Stripe, SpaceX ve Databricks gibi şirketler, halka açılmadan on milyarlarca hatta yüz milyarlarca dolarlık bir ölçeğe ulaşmanın mümkün olduğunu gösteriyor.
Yatırımcılar, bu şirketlerin değerlemesini özel ve ikincil piyasalar üzerinden yapıyor. Böylece, geleneksel olarak halka arzın (IPO) üstlendiği işlevin artık başka yollarla karşılandığı görülüyor.
Geleneksel IPO sürecini zayıflatan en önemli faktörlerden biri, ikincil piyasaların yükselişi. Geç aşamadaki şirketler, halka açılmadan yapılandırılmış ikincil satışlar, toplu satış teklifleri ve çapraz yatırım turlarıyla yatırımcılarına likidite sağlayabiliyor.
PitchBook verilerine göre, ikincil işlemlerin küresel hacmi 2025 yılında %41 artışla 226 milyar dolara ulaşarak rekor kırdı.
JPMorgan Chase’in Küresel Özel Piyasalar Satış Başkanı Montserrat Serra-Janer, son üç yılda ikincil piyasaların katlanarak büyüdüğünü ve hem mevcut hem de potansiyel müşterilerden bu alandaki aracılık hizmetlerine yönelik ilginin arttığını belirtti.
Şirketler, IPO başvurusu yapmadan önce ortalama 10-12 yıl bekliyor. Ancak ikincil piyasaların yükselişiyle birlikte, pay sahipleri artık her 12-24 ayda bir kısmi nakde dönüş imkânı buluyor. Bu da şirketlerin halka açılma motivasyonunu azaltıyor.
Küresel ödeme platformu olarak faaliyet gösteren Stripe, bugüne kadar 19 turda toplam 9,4 milyar dolar fon topladı.
Öte yandan, halka açık rakibi PayPal Holdings (PYPL), değerlemesini sürekli olarak kamu piyasalarında yeniden fiyatlamak zorunda kalıyor. Bu nedenle şirketin büyüme stratejisi, uzun vadeli yatırım ile kısa vadeli kârlılık arasında denge kurmak zorunda.
Bir dönem halka açık fintech şirketleri için nihai hedef olan PayPal, bugün Stripe’ın halka açılmadan benzer bir ölçeğe ulaşabildiği bir ortamda faaliyet gösteriyor.
Benzer bir tablo Databricks için de geçerli. Yapay zekâ alanında faaliyet gösteren şirket, halka açılmadan 12 turda toplam 4 milyar dolar fon topladı. Şirketin değerlemesi ise IPO yerine çapraz yatırımcılar ve ikincil işlemler yoluyla belirlendi.
SpaceX de halka arz gerekliliğini ortadan kaldıran bir örnek sunuyor. Elon Musk tarafından kurulan şirket, yıllar içinde özel sermaye artırımları ve ikincil işlemlerle kendi likidite döngüsünü oluşturdu.
Forge verilerine göre, şirketin 2024’te yaklaşık 350 milyar dolar olan değeri, 2026 şubat ayı itibarıyla neredeyse 1,75 trilyon dolara ulaştı. Yatırımcılar, SpaceX’i halka açık bir havacılık ve altyapı şirketi gibi fiyatlıyor; ancak şirket, kamuya açıklama veya kâr baskısı ile karşı karşıya kalmadan büyümesini sürdürüyor.
Sonuç olarak, Stripe, SpaceX ve Databricks gibi şirketler kamu piyasalarını tamamen reddetmiyor. Ancak artık halka açık piyasaların ölçeklenme için tek veya varsayılan yol olmadığını gösteriyorlar. Bu gelişme, özel piyasaların da eskiden yalnızca halka açık şirketlere özgü olan finansman ve değerleme ölçeğine ulaşabildiğini ortaya koyuyor.
IPO süreci tamamen ortadan kalkmasa da, dünyanın en büyük girişimleri için ölçek, likidite ve meşruiyet açısından artık tek yol değil.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: Benzinga
