒m Sat─▒ma Arac─▒l─▒k Faaliyetlerinin ├ľnemi Nelerdir?

Sermaye piyasas─▒n─▒n en ├Ânemli unsurlar─▒ndan bir tanesi al─▒m sat─▒ma arac─▒l─▒k faaliyetidir.Bu faaliyet, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n sermayelerini de─čerlendirmesine imk├ón tan─▒r. Sermaye piyasas─▒nda al─▒m sat─▒m yapmak isteyen ki┼čiler, yetkili bir yat─▒r─▒m kurulu┼čuyla birlikte i┼člemlerini ger├žekle┼čtirebilir. Arac─▒l─▒k ├žer├ževe s├Âzle┼čmesini imzalayan ki┼či, s├Âz konusu faaliyetlerin yap─▒labilmesine onay verir. Bu, ki┼čilerin zamandan tasarruf etmesini sa─člar.

Arac─▒l─▒k y├╝klenimi; halka arz edilen menkul k─▒ymetlerin t├╝m├╝n├╝n, sat─▒laca─č─▒ arac─▒ kurulu┼člar taraf─▒ndan ihra├ž eden ┼čirkete taahh├╝t edilmesi i┼člemine denir. Bir ba┼čka deyi┼čle sermaye piyasas─▒ ara├žlar─▒, halka arzda arac─▒ ┼čirketler taraf─▒ndan sat─▒┼ča ├ž─▒kar─▒l─▒r. Bu varl─▒klar─▒n al─▒m sat─▒m i┼člemlerine arac─▒l─▒k edilir.   

Arac─▒l─▒k y├╝klenimi nedir sorusuna daha ayr─▒nt─▒l─▒ bir cevap vermek gerekir. Bu i┼člem esnas─▒nda kurulu┼člar─▒n azami mali sorumlulu─čuna Kurul taraf─▒ndan karar verilir. Halka arz s─▒ras─▒ndaki arac─▒l─▒k faaliyetlerinde y├╝klenilen taahh├╝tlerin tutar─▒ KurulÔÇÖun sermaye yeterlili─či do─črultusunda belirlenir ve s─▒n─▒r a┼č─▒lmaz. 

Halka arzda arac─▒l─▒k eden yetkili kurulu┼č, sermaye piyasas─▒n─▒n miktar─▒ ├žok y├╝ksek oldu─ču takdirde risk almak istemeyebilir. Bu do─črultuda i┼č y├╝k├╝n├╝ ve sorumlulu─ču payla┼čmak i├žin birden fazla yetkili kurulu┼č halka arzda yer alabilir. Bu ┼čekilde arac─▒l─▒k y├╝klenim ┼čekilleri k─▒smen ve tamamen ger├žekle┼čtirilebilir. Arac─▒ kurulu┼člar─▒n tercihi do─črultusunda farkl─▒ y├╝klenimler uygulanabilir. 

Arac─▒l─▒k Y├╝klenimi T├╝rleri Nelerdir?

Arac─▒l─▒k y├╝klenimi, i┼člem t├╝r├╝nden ┼čirkete kadar pek ├žok farkl─▒ ┼čekilde yap─▒labilir. Arac─▒l─▒k y├╝klenimi t├╝rleri; bakiyeyi, t├╝m├╝n├╝, k─▒smen bakiyeyi ve k─▒smen t├╝m├╝n├╝ olmak ├╝zere 4ÔÇÖe ayr─▒l─▒r. 

Bakiyeyi Y├╝klenim

Bu i┼člemin t├╝rlerinden bir tanesi bakiyeyi y├╝klenimdir. Halka arz esnas─▒nda sat─▒lmayan varl─▒klar s├Âz konusu olabilir. Sat─▒lmayan bu k─▒s─▒m, arac─▒ yetkili kurum taraf─▒ndan tam olarak sat─▒n al─▒n─▒r. Bu i┼člem sat─▒┼č s├╝resi sona erdi─činde ger├žekle┼čtirilir. Kalan t├╝m varl─▒klar, nakit ├Âdenir.

T├╝m├╝n├╝ Y├╝klenim

Arac─▒l─▒k t├╝rlerinden bir di─čeri t├╝m├╝n├╝ y├╝klenimdir. Bu i┼člem, sat─▒┼č ba┼člamadan ├Ânce yap─▒l─▒r. Halka arzdan ├Ânce tam ve nakit olarak varl─▒─č─▒n ├╝creti ├Âdenir. T├╝m├╝n├╝ y├╝klenimde varl─▒─č─▒n tamam─▒ al─▒n─▒p ard─▒ndan halka sat─▒l─▒r.

