A tipi yatırım fonu, Türkiye’de geçmişte kullanılan yatırım fonu sınıflandırmalarından biridir. Eski düzenlemelerde, portföy değerinin aylık ağırlıklı ortalama bazda en az %25’ini Türkiye’de kurulmuş şirketlerin hisse senetlerine yatıran yatırım fonları A tipi yatırım fonu olarak adlandırılıyordu. Bu şartı karşılamayan fonlar ise B tipi fon kapsamında değerlendiriliyordu.
Ancak A tipi ve B tipi yatırım fonu ayrımı günümüzde kullanılan yatırım fonu sınıflandırmasının bir parçası değildir. Sermaye piyasası düzenlemelerindeki değişikliklerle yatırım fonları şemsiye fon yapısına geçirilmiş ve fonlar yatırım yaptıkları varlıklara ve yatırım stratejilerine göre yeniden sınıflandırılmıştır. SPK’nın güncel sisteminde; hisse senedi, borçlanma araçları, kıymetli madenler, fon sepeti, para piyasası, katılım, değişken ve serbest fon gibi farklı şemsiye fon türleri bulunmaktadır.
Bu nedenle bugün yatırım yaparken bir fonun “A tipi” olup olmadığına değil; hangi fon türünde olduğuna, yatırım stratejisine, portföy dağılımına ve risk seviyesine bakılması gerekir.
A Tipi Yatırım Fonu Nasıl Tanımlanıyordu?
Eski sistemde yatırım fonlarının A tipi veya B tipi olarak sınıflandırılmasında portföyde bulunan hisse senetlerinin oranı belirleyiciydi.
Bir fonun A tipi sayılabilmesi için fon portföy değerinin aylık ağırlıklı ortalama bazda en az %25’inin, özelleştirme kapsamına alınan kamu iktisadi teşebbüsleri dahil olmak üzere Türkiye’de kurulmuş şirketlerin hisse senetlerinden oluşması gerekiyordu. Bu koşulu sağlamayan yatırım fonları ise B tipi olarak sınıflandırılıyordu.
Dolayısıyla A tipi ifadesi, tek başına fonun tamamının hisse senetlerinden oluştuğu anlamına gelmiyordu. Fon portföyünde hisse senetlerinin yanı sıra farklı sermaye piyasası araçları da bulunabiliyordu.
Günümüzde A Tipi Yatırım Fonu Var mı?
A tipi yatırım fonu günümüzde yeni yatırım fonlarının sınıflandırılmasında kullanılan bir kategori değildir.
Sermaye Piyasası Kurulu tarafından getirilen yeni yapıda yatırım fonları şemsiye fonlar altında sınıflandırılmaktadır. Fonun hangi kategoriye dahil olduğu, ağırlıklı olarak yatırım yaptığı varlıklara ve yatırım stratejisine göre belirlenir. SPK’nın güncel sınıflandırmasına göre örneğin:
- Fon toplam değerinin en az %80’ini devamlı olarak yerli veya yabancı kamu ve özel sektör borçlanma araçlarına yatıran fonlar Borçlanma Araçları Şemsiye Fonu,
- En az %80’ini yerli veya yabancı şirketlerin paylarına yatıran fonlar Hisse Senedi Şemsiye Fonu,
- En az %80’ini altın ve diğer kıymetli madenler ile bunlara dayalı sermaye piyasası araçlarına yatıran fonlar Kıymetli Madenler Şemsiye Fonu,
- Diğer fonların ve borsa yatırım fonlarının katılma paylarına yatırım yapan fonlar Fon Sepeti Şemsiye Fonu
kapsamında değerlendirilebilir.
Bunun yanı sıra para piyasası, katılım, değişken, serbest, garantili ve koruma amaçlı şemsiye fonlar da bulunmaktadır.
