Yatırım uygulamasını açtın ve yüzlerce fon, üç harfli kodlar, 1’den 7’ye uzanan risk değerleri ve farklı dönemlere ait getirilerle karşılaştın.
İlk soru genellikle aynı: Hangisi daha çok kazandırır?
Oysa doğru başlangıç sorusu şu: Bu fon, portföyümde hangi işi yapacak?
Fon nedir?
Fonu hazır bir portföy olarak düşünebilirsin. Tek tek hisse, tahvil veya altın seçmek yerine, belirli bir stratejiyle yönetilen varlıkların tamamından pay alırsın.
Fonun adı ilk ipucunu verir. Asıl karakterini ise portföy dağılımı, yatırım süresi, giderleri ve alım satım koşulları belirler.
Önce paranın görevini belirle
Üç ay sonra kullanacağın para ile yıllar sonra değerlendirmeyi düşündüğün birikim aynı yerde durmak zorunda değil.
Yakın dönemde kullanılacak para için nakde kolayca dönmek önemli bir kriter olabilir. Uzun vadeli bir hedefte ise kısa süreli fiyat hareketlerinden çok büyüme potansiyeli öne çıkabilir. Fon seçimi, paranın ne zaman ve ne için kullanılacağını belirlemekle başlar.
Hangi fon ne işe yarar?
Para piyasası fonları
Kısa adı PPF olan bu fonlar kısa vadeli ve likit araçlara yatırım yapar. Günlük nakit yönetimi veya portföyün daha sakin bölümü için kullanılır. İşlem saati ve nakde dönüş koşulu fondan fona değişebilir.
Borçlanma araçları fonları
Devlet tahvili, hazine bonosu ve özel sektör borçlanma araçlarına yatırım yapar. Faizlerin yönü ve portföyün vadesi bu fonların fiyat hareketlerini etkiler. Kısa vadeli bir borçlanma araçları fonu ile uzun vadeli tahvil fonu aynı yapıda değildir.
Hisse senedi fonları
Portföylerinin büyük bölümünde şirket hisseleri bulunur. Tek tek şirket seçmeden farklı hisselere ortak olmayı sağlar. Büyük şirketlere, küçük şirketlere, temettüye veya farklı sektörlere odaklı hisse fonlarının performansı birbirinden ayrışabilir.
Kıymetli madenler fonları
Altın ve diğer kıymetli madenlere dayalı araçlara yatırım yapar. TL bazındaki sonuç hem metal fiyatından hem de kur hareketinden etkilenebilir.
Katılım fonları
Faize dayalı olmayan araçlara yönelir. Portföylerinde kira sertifikaları, katılma hesapları, şirket payları ve kıymetli madenler bulunabilir. İki ayrı katılım fonu, tamamen farklı varlık dağılımlarına sahip olabilir.
Değişken ve karma fonlar
Pay, borçlanma aracı, kıymetli maden ve diğer varlıklar arasındaki dağılımı piyasa koşullarına göre değiştirebilir. Hazır bir varlık dağılımı sunsa da, yöneticinin aldığı pozisyonların takip edilmesi gerekir.
Fon sepeti fonları
Doğrudan varlık seçmek yerine başka yatırım fonlarına ve borsa yatırım fonlarına yatırım yapar. Tek ürünle farklı fonlara erişim sağlar. Sepetteki fonların benzer varlıkları tekrar edip etmediğine bakmak faydalı olabilir.
Endeks ve borsa yatırım fonları
Endeks fonları belirli bir endeksin performansını takip etmeyi amaçlar. Borsa yatırım fonları ise gün içinde şirket payları gibi borsada alınıp satılır. Standart yatırım fonlarında işlemler talimat saati ve açıklanan fon fiyatı üzerinden gerçekleşir.
Yabancı ve tematik fonlar
Yabancı şirketler, teknoloji, sağlık, yapay zekâ veya belirli bir ülke gibi alanlara odaklanabilir. Tema daraldıkça yoğunlaşma artabilir. Yabancı varlıklardaki piyasa hareketine kur etkisi de eklenir.
Serbest fonlar
Yalnızca nitelikli yatırımcılara açıktır. Fon yöneticisi yabancı varlıklar, Eurobond, emtia, diğer başka fonlar ve türev ürünler de dahil daha geniş bir alanda hareket edebilir.
Bu nedenle strateji, para birimi, türev ürün kullanımı, valör ve satın alınabilirlik birlikte incelenmelidir.
Gayrimenkul ve girişim sermayesi yatırım fonları da “fon” adını taşır ancak erişim, likidite ve yatırım süresi açısından standart yatırım fonlarından farklı bir yapıya sahiptir.
Emeklilik fonları ise “Bireysel Emeklilik Sistemi” içinde değerlendirilir.
1’den 7’ye risk değeri
Fonun risk değeri olarak gösterilen sayı fonun başarı notu değildir. Temel olarak fiyatın ne kadar dalgalanabildiğini anlatır.
