ABD Başkanı Donald Trump, çarşamba günü İran ile bir anlaşma imzaladı. Her iki ülkenin açıkladığı detaylara göre, bu anlaşma Tahran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu seyreltecek ve ABD destekli yaptırımların kaldırılmasını öngörüyor. Böylece İran, Washington’dan önemli bir tavizle petrolünü serbestçe satabilecek.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in sosyal medyada yaptığı açıklamaya göre, savaşın sona erdirilmesine yönelik ilk anlaşma, iki ülke liderlerinin imzasının ardından “derhal yürürlüğe girdi”. Şerif, anlaşmanın arabuluculuğunu üstlenmişti.
Anlaşma, kalıcı bir ateşkes öngörüyor ve İran’ın nükleer programının geleceğine dair nihai bir anlaşmaya varılması için 60 günlük bir müzakere süreci başlatıyor. Ancak Trump, saldırıların yeniden başlatılması ihtimalini tamamen dışlamadı. Anlaşmanın İran’a hemen bazı avantajlar sağladığı, buna karşılık ABD’nin fazla bir talepte bulunmadığı görülüyor.
Günlerdir gizlilik ve belirsizlik içinde yürütülen anlaşmanın şartları, ABD yetkilileri tarafından kamuoyuna açıklanmadı. Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance’in hafta sonu dijital olarak imzaladığı belirtilse de detaylar paylaşılmadı.
Trump, çarşamba günü Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Versailles Sarayı’nda akşam yemeği sırasında anlaşmanın fiziksel kopyasını imzaladı. Versailles, tarih boyunca birçok önemli anlaşmanın imzalandığı bir mekân olarak biliniyor.
Beyaz Saray, cuma günü İsviçre’de bir imza töreni planlamıştı ancak ABD, İran ve Pakistan’dan gelen çelişkili bilgiler nedeniyle bu törenin akıbeti belirsizliğini koruyor.
Trump, Fransa’daki G7 zirvesinin ardından Versailles’daki yemekten çıkarken “İmzalandı” açıklamasını yaptı.
Beyaz Saray’dan bir yetkilinin çevrim içi paylaştığı videoda, Trump’ın Macron’un yanında otururken anlaşmanın kağıt kopyasını imzaladığı ve ardından belge ile kalemi Dışişleri Bakanı Marco Rubio’ya verdiği görüldü. O an salondakiler tarafından alkışlandı.
Macron’un sosyal medyada paylaştığı videoya göre Trump, imzadan hemen önce “Bu kolay olmadı” dedi.
Tahran’da ise devlet ajansı IRNA’nın aktardığına göre, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan anlaşmayı ülkesini temsilen imzaladı. Ajans, Pezeşkiyan’ın üzerinde kendi ve Trump’ın imzası bulunan anlaşmayı gösterdiği bir fotoğrafı da paylaştı.
ABD yetkilileri anlaşmanın içeriğini kamuoyuna açıklamadı. Ancak ABD medyasına sızan bazı raporlar, Beyaz Saray’ın anlaşmayı masaya getirmek için önemli tavizler verdiğini gösteriyor. Bu durum, ABD’nin daha önce İran’a karşı sergilediği sert söylemle çelişiyor.
Anlaşmanın büyük bölümü, savaş öncesi statükonun yeniden tesis edilmesini öngörüyor. Buna, çatışmaların sona erdirilmesi, ABD ile İran arasında Tahran’ın nükleer projesine dair görüşmelerin yeniden başlatılması ve küresel enerji krizine yol açan Hürmüz Boğazı’nın tekrar açılması da dahil.
Her iki ülkenin taslaklarına göre, anlaşma boğazı iki ay boyunca geçiş ücreti olmadan açıyor ve böylece dünya petrol ve doğalgaz arzının beşte birinin yeniden piyasaya dönmesine olanak tanıyor. Ancak ileride ücret alınmasının önünü kapatmıyor.
Buna karşılık ABD, İran’a yönelik bazı kapsamlı yaptırımları kaldıracak ancak tamamen ortadan kaldırmayacak.
Anlaşma, İsrail’in işgali ve devam eden saldırıları karşısında Lübnan’ın toprak bütünlüğüne bağlı kalınacağını da teyit ediyor. İsrail, Hizbullah hedeflerini vurmayı sürdürürken, bölgede kırılgan bir ateşkes devam ediyor.
Bu madde, anlaşmanın en hassas noktalarından biri olarak öne çıkıyor. İsrail, “kendini savunmaya” ve Lübnan’ın geniş bölgelerini işgal etmeye devam edeceğini belirtiyor. İran ise İsrail’in çekilmesini şart koşuyor ancak Tel Aviv bu talebi reddediyor.
ABD ve İsrail, 28 Şubat’ta kısmen İran’ın nükleer silah edinmesini önlemek amacıyla savaşa girmişti. Trump, savaşın hedefleri arasında İran’ın nükleer ve füze programlarının, Hizbullah ve bölgedeki diğer vekil gruplara desteğinin sona erdirilmesini ve hatta İran hükümetinin devrilmesini saymıştı.
Geçici anlaşma, bu hedeflerin tamamına ulaşmasa da Trump tarafından “çok güçlü” olarak nitelendirildi.
Cumhuriyetçi başkan, anlaşmayı Beyaz Saray’ın uzun vadeli bir anlaşma için iyi niyet göstergesi olarak pazarladı. Ancak gerekirse anlaşmadan vazgeçebileceğini de belirtti.
Paris’te konuşan Trump, “Bu bir mutabakat zaptı. Eğer hoşuma gitmezse, tekrar ateş açar, bomba atarız” dedi.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: euronews.com