K─▒smen Bakiyeyi Y├╝klenim

Arac─▒l─▒k ├že┼čitlerinden biri de k─▒smen bakiyeyi y├╝klenimdir. Bu i┼člem, sat─▒┼č esnas─▒nda ger├žekle┼čtirilir. Arac─▒ kurum kalan k─▒sm─▒n tamam─▒ yerine belli bir oran─▒ almay─▒ taahh├╝t eder. Bu durumda yetkili kurum kalan k─▒sm─▒n hepsini almak zorunda kalmaz. Bu i┼člemde arac─▒ kurulu┼č diledi─či oranda varl─▒k sat─▒n al─▒r. 

K─▒smen T├╝m├╝n├╝ Y├╝klenim

Arac─▒l─▒k i┼čleminin son t├╝r├╝, k─▒smen t├╝m├╝n├╝ y├╝klenimdir. Bu t├╝rde arac─▒ kurum sat─▒┼č ├Âncesinde varl─▒─č─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ al─▒r. Bu i┼člem, mal halka arza a├ž─▒lmadan ├Ânce ger├žekle┼čir. Sat─▒┼č ger├žekle┼čtikten sonra kurum ald─▒─č─▒ tutar─▒ halka arz eder. 

Arac─▒l─▒k Y├╝klenimi ├ľnemi Nas─▒l?

Arac─▒l─▒k y├╝klenimi olduk├ža ├Ânemli bir i┼člemdir. Bu y├╝klenim sayesinde halka arz faaliyetlerinde yetkili kurulu┼člar ve yat─▒r─▒mc─▒lar aras─▒nda bir g├╝ven olu┼čur. Kurulu┼člar hisse senetlerini rahatl─▒kla sat─▒┼ča ├ž─▒karabilirken yat─▒r─▒mc─▒lar ise doland─▒r─▒lma endi┼česi olmadan sat─▒n alma i┼člemi yapabilir.  

Arac─▒l─▒k y├╝klenimi yetkili kurulu┼člara ve yat─▒r─▒mc─▒lara kolayl─▒k sa─člar. 4 farkl─▒ t├╝re sahip olan bu i┼člem sayesinde arac─▒ kurum sat─▒m ve al─▒m i┼člemlerinde esnek olabilir. Bu y├Ântem, ayn─▒ zamanda piyasada hen├╝z tan─▒nmayan ve i┼člem ge├žmi┼čine sahip olmayan ┼čirketlerde olu┼čabilecek olumsuz sonu├žlar─▒ ortadan kald─▒r─▒r. Kamuda bilgileri hen├╝z ├Âz├╝msenmemi┼č bir ortakl─▒─č─▒n ilk sat─▒┼č─▒nda ortaya ├ž─▒kabilecek talep eksikli─či de b├Âylece ortadan kalkar. Arac─▒l─▒k y├╝klenimi sayesinde piyasaya hen├╝z girmemi┼č olan ┼čirketler, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n g├╝venini daha kolay kazanabilir. 

Ara kazan├ž ticareti, d├╝┼č├╝k faizli bir d├Âviz kurundan daha y├╝kse─čine ge├ži┼č yapmakt─▒r. Bir para birimine bor├žlan─▒p getirisi daha fazla olana yat─▒r─▒m yaparak k├ór elde edilir. Son y─▒llar─▒n ticari i┼člemlerinde ta┼č─▒ma kazanc─▒n─▒n yeri olduk├ža fazlad─▒r. 

Bahsi ge├žen finansal i┼člem, olduk├ža spek├╝latiftir. Bunun nedeni ise d├Âviz kuru de─čerlerinin uluslararas─▒ alanda pek ├žok farkl─▒ nedenden ├Ât├╝r├╝ de─či┼čebilmesidir. Bu sebeple beklenenden az ya da ├žok k├ór elde edilebilir. O s─▒rada y├╝ksek faiz sunan para birimine yap─▒lan yat─▒r─▒m, de─čer kayb─▒ sonras─▒nda zarara da neden olabilir. Ara kazan├ž ticaretinin getiri oran─▒ kur dengelerine g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterir. 

