Tayvan, Çin Devlet Başkanı Xi’nin son zirvede ABD Başkanı Trump’ı, Çin’in ada üzerindeki hak iddialarına müdahale etmemesi konusunda uyarmasının ardından yeniden gündeme geldi. Tayvan, günümüzde dünyanın en büyük yarı iletken üreticisi konumunda.
Çin’in Tayvan üzerindeki iddialarını daha yüksek sesle dile getirmesi, bazı uzmanların Pekin’in adayı daha fazla kontrol altına almak için bir abluka uygulayabileceği yönünde spekülasyonlara yol açtı.
Seeking Alpha analistleri Bohdan Kucheriavyi ve Danil Sereda, Çin ordusunun Tayvan’a yönelik olası bir ablukasının en çok hangi hisseleri etkileyeceğini değerlendirdi.
Bohdan Kucheriavyi’ye göre, Tayvan merkezli TSMC (TSM) bu senaryoda en bariz şekilde etkilenecek şirket. Son yıllarda tedarik zincirini çeşitlendirmek ve Japonya ile ABD gibi ülkelerde yeni üretim tesisleri kurmak için adımlar atan TSMC, buna rağmen en gelişmiş çiplerinin üretiminde hâlâ büyük ölçüde Tayvan’daki fabrikalarına bağımlı.
Bir abluka, Nvidia (NVDA), Advanced Micro Devices (AMD), Broadcom (AVGO) ve Apple (AAPL) gibi çip tasarımcılarını da olumsuz etkiler; çünkü bu şirketlerin tamamı çip üretimi için TSMC’ye bağımlı. Aynı zamanda, bulut sağlayıcıları ve hiper ölçekleyiciler dahil olmak üzere Microsoft (MSFT), Alphabet (GOOG)(GOOGL) ve Amazon (AMZN) gibi şirketler de Tayvan çiplerine ihtiyaç duyduğu için, tüm yapay zekâ altyapısı bir gecede durma noktasına gelebilir.
Otomotiv sektörü de bu durumda ciddi şekilde etkilenir. Ford (F), GM (GM) ve çoğu Avrupalı ve Japon otomobil üreticisi, çipler, bilgi-eğlence ekranları, elektronik modüller ve diğer özel otomotiv bileşenleri için Tayvan merkezli tedarikçilere güveniyor. 2021 ve 2022 yıllarında pandemi nedeniyle çip üretiminde yaşanan aksaklıklar, küresel otomobil arzında büyük sıkıntılara yol açmıştı. Tayvan’a yönelik bir abluka, çok daha büyük bir tedarik krizine ve otomobil üreticileri üzerinde daha ağır bir etkiye neden olabilir.
Kazananlar tarafında ise Intel (INTC) öne çıkıyor; çünkü Tayvan dışında genişleyen EUV kapasitesine sahip az sayıdaki şirketten biri. Ayrıca Samsung (SSNLF) ve GlobalFoundries (GFS) de daha çeşitli tedarik zincirleri ve Tayvan’a düşük bağımlılıkları sayesinde fiyatlandırma gücünü artırabilir.
Danil Sereda ise Tayvan’a yönelik bir ablukayı, tüm yarı iletken ve teknoloji tedarik zincirini sarsacak olağanüstü bir “siyah kuğu” olayı olarak değerlendiriyor.
Sereda’ya göre, en büyük darbeyi TSMC (TSM) alır; çünkü şirket, dünyanın en gelişmiş çiplerinin %90’ını üretiyor. Apple (AAPL), şu anda TSMC’nin 3nm üretim kapasitesinin yaklaşık %90’ını kullanıyor. Kısa süreli bir deniz taşımacılığı aksaması bile, Çin ve Hindistan’daki montaj tesislerinin haftalar içinde mantık kartı stoklarının tükenmesine yol açabilir.
Nvidia (NVDA) kısa süre önce TSMC’nin en büyük müşterisi konumuna yükseldi. Dolayısıyla TSMC’den çip tedariki kesilirse, birkaç günlük bir ihracat durması bile, yapay zekâ veri merkezleri kuran bulut sağlayıcılarında donanım krizine neden olur. Hiper ölçekleyiciler ciddi kapasite sıkıntısı yaşar ve projelerin devreye alınma takvimleri aylar, hatta yıllar gecikebilir. Bu da tüm piyasa için büyük bir satış dalgası anlamına gelir.
Teknoloji sektörü dışında da etkiler büyük olur. Tayvan Boğazı, tıpkı Hürmüz Boğazı gibi, her yıl on binlerce geminin geçiş yaptığı bir güzergâh ve Doğu Asya’nın enerji ihtiyacının karşılanmasında kritik rol oynuyor.
Örneğin, Japonya’nın ham petrol ihtiyacının %95’inden fazlası ve Güney Kore’nin %65’i Orta Doğu’dan geliyor ve Tayvan Boğazı’ndan geçiyor. Bu ham petrol olmadan üretim süreçleri durur. Samsung (SSNLF) ve SK Hynix (HXSCL) gibi şirketler bu sorunu kısa sürede çözemeyeceği için, bellek çipi sıkıntısı beklenenden daha uzun sürebilir.
Etkilenen teknoloji şirketleri bununla sınırlı değil; çünkü küresel deniz ticaretinin yaklaşık %20’si her yıl Tayvan Boğazı’ndan geçiyor. Yani teknoloji dışı sektörlerde de etkiler çok büyük olabilir. Sereda, bunun genel beklentinin dışında bir senaryo olduğunu ve yakın zamanda gerçekleşmesini beklemediğini belirtiyor.
Otomotiv üreticileri de risk altında. TSMC, dünya genelindeki otomotiv mikrodenetleyicilerinin yaklaşık %35’ini üretiyor. Tayvan çiplerine erişimin kaybedilmesi, milyonlarca aracın üretiminde gecikme veya iptal riski doğurur. BMW (BMWKY), Mercedes-Benz (MBGAF) ve Tesla (TSLA) gibi tüm otomobil üreticileri bu riske açık.
Ayrıca HRC çelik üretiminde de ciddi bir risk söz konusu. Cleveland-Cliffs (CLF), ABD’nin en büyük HRC çelik üreticisi. Meksika ve ABD’de üretim yapan otomobil üreticileri, CLF’nin ana müşterileri arasında. Bir abluka durumunda siparişlerin ve hacmin düşmesi, CLF’nin gelirlerinde sert bir darbe yaratabilir.
Kazananlar arasında ise, emtia ve ham petrol taşımacılığının devam edeceği varsayımıyla, International Seaways (INSW), DHT (DHT) ve Hafnia (HAFN) gibi tanker taşımacılığı şirketleri öne çıkabilir. Bu ortamda sefer sürelerinin uzaması, tanker şirketleri için daha yüksek navlun gelirleri anlamına gelir.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: Seeking Alpha
