İran savaşı altıncı ayını geride bırakırken, küresel ekonomi birçok kişinin korktuğu en kötü senaryodan kaçınmayı başardı. Ancak çatışma, petrol piyasalarını, seyahat maliyetlerini, gıda fiyatlarını ve savunma harcamalarını yeniden şekillendirmeye devam ediyor.
Savaşın başında petrol fiyatlarında sert bir yükseliş, hisse senetlerinde düşüş ve küresel resesyon endişeleri yaşandı. Ancak piyasalar daha sonra güçlü bir toparlanma gösterdi. Fortune tarafından yayımlanan bir raporda, çatışmadan çıkan kazananlar ve kaybedenler ele alındı.
Savaş Şokunun Ardından Hisseler Toparlandı
28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla birlikte yatırımcılar ani bir belirsizlikle karşılaştı. Petrol fiyatları hızla yükseldi, Dow Jones ve Nasdaq endeksleri düzeltme bölgesine girdi, S&P 500 ise 2022’den bu yana en kötü ayını yaşadı.
Mart sonlarında dip yapan piyasalar sonrasında Dow Jones yaklaşık %19, S&P 500 %22 ve Nasdaq %27 yükseldi. Cerity Partners yatırım stratejisti Michael Ashley Schulman, küresel ekonominin şu ana kadar adeta bir “Görevimiz Tehlike” sahnesini başardığını belirtti.
Uluslararası Para Fonu, temmuz ayında yayımladığı raporda savaşın büyüme üzerinde baskı yarattığını, ancak yapay zekâya yönelik ilginin bu zararın bir kısmını telafi ettiğini ifade etti.
Petrol Seyahati Pahalı Tutuyor
Ekonomiye en büyük doğrudan darbe enerji piyasalarından geldi. Hürmüz Boğazı’ndan geçen tanker trafiği ciddi şekilde yavaşladı; Brent petrolün varil fiyatı savaş öncesi yaklaşık 72 dolardan zirvede 120 dolara kadar çıktı. Fiyatlar o tarihten bu yana gerilese de hâlâ savaş öncesine kıyasla yaklaşık %20 daha yüksek seyrediyor.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği’ne göre jet yakıtı fiyatlarının 2025’e kıyasla ortalama %70 daha pahalı olması bekleniyor. Havayolları, artan bilet fiyatları, bagaj ücretleri ve yakıt ek ücretleriyle yanıt verirken bazı hatları da iptal etti.
Lufthansa Group, 20 bin kısa mesafe uçuşunu iptal etti. Columbia Üniversitesi ekonomisti Brett House, önümüzdeki birkaç ayda yakıt ek ücretlerinin kaldırılması ve bilet fiyatlarının düşürülmesi olasılığının çok düşük olduğunu belirtti.
Son dönemdeki petrol akışı verileri de aksaklığın ne kadar dengesiz olduğunu gösteriyor. İran petrol yüklemeleri mart ve nisan aylarında günlük yaklaşık 1,85 milyon varilden ağustosta 248 bin varile gerilerken, Basra Körfezi’nden İran dışı ham petrol akışları hızla toparlandı.
Temiz Enerjiye Yönelim Artıyor
Yüksek petrol maliyetleri bazı ülkeleri alternatiflere yöneltiyor. Singapur’da elektrikli araç satışları yıllık bazda %110, Yeni Zelanda’da %180, Kolombiya’da ise %300 arttı. Rapora göre, dünya genelinde elektrikli araçların 2026’da toplam araç satışlarının %29’unu oluşturması bekleniyor; bu oran geçen yıl %25’ti.
Basra Körfezi petrolüne bağımlı ülkeler de yenilenebilir enerji kullanımını artırıyor, nükleer enerjiyi araştırıyor ve yerli enerji üretimini genişletiyor. Sphera’dan tedarik zinciri uzmanı Scott Lehmann, 26 ülke ve bölgenin krizle bağlantılı temiz enerji ve elektrifikasyon önlemleri açıkladığını belirtti.
