ABD ve İran arasında varılan 14 maddelik mutabakat zaptının detayları ortaya çıktı.
Üst düzey bir ABD yetkilisi, mutabakat metninin ayrıntılarını düzenlediği telekonferansta ilk kez basın mensuplarıyla paylaştı.
ABD basınında yer alan haberlere göre, yetkili İran’ın bu mutabakatla nükleer silaha sahip olmayacağını kabul ettiğini ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılacağını belirtti.
Yetkili ayrıca, İran’ın elindeki nükleer malzemenin imhası ile 300 milyar dolarlık dondurulmuş İran fonunun serbest bırakılması süreçlerinin vakit kaybetmeden müzakere edileceğini ifade etti.
ABD’li yetkilinin açıkladığı 14 maddelik mutabakat zaptında öne çıkan başlıklar şöyle:
1) ABD, İran ve mevcut savaştaki müttefikleri, bu Mutabakat Zaptı’nı imzalayarak Lübnan dahil tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan ediyor. Taraflar, bundan böyle birbirlerine karşı savaş veya askeri operasyon başlatmayacak, güç kullanmaktan veya güç kullanma tehdidinde bulunmaktan kaçınacak ve Lübnan’ın toprak bütünlüğü ile egemenliğini güvence altına alacak. Nihai anlaşma, tüm cephelerdeki savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesini ve bu hükümlerin teyidini içerecek.
2) ABD ve İran, karşılıklı olarak egemenliğe ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve iç işlerine karışmamayı taahhüt ediyor.
3) Taraflar, en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmayı müzakere edip sonuçlandırmayı taahhüt ediyor. Bu süre, karşılıklı mutabakatla uzatılabilecek.
4) Mutabakat zaptının imzalanmasının hemen ardından ABD, İran’a yönelik deniz ablukasını ve tüm engellemeleri kaldırmaya başlayacak ve 30 gün içinde tamamen sona erdirecek. Bu süreçte gemi trafiği, İran tarafından savaş öncesi trafik hacmine orantılı olarak yeniden tesis edilecek. ABD ayrıca, nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde İran sınırları yakınındaki kuvvetlerini geri çekecek.
5) Mutabakatın ardından İran, ticari gemilerin İran Körfezi’nden Umman Denizi’ne ve tersi yönde, yalnızca 60 gün süreyle, ücretsiz ve güvenli şekilde geçiş yapabilmesi için gerekli düzenlemeleri sağlayacak. Ticari gemi trafiği derhal başlayacak; teknik ve askeri engellerin kaldırılması ile mayın temizliği gerekliliği dikkate alınarak bu düzenlemeler 30 gün içinde yürürlüğe girecek. İran, uluslararası hukuk ve Hürmüz Boğazı kıyı devletlerinin egemenlik hakları çerçevesinde diğer Basra Körfezi ülkeleriyle görüşerek, Hürmüz Boğazı’nın gelecekteki idaresi ve denizcilik hizmetleri için Umman ile diyalog başlatacak.
6) ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık, kesin ve karşılıklı mutabakata dayalı bir plan hazırlamayı taahhüt ediyor. Bu planın uygulanmasına yönelik mekanizma, 60 gün içinde imzalanacak nihai anlaşmanın bir parçası olarak kesinleştirilecek. Gerekli tüm lisans, muafiyet ve izinler ABD tarafından sağlanacak.
7) ABD, nihai anlaşmanın bir parçası olarak, BM Güvenlik Konseyi kararları, UAEA Yönetim Kurulu kararları ve tüm tek taraflı ABD yaptırımları dahil olmak üzere, İran’a yönelik tüm yaptırımların üzerinde mutabık kalınan bir takvime göre sona erdirilmesini taahhüt ediyor. Taraflar, yaptırımların kaldırılması konusunun kritik önemini kabul ederek, bu konuda derhal müzakerelere başlamayı hedefliyor.
8) İran, nükleer silah temin etmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini bir kez daha teyit ediyor. ABD ve İran, yedinci maddede belirtilen takvime uygun olarak, karşılıklı mutabakatla belirlenecek bir mekanizma çerçevesinde, zenginleştirilmiş nükleer malzeme stoklarının akıbetini UAEA gözetiminde yerinde seyreltme yöntemiyle çözüme kavuşturacak. Taraflar ayrıca, nihai anlaşmada üzerinde mutabık kalınacak bir çerçeve temelinde, zenginleştirme ve İran’ın nükleer ihtiyaçlarıyla ilgili diğer konuları görüşmeyi kabul ediyor. Nihai anlaşma, bu hükümlerin teyidini içerecek.
9) Nihai anlaşma imzalanana kadar ABD ve İran mevcut durumu koruyacak. İran nükleer programının mevcut durumunu sürdürecek, ABD ise yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ilave asker konuşlandırmayacak.
10) ABD, mutabakat zaptının imzalanmasından yaptırımların sona ermesine kadar, ABD Hazine Bakanlığı’nın İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık, sigortacılık, nakliye gibi tüm ilgili hizmetler için muafiyetler sağlayacak.
11) ABD, mutabakat zaptının yürürlüğe girmesiyle birlikte İran’a ait dondurulmuş veya kısıtlanmış fon ve varlıkların tam olarak kullanıma açılmasını taahhüt ediyor. Taraflar, bu fonların serbest bırakılmasına ilişkin usulleri müzakerelerde belirleyecek. Fonlar, İran Merkez Bankası tarafından belirlenen nihai lehtara ödemeler için tamamen kullanılabilir olacak. ABD, gerekli tüm lisans ve izinleri verecek.
12) ABD ve İran, mutabakat zaptının başarılı şekilde uygulanmasını ve nihai anlaşmaya uyulmasını izlemek üzere bir yürütme mekanizması kurulmasında anlaştı.
13) Mutabakat zaptının imzalanmasının ardından, 1, 4, 5, 10 ve 11. maddeler uygulanmaya başlanacak. Bu maddelerin yürürlükte kalmaya devam etmesi şartıyla, ABD ve İran nihai anlaşma için diğer maddeler üzerinde müzakerelere başlayacak.
14) Nihai anlaşma, bağlayıcı bir BM Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanacak.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: ekonomim.com
