Umman’ın tarafsızlık konusundaki ünü, ülkeye “Ortadoğu’nun İsviçre’si” lakabını kazandırdı.
Ancak Hürmüz Boğazı’nın güneyinde yer alan ülke, bu kritik su yolunda geçiş ücretleriyle ilgili görüşmelerde kasıtlı olarak belirsiz bir diplomasi yürütüyor. Analistlere göre, piyasalar ise bundan sonra ne olacağı konusunda “kör bir noktaya” sahip.
Umman, bölgesel krizlerde önemli bir arabulucu rolü üstlendi ve hem Tahran’ın hem de Washington’ın güvendiği az sayıdaki ülkeden biri olmayı sürdürüyor. ABD, savaş sırasında boğazın kapanmasının ardından küresel enerji krizine yol açan akışın yeniden başlamasını sağlamak istiyor.
Arap Yarımadası’nın güneydoğu kıyısında, Hürmüz Boğazı’nın karşısında İran’a komşu olan Umman, İran ile yeni bir deniz güvenliği düzeni konusunda ortak görüşmeler yürütüyor. İki ülkenin geçiş ücretleri getirme yönünde adım atabileceği yönünde haberler bulunuyor.
Umman, yapılacak herhangi bir anlaşmanın uluslararası hukuka uygun olacağını belirtti. Ancak, dünya petrolünün yaklaşık %20’sinin geçtiği bir su yolunda finansal bir sistem kurulması ihtimali endişe yarattı.
Umman, Hürmüz Boğazı’nda ücret talep edebilir mi?
Analistler, Hürmüz Boğazı’nda geçişin transit geçiş ilkesiyle düzenlendiğini ve bu ilkenin devletlerin gemilerden geçiş ücreti almasına izin vermediğini belirtiyor. Ancak, hizmet bedeli adı altında bir ücretlendirme bu kuralı dolanmanın bir yolu olabilir.
Washington merkezli düşünce kuruluşu Gulf International Forum’un direktörü Dania Thafer, Umman’ın geçiş ücreti veya ücretlendirme sistemi konusundaki pozisyonunun muhtemelen kasıtlı olarak belirsiz bırakıldığını ifade etti.
Thafer, “Bölgesel bir güç olarak İran ve küresel bir güç olarak ABD, Umman üzerinde baskı kuruyor. Bu nedenle Umman, mümkün olduğunca çatışmanın dışında kalmak ve bu güçlü aktörleri karşısına almamak için stratejik bir belirsizlik politikası izliyor” dedi.
Thafer’a göre, Körfez ülkeleri ve önemli uluslararası aktörler Umman’a onay verirse, ülke Hürmüz Boğazı’nda bir tür hizmet ücreti sistemine geçebilir.
Ayrıca, geçiş ücretlerinin veya geçiş bedellerinin yürürlüğe girmesi siyasi açıdan olumsuz karşılanacak olsa da, gemilerin güvenli geçişinin yeniden sağlanması halinde piyasaların buna “uygun şekilde tepki vereceğini” belirtti.
Umman Dışişleri Bakanlığı’ndan bir yetkili, CNBC’nin yorum talebine yanıt vermedi.
Umman’ın İran ve Washington arasındaki konumu
ABD, Hürmüz Boğazı’nda herhangi bir geçiş ücretine kesin olarak karşı çıkıyor.
ABD Başkanı Donald Trump döneminde, Umman’ın İran’a geçiş ücreti sistemi kurmasında yardımcı olduğu görülürse “agresif” yaptırımlar uygulanacağı tehdidinde bulunulmuştu.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, 28 mayıs’ta X platformunda yaptığı paylaşımda, “Tüm ülkeler, İran’ın serbest ticaret akışını bozma girişimlerini kesin olarak reddetmeli” dedi.
ABD ile İran arasında 17 haziran’da imzalanan mutabakat zaptına göre, Tahran, kalıcı bir çözüm bulunması için yürütülen 60 günlük müzakereler süresince gemilerden geçiş ücreti talep edemiyor.
Reuters’ın iki üst düzey İranlı kaynağa dayandırdığı haberine göre, İran ise Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünün uluslararası alanda tanınmasını sağlamaya odaklanmış durumda. Bu kapsamda, Körfez’e giren veya çıkan gemilerden ücret alma yetkisi de gündemde.
Carnegie Middle East Programı’ndan Andrew Leber, Umman’ın arabulucu olarak sahip olduğu itibarın, ülkeyi Tahran’ın boğazda bir tür ücret talep etme isteği ile ABD’nin buna karşı çıkışı arasında giderek sıkışmış bir konuma getirdiğini söyledi.
Leber, “Bu nedenle, Ummanlı diplomatların zaman zaman hiçbir ücret alınmayacağını savunduğunu, zaman zaman ise gemilerden ‘geçiş ücreti’ dışında bir adla ücret talep edilebileceğini ima ettiğini görüyoruz” dedi.
Leber’a göre, Umman’ın coğrafi konumu, ülkenin Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelerde doğrudan çıkar sahibi olmasına yol açıyor. Ülkenin hem güvenlik gerekçeleri hem de İran’ın planına katılması veya bir tür ücret talep etmesi halinde finansal çıkarı bulunuyor. Tabii Umman da bu gelirden pay alırsa.
Leber, “Umman’ın, İran’ın hizmet ücreti planına imza atmaya veya bunu daha yumuşak bir şekilde sunmaya devam etmesi muhtemel. Ancak bu durum, Arap komşuları veya ABD ile doğrudan bir çatışmaya yol açana kadar sürebilir” değerlendirmesinde bulundu.
Petrol piyasalarının ‘kör noktası’
Chatham House’dan enerji politikası, jeopolitik ve dış ilişkiler uzmanı Neil Quilliam, coğrafya ve diplomasinin birleşiminin Umman’a Hürmüz Boğazı’nı yöneten kurallar, prosedürler ve gelecekteki düzenlemeler üzerinde etki sağladığını belirtti.
Quilliam, “Piyasalar genellikle kesinti riskini fiyatlarken, yönetişim riskine daha az dikkat ediyor. Bu da bir kör nokta yaratıyor” dedi.
Quilliam, “Boğazın yönetiminde yaşanacak değişiklikler, kademeli ve müzakereyle olsa bile, dramatik bir güvenlik olayı yaşanmadan maliyetleri, uyum gerekliliklerini ve sigorta dinamiklerini değiştirebilir” ifadelerini kullandı.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: cnbc.com