Ara kazan├ž ticareti nedir sorusunu daha kapsaml─▒ ┼čekilde a├ž─▒klayabilmek ad─▒na bir ├Ârnek verilebilir. Bir yat─▒r─▒mc─▒, kendi ├╝lkesindeki faizler d├╝┼č├╝kken 100.000 dolar bor├žlan─▒p bunu T├╝rk liras─▒na ├ževirerek 1.510.749 TL elde edebilir. Ki┼či, bu paray─▒ kullanarak %10 faizli T├╝rkiye tahvillerine yat─▒r─▒m yaparsa s├Âz konusu de─čer 1.661.823 TLÔÇÖye y├╝kselecektir. Yat─▒r─▒mc─▒, paras─▒n─▒ kur sabitken tekrar dolara ├ževirdi─činde %10 civar─▒nda k├ór etmi┼č olacakt─▒r. B├Âylelikle ki┼či borcunun faizini rahatl─▒kla ├Âdeyebilir ve kendi ├╝lkesinde bu paray─▒ kullanabilir. Yat─▒r─▒mc─▒, bu paray─▒ tekrar dolara ├ževirmeden ├Ânce d├Âviz kurunun oynamas─▒ ve dolar─▒n de─čer kazanmas─▒ sonucunda ise daha fazla k├ór elde eder.

Ara Kazan├ž Ticaretinin ├ľzellikleri Nelerdir?

Ara kazan├ž ticaretinin ba┼čl─▒ca ├Âzelli─či, belirli aral─▒klarla pasif gelir sa─člamas─▒d─▒r. Bu kavram─▒n anlam─▒ ise birey taraf─▒ndan minimum efor ve giderle k├ór elde etmektir. Ara kazan├ž ticareti, d├Âviz kuruna dayal─▒ bir i┼člem oldu─čundan k├╝resel konular hakk─▒nda bilgi sahibi olmay─▒ gerektirir. Politik veya ekonomik olarak istikrars─▒z bir ├╝lkenin paras─▒na yap─▒lan yat─▒r─▒m sonras─▒ elde edilmesi hedeflenen gelir, zarara d├Ân├╝┼čebilir. Dolay─▒s─▒yla ta┼č─▒ma kazanc─▒ i├žin stabil birimler tercih edildi─činde risk daha az olur.

Ara kazan├ž ticaretinin bir ba┼čka ├Âzelli─či ise farkl─▒ ├╝lkelerin para birimleri aras─▒nda ├žaprazlama olarak yap─▒labilmesidir. ├ľrne─čin, bir ABD vatanda┼č─▒ Avustralya dolar─▒ ve Japon yeni aras─▒nda ta┼č─▒ma kazanc─▒ sa─člayabilir. Bu ba─člamda dikkat edilmesi gereken husus, sat─▒n al─▒nacak olan d├Âviz kuru ile yat─▒r─▒mc─▒n─▒n sahip oldu─ču para birimi aras─▒nda de─čer kayb─▒ ya┼čanmamas─▒d─▒r. Aksi takdirde ki┼či zarara u─črayabilir. 

Ara Kazan├ž Ticaretinin ├ľnemi Nedir?

Ara kazan├ž ticaretinin ├Ânemi, i┼člemin tamamen d├Âviz kuru ve faiz oranlar─▒na ba─čl─▒ olarak ger├žekle┼čtirilmesidir. Dikkat edilmesi ve risk hesab─▒ yap─▒lmas─▒ gereken konular yaln─▒zca ├╝lke politikalar─▒ ve para birimleri ├╝zerinedir. Bir ├╝lkenin izledi─či parasal strateji, onu ara kazan├ž ticareti i├žin ├Ânemli k─▒labilir. Bir ├╝lkenin birim ├╝zerindeki faizlerinin d├╝┼č├╝k olmas─▒ sayesinde ara kazan├ž amac─▒yla yap─▒lacak yat─▒r─▒m da artacakt─▒r. Bu da ├╝lke ekonomisine genel anlamda olumlu katk─▒ sa─člar.

─░┼čletmelerin ilgili gider ve gelir kalemlerinin topland─▒─č─▒ finansal tablo olan bilan├žo, aktif ve pasif olmak ├╝zere iki farkl─▒ taraftan olu┼čmaktad─▒r. Aktif kalemleri kendi i├žerisinde d├Ânen varl─▒klar ve duran varl─▒klar olarak ayr─▒lmaktad─▒r. ─░┼čletmenin ilgili faaliyet d├Âneminde var olan ve ilgili d├Ânemde fayda sa─člayan varl─▒klar─▒, d├Ânen varl─▒k olarak isimlendirilmektedir. D├Ânen varl─▒klar denildi─činde, i┼čletmenin maksimum 1 y─▒l i├žerisinde paraya ├ževirebilece─či varl─▒klar─▒ kastedilmektedir. 