Gıda Fiyatlarında En Sert Darbe
Savaş, gübre piyasası üzerinden çiftçiler ve yoksul topluluklar üzerinde de baskı oluşturuyor. Dünya Bankası fiyat endeksine göre gübre fiyatları nisan ayında savaş öncesine kıyasla %44 zirve yaptı. Bazı çiftçiler gübre kullanımını azalttı; bu da gelecek hasatlar için endişe yaratıyor.
Gasilov Group’tan doğal kaynaklar uzmanı Arif Gasilov, gübre kullanımının azaltılmasının “gelecek yılın toprak sağlığından borç almak” anlamına geldiğini ifade etti. Dünya Gıda Programı, on milyonlarca insanın açlık riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu. Programın geçici icra direktörü Carl Skau, artan petrol ve gübre maliyetlerinin özellikle Asya ve Afrika’da etkili olduğunu söyledi.
Trump Ailesinin İşleri Kazançlı Çıktı
Rapora göre savaş, ABD’ye onlarca milyar dolara mal olurken, küresel ekonomik çıktıyı da yüz milyarlarca dolar azalttı. Buna karşın, ABD Başkanı Donald Trump’ın ailesiyle bağlantılı şirketler ve yatırımlar, artan savunma harcamaları ve petrol fiyatlarından fayda sağladı.
Eric Trump ve Donald Trump Jr.’ın halka arz etmeye hazırlandığı askeri yüklenici Powerus, ABD Hava Kuvvetleri’nden 90 milyon dolara kadar tavanı olan drone önleyici sözleşmesi kazandı.
Don Jr.’ın babasının yeniden seçilmesinin ardından katıldığı özel sermaye şirketi 1789 Capital Management, savaştan fayda sağlayan birçok savunma şirketinde pay sahibi. Anduril, Kuveyt’e 2 milyar dolara kadar drone önleyici satışına ABD’den onay aldı. Space Exploration Technologies (SPCX), ABD’nin İran’a karşı kullandığı drone’ları yönlendirmek için uydu hizmeti sağlıyor. Firehawk Defense ise Pentagon’dan itici gaz ve savaş başlığı sözleşmeleri aldı.
1789 Capital sözcüsü, Don Jr.’ın yatırım kararlarında yer almadığını belirtti.
Trump’ın dış yöneticiler tarafından yönetilen portföyü de Lockheed Martin (LMT), General Dynamics (GD) ve Northrop Grumman (NOC) gibi savunma şirketlerindeki hisselerden kazanç sağladı. Demokratlar, Trump’ın petrol ve gaz varlıklarının değerinin 15,5 milyon dolara kadar arttığını belirtti.
Bu tahmin, Senatör Elizabeth Warren’ın Trump’ın ExxonMobil (XOM), Chevron (CVX), Occidental Petroleum (OXY) ve ConocoPhillips (COP) gibi şirketlerdeki varlıklarına dikkat çektiği dönemde geldi. Senato Ortak Ekonomi Komitesi Demokratlarının analizine göre, bu şirketlerin hisseleri yıl başından bu yana önemli ölçüde değer kazandı.
Öte yandan, ABD’li savunma şirketleri azalan füze stoklarını yeniden inşa etmeye çalışıyor. Pentagon, Raytheon’a (RTX) toplam 1,28 milyar dolar değerinde iki füze ve silah sistemi üretim sözleşmesi verdi. Bu adım, çatışmanın ABD mühimmat stokları üzerindeki baskıyı ortaya koymasının ardından geldi.
Beyaz Saray, mühimmat sıkıntısı endişelerine karşı çıktı. Reuters’ın aktardığına göre Trump, ABD savunma şirketlerinin rekor seviyede mühimmat ürettiğini belirtti.
Altı aylık tabloya bakıldığında, yatırımcılar ilk şoku atlattı; yolcular ve gıda üreticileri daha yüksek maliyetlerle karşı karşıya, temiz enerjiye geçiş hızlanıyor ve savunma şirketleri artan talepten fayda sağlıyor. Trump ailesi için ise çatışma, iş ve yatırım portföylerinin bazı bölümlerinde finansal kazançlar yarattı; ancak savaş siyasi açıdan hâlâ maliyetli olmaya devam ediyor.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: Benzinga
