Reuters tarafından incelenen bir notta, Antofagasta, Şili’nin uzak Atacama Çölü’nde bakır taşıyan trenlere yönelik soygunların giderek daha cesur ve taktiksel olarak daha gelişmiş hale geldiğini, yıllardır işe yarayan hırsızlık önlemlerinin artık aşıldığını bildirdi.
Bakır madencisi ve demiryolu işletmecisi Antofagasta, bu yıl yetkililerle yaptığı bir toplantıda duruma dikkat çekti.
Şilili savcılara göre, bazı hırsızlar kamyonlardan izole çöl bölgelerinde hareket halindeki trenlere atlıyor, 80 kiloluk bakır plakaları trenden bekleyen çete üyelerine fırlatıyor ve ardından çöle kaçıyor. Diğerleri ise yavaşlayan trenlerden kanca hatlarıyla bakır yığınlarını çekip alıyor.
Çalınan bakır, yasa dışı hurdacılara satılıyor, üzerindeki tanımlayıcı işaretler eritilerek yok ediliyor ve genellikle hurda kargo olarak gizlenip Çin gibi ülkelere gönderiliyor.
Antofagasta’nın mayıs ayında Şili güvenlik bakanlığına sunduğu notta, “Bugün demiryolu taşımacılığında bakır katot hırsızlığı, çalışan güvenliği, madencilik operasyonlarının sürekliliği ve ülkenin kuzeyindeki stratejik lojistik zincirinin korunması açısından doğrudan bir risk oluşturuyor” ifadelerine yer verildi.
Bakır, üretim ve hızla büyüyen elektrikli araçlar ile yenilenebilir enerji pazarları için kritik öneme sahip. Dünyanın en büyük bakır üreticilerinden biri olan Şili’nin temmuz ayındaki aylık ihracatı 5,37 milyar dolara ulaşsa da, soygunların ölçeği bu rakamla kıyaslandığında sınırlı kalıyor. Ancak bakır hırsızlığındaki herhangi bir artış, ekonomisi büyük ölçüde bakır ihracatına dayanan ve küresel bakır arzının yaklaşık dörtte birini sağlayan Şili için hâlâ önemli bir sorun.
Antofagasta’nın iştiraki Ferrocarril de Antofagasta a Bolivia (FCAB), kendi madenlerinden ve rakiplerinin işlettiği madenlerden limanlara bakır taşımak için yaklaşık 700 kilometrelik bir demiryolu ağı işletiyor.
Hırsızlıklar, kuzey Şili’nin ıssız bölgelerinde, trenlerin bakır katotları kilometrelerce çöl arazisinden geçirdiği, altyapı ve iletişim imkânlarının sınırlı olduğu alanlarda gerçekleşiyor.
Antofagasta, ek bilgi talebine yanıt vermedi.
HIZLANAN SOYGUNLAR
Soygunların hızı artıyor. Antofagasta, geçen yıl 86 soygun bildirdi; bu sayı, yerel medyanın 2022’de kaydettiği 39 tren soygununun iki katından fazla. 2026’nın ilk dört ayında ise hırsızlar 34 kez saldırdı ve 169 metrik ton bakır çaldı; bu miktar, 2025’in tamamında çalınan bakırın yüzde 71’ine denk geliyor.
Devlete ait Codelco’nun Chuquicamata madeninden bakır taşıyan tren, sıkça hedef alınan hatlardan biri. Antofagasta, geçen yıl bu trenin onlarca kez saldırıya uğradığını ve hırsızların toplamda 2,4 milyon dolar değerinde bakır çaldığını belirtti.
Demiryolu işletmecisi, bu hatta hırsızlık önleyici kafesler kurmak ve güvenlik ekibi tahsis etmek için neredeyse aynı miktarda bütçe ayırdı.
Antofagasta, tren vagonlarına monte edilen kafeslerin çöl soygunlarına karşı “en etkili kontrol” olduğunu belirtti. Ancak şirkete göre, son dönemde saldırılar daha da cüretkâr hale geldi.
2026’nın başlarında, Freeport-McMoRan’ın El Abra madeninden cevher taşıyan ve kafesle donatılmış bir tren, iki hafta içinde iki kez saldırıya uğradı.
Demiryolu işletmecisi, “Bu durum, çetelerin daha yüksek düzeyde uyum sağlama, koordinasyon, sofistike yöntemler ve risk iştahı gösterdiğini ortaya koyuyor” dedi.
Bakır yükleri genellikle taşımacılık sırasında sigortalanıyor ve bu da finansal kayıpları sınırlıyor. Ancak şirket, çalışanlarının da tehlikede olduğunu belirtti. Bu yıl bakır çalan suçlular, bir trenin operatörlerine taş attı.
BAKIR KAÇAKÇILIĞINA KARŞI OPERASYON
Güvenlik analistleri, çetelerin yarı paramiliter yapılara dönüştüğünü, ateşli silahlar ve kurşun geçirmez yeleklerle donatıldığını belirtiyor.
Nisan ayında yetkililer, 2020-2025 yılları arasında ülke dışına yaklaşık 917 milyon dolar değerinde bakır çıkardığı iddia edilen büyük bir kaçakçılık şebekesini çökertti. Bu operasyon, mart ayında göreve başlayan Devlet Başkanı Jose Antonio Kast döneminin ilk büyük baskını oldu.
O dönemde Kamu Güvenliği Bakan Yardımcısı Andres Jouannet, bakır hırsızlığıyla mücadelede hızlı ilerleme sözü verdi ve bu amaçla çalışma grupları kurulacağını açıkladı. Jouannet, haziran başında görevden alındı.
Bakanlık, çalışma grupları veya Antofagasta ile yapılan toplantı sonrası alınan önlemlerle ilgili yorum taleplerine yanıt vermedi.
Hırsızlıkların hedefi olan Codelco ve Freeport-McMoRan da yorum taleplerine yanıt vermedi.
Milletvekilleri, sorunun çözümü için harekete geçeceklerini açıkladı. Ancak soygunlar artarken, bakır hırsızlığını özel bir suç olarak tanımlayacak yasa tasarısı, 2024’te Senato’dan geçmesine rağmen alt mecliste beklemede.
Meclis madencilik komisyonundaki bazı milletvekilleri de yorum taleplerine yanıt vermedi.
Kast, suçla mücadele için daha sert yetkiler talep etti; ancak bu öneriler Kongre’de dirençle karşılaştı. Öte yandan Kast, güvenlik iyileştirmelerini, artan koruma maliyetlerini üstlenmek zorunda kalan madencilik şirketleri için ekonomik bir gereklilik olarak da değerlendirdi.
Kast geçen hafta, “Madencilik şirketleri, makine hırsızlığını önlemek için hendek kazmak veya sadece ürün çıkarmak için silahlı korumalar göndermek zorunda kalmamalı. Aradığımız güvenlik bu” dedi.
Kast ayrıca, “Organize suç değişti. Bunlar, farklı bir yasal çerçeve gerektiren ulusötesi örgütler. Hangi çerçevenin olması gerektiği konusunda uzlaşmamız gerekiyor” ifadelerini kullandı.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: marketscreener.com