D├Ânen varl─▒klar i├žerisinde i┼čletmenin sahip oldu─ču nakit ve nakit benzerleri, stoklar─▒ ve ticari alacaklar─▒ yer almaktad─▒r. ─░┼čletmenin ilgili faaliyet d├Âneminden daha uzun s├╝re t├╝ketebildi─či veya kullanabildi─či varl─▒klar─▒ ise duran varl─▒klar olarak adland─▒r─▒lmaktad─▒r. ─░┼čletmenin sahip oldu─ču makine, te├žhizat, bina, arsa ve arazi, haklar ve ┼čerefiye gibi kalemleri duran varl─▒klar i├žerisinde bulunur. 

Pasif taraf i├žerisinde ise; k─▒sa vadeli yabanc─▒ kaynaklar, uzun vadeli yabanc─▒ kaynaklar ve ├Âzkaynaklar bulunmaktad─▒r. K─▒sa vadeli yabanc─▒ kaynaklar, i┼čletmenin ilgili bilan├žo tarihi itibariyle 1 y─▒ldan daha k─▒sa s├╝rede ├Âdemek zorunda oldu─ču ve/veya ├Âdemesi ├Âng├Âr├╝len bor├žlar─▒n─▒ g├Âstermektedir. Kredi kurumlar─▒ ba┼čta olmak ├╝zere; i┼čletmenin ili┼čki i├žerisinde oldu─ču ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilere ve sermaye piyasas─▒ndan olan bor├žlar─▒ ise uzun vadeli yabanc─▒ kaynaklar i├žerisinde yerini almaktad─▒r. Uzun vadeli yabanc─▒ kaynaklarda vade, 1 y─▒ldan uzundur. Bir di─čer ifade ile i┼čletme, uzun vadeli yabanc─▒ kaynaklar i├žerisinde yer alan bor├žlar─▒n─▒ ilgili bilan├žo tarihi itibariyle 1 y─▒ldan daha uzun s├╝rede ├Âdemesi gerekmektedir. Pasif taraf i├žerisinde yer alan ├Âzkaynaklar ise, i┼čletme sahip veya sahiplerinin koymu┼č olduklar─▒ sermayeleri bir di─čer ifade ile i┼čletme sahiplerinin paylar─▒n─▒ i├žermektedir. 

Analitik bilan├žo ise tan─▒m itibariyle, bilan├žo i├žerisinde bulunan aktif ve pasif taraftaki hesaplar─▒n ├Ânce kar┼č─▒l─▒kl─▒ birbiriyle netle┼čtirildi─či ard─▒ndan da grupland─▒r─▒larak toplu hale getirildi─či bilan├žo olarak ifade edilmektedir. TCMB taraf─▒ndan d├╝zenlenen ilgili bilan├žo, ayr─▒nt─▒lar─▒ i├žermeyen yap─▒s─▒na ek olarak; para politikas─▒n─▒n etkin bir ┼čekilde i┼člemesinde ge├žerli olan kalemleri dikkate almaktad─▒r. ├ťlkemizin para otoritesi olan TCMB bilan├žosu toplam itibariyle d├╝zenlenirken para politikas─▒ i┼čleyi┼čini etkin hale getiren kalemleri dikkate almas─▒ndan dolay─▒ ayr─▒nt─▒lar─▒ da i├žermemektedir. 

Merkez Bankas─▒ analitik bilan├žosu da ayn─▒ ┼čekilde kendi i├žerisinde aktif kalemler ve pasif kalemler olarak ikiye ayr─▒lmaktad─▒r. ─░lgili kalemlere yak─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda aktif kalemler de kendi i├žerisinde i├ž ve d─▒┼č varl─▒klar olarak iki farkl─▒ gruba ayr─▒┼čmaktad─▒r. Aktif ve pasif taraf Merkez Bankas─▒ analitik bilan├žosunda da s├Âz konusudur. ─░├ž varl─▒klar ve d─▒┼č varl─▒klar olmak ├╝zere ikiye ayr─▒lan aktif taraf; Merkez Bankas─▒ paras─▒ ve toplam d├Âviz y├╝k├╝ml├╝l├╝klerinden olu┼čan pasif taraf bulunmaktad─▒r. ─░┼čletmelerin analitik bilan├žosu ve Merkez Bankas─▒ analitik bilan├žosu aras─▒nda fark vard─▒r. ─░lgili fark, i┼čletmelerin k├ór amac─▒ g├╝tmesi; Merkez Bankas─▒n─▒n ise k├ór amac─▒ g├╝tmemesinden kaynaklanmaktad─▒r. Bu y├╝zden de, her iki analitik bilan├žo ayn─▒ ┼čekilde yorumlanmamaktad─▒r. 

TCMB Analitik Bilan├žosu Hangi Kalemlerden Olu┼čmaktad─▒r?