Eski A ve B tipi fonların yeni sisteme geçişi sırasında da fonların yatırım stratejilerine uygun yeni kategorilere dönüştürüldüğü görülür. Örneğin SPK’nın 2015 tarihli kararlarında bazı eski A tipi hisse senedi fonlarının Hisse Senedi Şemsiye Fonu’na, bazı B tipi tahvil ve bono fonlarının ise Borçlanma Araçları Şemsiye Fonu’na geçirildiği görülmektedir.
A Tipi Yatırım Fonu ile Hisse Senedi Fonu Aynı Şey mi?
A tipi yatırım fonu ile günümüzdeki hisse senedi fonu aynı kavram değildir.
Eski A tipi sınıflandırmasında temel kriter, fon portföyünün aylık ağırlıklı ortalama bazda en az %25’inin belirli yerli şirketlerin hisse senetlerinden oluşmasıydı.
Günümüzde ise Hisse Senedi Şemsiye Fonu kapsamındaki fonların toplam değerinin en az %80’inin devamlı olarak yerli veya yabancı şirketlerin paylarına yatırılması gerekir.
Bu nedenle eski A tipi fonları günümüzdeki hisse senedi fonlarının doğrudan karşılığı olarak değerlendirmek doğru değildir. Eski sistemde A tipi olarak sınıflandırılan fonlar, yatırım stratejilerine göre hisse senedi fonu, değişken fon veya başka bir güncel fon kategorisine karşılık gelebilirdi. SPK’nın geçiş dönemindeki fon dönüşümleri de bunu göstermektedir.
A Tipi Yatırım Fonlarının Özellikleri Nelerdi?
A tipi yatırım fonlarının ortak özelliği, eski mevzuatta belirlenen asgari hisse senedi yatırım şartını sağlamalarıydı. Bunun dışında fonların yatırım stratejileri birbirinden farklı olabiliyordu.
Dolayısıyla “A tipi fonlar her zaman yüksek risklidir” veya “A tipi fonlar kısa vadeli yatırım için uygundur” gibi genel ifadeler doğru değildir. Bir yatırım fonunun risk ve getiri profili yalnızca A veya B tipi sınıflandırmasına değil; portföyünde bulunan varlıklara, bu varlıkların ağırlıklarına ve fonun yatırım stratejisine bağlıdır.
Örneğin hisse senedi ağırlığı yüksek bir fon, piyasa hareketlerinden daha fazla etkilenebilirken farklı varlık sınıflarına yatırım yapan bir fonun risk yapısı farklı olabilir.
Günümüzde yatırım fonlarını karşılaştırırken eski A/B ayrımı yerine fonun yatırım stratejisi, risk değeri, portföy dağılımı, geçmiş performansı ve yatırımcı bilgi formu gibi güncel göstergelerin değerlendirilmesi daha doğru olur.
A Tipi Yatırım Fonu Türleri Nelerdi?
A tipi ifadesi geçmişte fonun “tipini”, hisse senedi fonu, karma fon veya değişken fon gibi ifadeler ise yatırım stratejisini veya fonun “türünü” gösterebiliyordu. Bu nedenle geçmişte A tipi hisse senedi fonu, A tipi değişken fon veya A tipi karma fon gibi farklı adlandırmalarla karşılaşmak mümkündü.
Örneğin SPK’nın geçiş dönemindeki kayıtlarında A Tipi Hisse Senedi Fonu, A Tipi Değişken Fon ve A Tipi Karma Fon gibi farklı fonların bulunduğu ve bunların daha sonra yatırım stratejilerine uygun güncel şemsiye fon yapılarına aktarıldığı görülmektedir.
Dolayısıyla A tipi fon, başlı başına “hisse senedi fonu” anlamına gelmediği gibi A tipi fonların tamamının aynı portföy yapısına sahip olduğu da söylenemez.
A Tipi Yatırım Fonlarının Risk ve Getiri Yapısı Nasıldı?
A tipi fonların portföylerinde belirli oranda hisse senedi bulundurma zorunluluğu olması, bu fonların hisse senedi piyasasındaki fiyat değişimlerinden etkilenmesine neden olabiliyordu. Ancak bir A tipi fonun risk seviyesini yalnızca bu sınıflandırmaya bakarak belirlemek mümkün değildi.