Pratik bir okumayla 1 ve 2 daha sınırlı, 3 ve 4 orta, 5 ile 7 daha belirgin fiyat hareketlerine işaret eder. Aynı değere sahip iki fonun içeriği ve hareket kaynağı farklı olabilir.
Önemli olan en düşük sayıyı bulmak değil, fonun dalgalanma düzeyini paranın kullanım süresiyle eşleştirmektir: Yüksek dalgalanma potansiyeline sahip fonlar, kısa süre sonra ihtiyaç duyulabilecek likiditeyi yatırmak için doğru seçenek olmayabilir.
Almadan önce dikkat edilmesi gerekenler
Fonun içinde ne var?
Yalnızca adına değil, güncel portföy dağılımına bakmak önemlidir. Getirinin faizden, şirket paylarından, altından, kurdan veya başka fonlardan hangisiyle oluştuğunu anlamak, daha doğru karar vermeyi sağlar.
Doğru fonlarla mı karşılaştırılıyor?
Para piyasası fonuyla hisse fonunu kıyaslamak doğru olmaz. Benzer stratejilere, farklı dönemlerdeki sonuçlara ve fonun karşılaştırma ölçütüne bakmak daha sağlıklı olacaktır. Fonun son bir ayın lideri olması, uzun dönem başarısıyla aynı şey değildir.
Ne kadar gider kesiliyor?
Yönetim ücreti ile toplam gider oranını ayrı ayrı incelemek gerekir. Giderlerdeki küçük görünen farklar, süre uzadıkça birikimli sonucu etkileyebilir.
Stopaj nasıl uygulanıyor?
Stopaj fon türüne ve alış tarihine göre değişebilir. Brüt getiri yerine satış sonrasında eline geçecek net tutarı dikkate almak daha doğru olacaktır.
Ne zaman alınıp satılıyor?
Talimatın hangi saate kadar verilebildiği, hangi günün fon fiyatının uygulanacağı ve satış bedelinin hesaba ne zaman geçeceği fonun alım satım esaslarında belirtilir. Satış talimatı ile bedelin hesaba geçmesi arasındaki süre, satış valörü olarak ifade edilir.
Her fon anında nakde dönmez. İşlem takvimi yurt dışı piyasaların açık olduğu günlere bağlı olan fonlarda, yabancı piyasa tatilleri talimatın işleme alınmasını veya ödeme tarihini erteleyebilir.
Herkes satın alabiliyor mu?
Her fon, herkese açık olmayabilir. Daha önce serbest fonların yalnızca nitelikli yatırımcılar tarafından alınıp satılabileceğini belirtmiştik. Bu yüzden, ilgilendiğin fonun TEFAS’ta işlem görüp görmediğini, yalnızca belirli bir kurumdan alınıp alınamadığını, pay grubunu ve nitelikli yatırımcı şartını kontrol etmek yararlı bir adımdır.
Nakit ödeme yapıyor mu?
Temettü ödeyen şirketlere yatırım yapan fon ile yatırımcının hesabına nakit aktaran yani temettü ödeyen fon da aynı şey değildir.
Çoğu fonda elde edilen gelir pay fiyatına eklenir. Kâr payı ödeyen fonlarda ise belirlenen dönemlerde nakit dağıtılabilir. Bu ödeme ilave kazanç değil, fon değerinin bir bölümünün yatırımcıya aktarılmasıdır.
Portföyünde tekrar yaratıyor mu?
Beş farklı fon almak, beş farklı yatırım yapmak anlamına gelmeyebilir. Fonlar aynı şirketlere, aynı emtialara veya aynı endekslere yoğunlaşıyorsa, gerçek çeşitlendirme sınırlı kalabilir.
Pay fiyatı düşükse, fon ucuz mudur?
Bir fonun pay fiyatının 1 TL, diğerinin 100 TL olması ilk fonu daha ucuz yapmaz. Birim fiyat yerine yüzdesel getiriye, portföy içeriğine, giderlere ve dalgalanmaya bakılmalıdır.
Getiri, satın alma gücünü artırdı mı?
Fonun %40 yükselmesi, satın alma gücünün aynı oranda arttığını göstermez. Nominal getiriyi enflasyonla karşılaştırmak, birikiminin reel olarak büyüyüp büyümediğini görmeni sağlar.
Portföyde fon neden tutulur?
Fonlar tek tek varlık seçmeden çeşitlendirme sağlar, farklı piyasalara erişimi kolaylaştırır ve araştırma yükünü azaltır.
Her fon portföyde farklı bir görev üstlenebilir. Biri nakit yönetimine, biri uzun vadeli büyümeye, diğeri farklı bir varlık grubuna erişime hizmet edebilir.
Bu yüzden ilk fonunu seçerken “En çok hangisi kazandırır?” sorusuyla başlamak yerine, daha doğru başka bir soruyu sormak gerekir:
Bu fon, benim param için doğru işi yapıyor mu?
Burada yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi içermez. Bilgi için: Midas Sorumluluk Beyanı