Merkez Bankas─▒ bilan├žosu i├žerisinde yukar─▒da bahsedildi─či ├╝zere iki farkl─▒ taraf bulunmaktad─▒r. Analitik bilan├žo i├žerisindeki hesaplar ise, para politikas─▒n─▒n etkin bir ┼čekilde i┼člemesini sa─člayan hesaplard─▒r. Aktif ve pasif olarak adland─▒r─▒lan ilgili taraflar kendi i├žerisinde ayr─▒lmaktad─▒r. ─░├ž varl─▒klar, d─▒┼č varl─▒klar ve de─čerleme hesab─▒ olarak ├╝├ž tane ana kalem aktif taraf─▒ olu┼čturmaktad─▒r. 

D─▒┼č varl─▒klar, para otoritesinin ilgili kaynaklar─▒ ile sat─▒n alm─▒┼č oldu─ču ve elinde bulundurdu─ču yabanc─▒ paralar─▒ ve alt─▒nlard─▒r. D─▒┼č varl─▒klar i├žerisinde bulunan yabanc─▒ paralar ise, banknot olabilece─či gibi; yabanc─▒ para menkul k─▒ymetler de olabilmektedir. TCMB analitik bilan├žosundaki d─▒┼č varl─▒klar─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ br├╝t d├Âviz rezervleri olu┼čturmaktad─▒r. Merkez Bankas─▒ alacaklar─▒n─▒ g├Âsteren aktif taraf─▒n ikinci ana kalem ise i├ž varl─▒klard─▒r. 

─░├ž varl─▒klar─▒n art─▒┼č─▒ ile, T├╝rk Liras─▒ miktar─▒ art─▒┼č─▒ kastedilmektedir. ─░├ž varl─▒klar─▒n T├╝rk Liras─▒ unsurlar─▒ i├žermesinden kaynakl─▒ olarak i├ž varl─▒klar─▒n art─▒┼č─▒ TL miktar─▒ art─▒┼č─▒ ile ili┼čkilidir. Aktif taraf─▒n son ana kalemi olan de─čerleme hesab─▒, Merkez Bankas─▒ taraf─▒ndan ├╝stlenilen kur riski sebebiyle para otoritesinin u─čram─▒┼č oldu─ču zararlar─▒n toplam─▒d─▒r. Tam tersi d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde ise, kur riski sebebiyle Merkez Bankas─▒n─▒n gelir elde etmesi halinde ilgili analitik bilan├žonun pasif taraf─▒na yaz─▒lmaktad─▒r. TCMB analitik bilan├žosunun pasif taraf─▒n─▒n ana kalemleri ise ┼č├Âyledir:

Pasif taraf─▒n ilk ana kalemi olan toplam d├Âviz y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri, bankan─▒n d├Âviz cinsinden bor├žlar─▒d─▒r. Ayr─▒ca toplam d├Âviz y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri ana kalemi d─▒┼č y├╝k├╝ml├╝l├╝kler ve i├ž y├╝k├╝ml├╝l├╝kler olmak ├╝zere ikiye ayr─▒lmaktad─▒r. Merkez Bankas─▒n─▒n ilgili borcu d─▒┼čar─▒dan almas─▒ halinde bor├ž toplam─▒ d─▒┼č y├╝k├╝ml├╝l├╝kler hesab─▒na yaz─▒lmaktad─▒r. ─░├ž y├╝k├╝ml├╝l├╝kler hesab─▒ ├╝lke i├žerisinde bulunan d├Âviz miktar─▒n─▒ g├Âstermektedir. 

Pasif taraf─▒n ikinci ana kalemi olan Merkez Bankas─▒ Paras─▒ ise, Merkez Bankas─▒n─▒n TL cinsinden bor├žlar─▒n─▒ i├žermektedir. TL cinsinden bor├ž ile anlat─▒lmak istenen, a├ž─▒k piyasa i┼člemlerinden kaynaklanan bor├žlar─▒d─▒r. Merkez Bankas─▒ Paras─▒ form├╝l├╝ne yak─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda; a├ž─▒k piyasa i┼člemleri, kamu mevduat─▒ ve rezerv para toplam─▒ oldu─ču g├Âr├╝lmektedir. ─░lgili form├╝l i├žerisinde yer alan rezerv para, Merkez Bankas─▒n─▒n piyasadan ald─▒─č─▒ bor├ž toplam─▒d─▒r. Toplam i├žerisine yak─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda; nakit tutarlar ve bankalar b├╝nyesindeki mevduat hesaplar─▒ bulunmaktad─▒r.