Devre kesici, borsada alım-satım işlemlerini geçici olarak durduran bir acil durum önlemidir.
Devre kesiciler yalnızca panik satışlarını engellemek için değil, aşırı alımların piyasada ani fiyat hareketlerine yol açtığı durumlarda da devreye girebilir. S&P 500 ve BIST 100 gibi geniş piyasa endekslerinde olduğu gibi, tek tek hisse senetleri için de uygulanabilir.
Bu sistem, fiyatlar önceden belirlenen seviyelere ulaştığında alım-satımı otomatik olarak durdurarak piyasadaki aşırı oynaklığı sınırlamayı amaçlar.
Borsa İstanbul genelinde devre kesici
Borsa İstanbul’daki en büyük 100 şirketin yer aldığı BIST 100 endeksi, belirlenen eşik seviyelerine düştüğünde Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi devreye girer.
İlk eşik: %5 ve üzeri düşüş
İkinci eşik: %7 ve üzeri düşüş
Devre kesici sırasında emirler gerçekleşir mi?
Hayır, hemen gerçekleşmez. Devre kesici devreye girdikten sonra süreç şu şekilde ilerler:
İlk 20 dakika: Hiçbir alım-satım işlemi gerçekleşmez.
Sonraki 5 dakika: Emirler tek fiyat yöntemiyle toplanır.
Sonraki 5 dakika: Toplanan emirler eşleştirilir ve en fazla işlemin gerçekleşmesini sağlayan tek fiyat belirlenir.
Toplamda 20 + 5 + 5 = 30 dakika sonra devre kesici sona erer ve işlemler sürekli işlem yöntemi ile devam eder.
Hisse bazında devre kesici (BIST pazarlarına göre)
Borsa İstanbul’da hisseler büyüklüklerine göre farklı pazarlarda işlem görür ve devre kesici eşikleri buna göre değişir.
Yıldız Pazar
• Devre kesici eşiği: %10
• Emir toplama süresi: 5 dakika
• Emir eşleştirme süresi: 2 dakika
Ana Pazar
• Devre kesici eşiği: %7,5
• Emir toplama süresi: 15 dakika
• Emir eşleştirme süresi: 2 dakika
Alt Pazar
• Devre kesici eşiği: %5
• Emir toplama süresi: 15 dakika
• Emir eşleştirme süresi: 2 dakika
Borsa İstanbul’un resmî açıklaması
Borsa İstanbul’a göre, BIST 100 endeksi gün içinde bir önceki günün kapanışına göre %5 veya daha fazla ve ikinci eşik olarak %7 veya daha fazla düştüğünde Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi devreye girer. Bu durumda aşağıdaki piyasalarda işlemler geçici olarak durdurulur:
• Pay Piyasası
• Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) pay ve pay endeks sözleşmeleri
• Borçlanma Araçları Piyasası Pay Repo Pazarı
Devre kesici devreye girdiğinde:
• Paylar, gayrimenkul yatırım fonları, girişim sermayesi yatırım fonları ve gayrimenkul sertifikalarında işlemler 20 dakika süreyle durdurulur.
• Bu sürenin ardından 5 dakika emir toplama, ardından 5 dakika eşleştirme yapılır.
• Daha sonra işlemler kaldığı yerden devam eder.
Borsa İstanbul, piyasa koşullarına göre eşik değerleri veya referans endeksi önceden duyurarak değiştirebilir.