Fonun risk ve getiri potansiyeli;
- Hisse senetlerinin portföy içindeki ağırlığına,
- Fonun yatırım yaptığı diğer varlıklara,
- Yatırım stratejisine,
- Piyasa koşullarına,
- Portföyün çeşitlendirilme düzeyine
göre değişebiliyordu.
Aynı yaklaşım günümüzdeki yatırım fonları için de geçerlidir. Yüksek getiri potansiyeli genellikle daha yüksek fiyat dalgalanması ve kayıp riskiyle birlikte değerlendirildiğinden, yatırım kararı verirken yalnızca geçmiş getirilere bakılmaması gerekir.
A Tipi Yatırım Fonlarında Vergilendirme Nasıl Yapılıyordu?
A tipi yatırım fonlarının geçmişteki vergilendirme esasları ile günümüzde yatırım fonlarına uygulanan vergi kuralları birbirinden farklıdır. Bu nedenle eski A tipi fon sınıflandırmasına dayanarak güncel bir stopaj oranı vermek doğru değildir.
Günümüzde yatırım fonlarından elde edilen kazançların vergilendirilmesinde fonun niteliği ve katılma payının edinildiği tarih gibi unsurlar belirleyici olabilir.
Gelir İdaresi Başkanlığının 2026 tarihli Geçici 67’nci Madde Vergi Rehberi’ne göre, genel kapsamdaki yatırım fonlarında 9 Temmuz 2025 tarihinden itibaren edinilen katılma paylarından elde edilen gelirler için tevkifat oranı %17,5 olarak uygulanmaktadır. Hisse senedi yoğun fonların katılma paylarının elden çıkarılmasından doğan gelirlerde ise tevkifat oranı %0’dır.
Ayrıca sürekli olarak portföyünün en az %51’i Borsa İstanbul’da işlem gören hisse senetlerinden oluşan belirli yatırım fonlarının bir yıldan fazla süreyle elde tutulan katılma paylarından sağlanan gelirler için de farklı vergilendirme esasları bulunabilmektedir.
Vergi oranları ve uygulama koşulları zaman içinde değişebildiği için yatırım yapmadan önce güncel vergi düzenlemelerinin kontrol edilmesi önemlidir.
A Tipi Yatırım Fonu Alınabilir mi?
A tipi yatırım fonu ifadesi güncel fon sınıflandırmasında kullanılmadığı için bugün yeni bir yatırım yaparken fonları “A tipi” veya “B tipi” olarak aramak yerine mevcut fon kategorilerine göre değerlendirmek gerekir.
Yatırımcılar günümüzde ihtiyaçlarına ve risk tercihlerine göre hisse senedi fonları, borçlanma araçları fonları, para piyasası fonları, kıymetli maden fonları, değişken fonlar, fon sepeti fonları ve diğer yatırım fonu türleri arasından seçim yapabilir.
Fon seçerken yalnızca fon türüne değil; fonun yatırımcı bilgi formunda yer alan yatırım stratejisine, risk değerine, ücret ve giderlerine ve portföy dağılımına da dikkat edilmelidir.
A Tipi ve B Tipi Yatırım Fonu Arasındaki Fark Nedir?
A tipi ve B tipi yatırım fonu ayrımı geçmişte fon portföyündeki hisse senedi oranına göre yapılıyordu.
Eski düzenlemelerde portföy değerinin aylık ağırlıklı ortalama bazda en az %25’ini Türkiye’de kurulmuş şirketlerin hisse senetlerine yatıran fonlar A tipi, bu koşulu sağlamayan fonlar ise B tipi yatırım fonu olarak sınıflandırılıyordu.
Günümüzde ise A/B tipi ayrımı yerine fonların yatırım yaptığı varlıklar ve yatırım stratejileri esas alınmaktadır. Bu nedenle yatırım fonlarını karşılaştırırken güncel fon türlerinin ve fonun portföy yapısının dikkate alınması gerekir.