Çin devlet teşvikiyle insansı robot sektörünü büyütürken Evergrande’ı tasfiye ediyor

Çin devlet teşvikiyle insansı robot sektörünü büyütürken Evergrande’ı tasfiye ediyor

Çin’in devlet destekli ekonomisinin iki farklı ve dikkat çekici örneği aynı anda yaşanıyor. Bir yanda Pekin, geleceğin insansı robot sektörüne yoğun şekilde sübvansiyon sağlıyor ve daha önce küresel piyasaları altüst eden tanıdık bir stratejiyi uyguluyor. Diğer yanda ise hükümet, yıllarca perde arkasında yönettiği emlak devi Evergrande’ı (3333.HK) nihayet tasfiye ederek bu defteri kapatıyor. Bu iki gelişme, Çin hükümetinin teknolojik üstünlük yaratırken toplumsal istikrarı da nasıl sağladığını net biçimde gösteriyor.

Financial Times’ın yakın tarihli bir haberi, Çin’den çıkan dans eden ve zıplayan insansı robotları kimlerin satın aldığını ortaya koydu. Beklendiği gibi, bu robotların büyük bölümünü devlet alıyor. Şirketlerin gelirlerinin önemli bir kısmı, devletin sahip olduğu eğitim merkezlerinden geliyor. Bu merkezler robotları satın alıyor, robotlarla büyük miktarda operasyonel veri üretiyor ve bu verileri üreticilere geri göndererek performanslarını hızla geliştirmelerini sağlıyor. Örneğin Leju adlı bir şirket, geçen yıl amiral gemisi insansı robot modelinin gelirinin %45’ini doğrudan bu devlet merkezlerinden elde etti.

Çin’in insansı robot sektöründe bu tür kapsamlı devlet desteği kesinlikle işe yarıyor. Çinli şirketler, merkezi, eyalet ve yerel yönetimlerden önemli sübvansiyonlar alıyor. Bu kadar büyük miktarda doğrudan ve dolaylı para akışı, son derece verimli bir tedarik zinciri ve ekosistem oluşturulmasına yardımcı oluyor. Kaçınılmaz olarak bazı şirketler bu ortamda büyüyor ve rekabetçi fiyatlarla küresel pazara açılmaya karar veriyor.

Ancak bu durum, Çin dışındaki robot üreticilerini memnun etmeyecek. Aynı stratejinin güneş enerjisi ve elektrikli araç sektörlerinde de uygulandığını gördük. Batılı hükümetler, devlet desteğinin adil olmadığından sık sık şikâyet ediyor, her ne kadar bu destek her zaman en verimli sermaye kullanımı olmasa da. Bu yeni robot dalgasına karşı ABD, Avrupa ve Japonya hükümetlerinin, Tesla’nın (TSLA) Optimus insansı robotu gibi yerli üreticilerini korumak için gecikmeli de olsa önlemler alması bekleniyor.

Kung fu yapan robotların ve insan koşu rekorlarını kıran makinelerin gösterişli videolarına rağmen, gerçek tablo o kadar parlak değil. Abartıdan uzak bakıldığında, bu robotlar hâlâ hata yapmaya çok yatkın. Günlük yaşamda bir kung fu robotunun pek fazla kullanım alanı yok. Sektörün ikiye ayrılacağı düşünülüyor: endüstriyel ve kişisel kullanım. Endüstriyel tarafta, insanlara zarar verme riski çok düşük olduğu için zaman zaman hatta sık sık hata yapılabilen pek çok uygulama var.

Ancak kişisel kullanımda kitlesel benimsemeden çok uzağız. Sektörün büyük bir sorunla karşılaşması için hastane yatağında yaşlı birine zarar veren bir robot vakası gibi tek bir çarpıcı olay yeterli olabilir. Yüzyılın başında Segway’in dünyayı değiştireceği düşünülüyordu ama öyle olmadı. Benzer şekilde, Pekin’de küçük bir uçağın bir binaya çarpmasıyla düşük irtifa hava araçları ekonomisi de ivmesini kaybetti. Vizyonerler teknolojinin hayatı tamamen güzelleştireceğini vaat etse de, kitlesel kullanım için gerekli güvenlik önlemleri henüz hazır değil.

Bir emlak devinin dikkatlice planlanmış sonu

Geleceğin sektörlerinden geçmişin sorunlarına geçersek, Çin’in sıkıntılı emlak sektöründe uzun süredir devam eden bir hikâyenin son perdesi de izleniyor. Ağustos sonunda Çin mahkemeleri, Evergrande’ın kurucusu Hui Ka Yan’ı büyük çaplı dolandırıcılık ve mali usulsüzlükten suçlu buldu ve ömür boyu hapis cezası verdi. Hemen ardından bir Çin mahkemesi, Evergrande’ın tasfiyesi için açılan iflas başvurusunu kabul etti. Şirketin alacaklıları bu kararı uzun süredir talep ediyordu.

Birçok kişi, bu iki olayın zamanlamasının tesadüf olmadığını düşünüyor. Çin’de bu tür gelişmelerde her zaman bir sürpriz unsuru vardır çünkü sistem çok kapalıdır ve perde arkasında neler olup bittiğini kimse tam olarak bilemez. Ancak aslında Hui’nin sonunda ciddi bir sorun yaşayacağı beklenmeliydi.

Evergrande, finansal sağlığına dair Batılı piyasalarda artan şüphelerin ardından 2021’de temerrüde düştü. Emlak sektöründeki sorunlar aslında Covid’den önce başladı. Merkez hükümet, sürekli artacağına inanılan bir piyasada ucuz parayla durmaksızın inşaat yapan şirketleri dizginlemek için borçlanma kurallarını sıkılaştırdı. Bir balona düzen geldiğinde genellikle patlar.

Son beş yılda hükümet sektörü istikrara kavuşturmak için yavaş adımlar attı. Çin’de en büyük kaygı her zaman toplumsal etki olduğu için Pekin agresif hareket etmiyor. Bunun yerine, yerli varlıkları kademeli olarak yerli alacaklılara, yerel yönetimlere ve tamamlanmamış konut projelerine devretti. Şimdi ise hükümet, olası etkilerin yeterince kontrol altına alındığını düşünüyor ve sistemin kendi işleyişine bırakılmasına izin veriyor. Bu da hissedarların, bazı alacaklıların ve bankaların kalan zararları üstlenmesi anlamına geliyor. Devlete ait bankalar ise bu kayıpları arka kapıdan daha az görünür şekilde karşılayabiliyor.

Siyasi ve kamuoyu açısından bakıldığında, tasfiyenin Hui’nin mahkûmiyetiyle aynı anda yürütülmesi mantıklı. Böylece hâlâ dairelerini bekleyen mağdurlar gibi kalan zarar görenler, bunun hükümetin suçu olmadığını düşünüyor ve tüm suçu “kötü adama” yükleyebiliyorlar. Evergrande’ın tasfiyesiyle ilgili önceki raporlarda da belirtildiği gibi, Çin mahkemeleri ilk kez bu kadar büyük bir şirket için tasfiye başvurusunu kabul etti. Bu durum, Country Garden (2007.HK) veya Vanke (2202.HK; 000002.SZ) gibi diğer büyük şirketler için de bir tasfiye dalgası başlatır mı? Birkaç tane daha olacağı düşünülüyor ancak bu çok yavaş ilerleyecek. Hükümetin önceliği istihdam ve yerel vergi gelirleri olmaya devam ediyor. Toplumsal etkisi sıfır olan bazı şirketler temizlenecek, ancak diğerleri istikrarı korumak için ayakta tutulacak.