Borsa İstanbul’da fiyatlamalar çoğu zaman sert oluyor. Kırılgan olarak bilinen Türkiye hisse senedi piyasaları, yükselişe coşkuyla cevap verirken düşüşlere de aynı ölçüde sert ve panik havasında tepkiler verebiliyor.
Dolayısıyla bu volatil piyasada işlem yapan yatırımcıların karşısına aynı soru çıkıyor: Bu hareketten nasıl faydalanırım ve riski nasıl yönetirim?
BIST 100’ün yıla 12.000 seviyesini aşarak başlaması ve BIST 30 endeksinin 13.000’in üzerine yerleşmesi, sadece teknik bir eşik geçişi değil. Bu hareket, son aylarda biriken makro iyimserliğin ve finansal koşullardaki görece rahatlamanın fiyatlara daha net yansıdığını gösteriyor.
Enflasyonun beklentilerin altında kalmasıyla başlayan pozitif hava, tahvil faizlerindeki gerileme ve CDS primindeki düşüşle destekleniyor. Bu da Türkiye varlıklarına yönelik algının kademeli olarak güçlendiğine işaret ederken, endeks bazlı hareketlerin önümüzdeki dönemde de gündemde kalabileceğini düşündürüyor.
Tam da bu noktada, BIST 30 endeks varantları, endeks beklentisine pozisyon almak isteyen ama riskini baştan tanımlamak isteyen yatırımcılar için dikkat çekici bir araç hâline geliyor.
En sade haliyle, varant nedir?
Varant, belirli bir dayanak varlığı gelecekte, belirlenmiş bir fiyattan alma ya da satma hakkı veren menkul kıymettir. Bu hak için ödediğin bedel, varantın fiyatıdır.
Varantın en önemli özelliği şudur: Kaybın, en baştan ödediğin tutarla sınırlıdır.
Pozisyon tersine giderse ek teminat çağrısı olmaz, kredili işlem baskısı yaşanmaz. Bu yapı, özellikle belirsizliğin yüksek olduğu dönemlerde yatırımcıya psikolojik olarak da alan açar.
Bu nedenle varantlar, kaldıraçlı ama kontrol edilebilir bir yatırım çerçevesi sunar.
BIST 30 endeks varantı ne anlama gelir?
BIST 30 endeks varantlarının dayanak varlığı, Borsa İstanbul’da işlem gören ve piyasa değeri ile likiditesi en yüksek 30 paydan oluşan BIST 30 endeksidir.
Yani tek bir varantla; bankacılıktan sanayiye, ulaştırmadan perakendeye kadar birçok sektörü aynı anda temsil eden bir sepete pozisyon almış olursun.
Bu yönüyle endeks varantları, tek tek hisse seçmekte zorlanan ya da “hangi hisse gidecek” sorusuna takılmak istemeyen yatırımcılar için doğal bir dağılım sağlar.
Alım ve satım varantları nasıl çalışır?
BIST 30 endeks varantlarında iki temel yapı vardır: alım (call) ve satım (put) varantları.
BIST 30 endeksinin yükseleceğini düşünüyorsan alım varantı tercih edersin. Vade sonunda endeksin uzlaşı fiyatı, varantın kullanım fiyatının üzerindeyse varant kârla itfa olur. Altında kalırsa varant sıfır değerle sona erer.
Alım varantlarında uzlaşı değeri aşağıdaki formülle hesaplanır:
(Vade sonu uzlaşı fiyatı – kullanım fiyatı) × çarpan
BIST 30 endeksinin düşeceğini düşünüyorsan satım varantı kullanılır. Bu kez endeks uzlaşı fiyatının, kullanım fiyatının altında olması gerekir. Aksi hâlde satım varantı da sıfır değerle itfa olur.
Satım varantlarında hesaplama aşağıdaki gibi:
(Kullanım fiyatı – vade sonu uzlaşı fiyatı) × çarpan
Sonuç sıfır ya da negatif çıkarsa varant kârsız şekilde itfa edilir.
Vade sonu uzlaşı fiyatı neden önemli?
BIST 30 endeks varantlarında itfa, spot endeksin gün içindeki herhangi bir fiyatına göre değil; aynı vadeli VİOP BIST 30 vadeli işlem sözleşmesinin vade sonu uzlaşı fiyatına göre yapılır. Genelde ay sonlarında gerçekleşir.
Bu nedenle vade sonuna yaklaşıldıkça, spot endeksle birlikte VİOP fiyatlarının da izlenmesi gerekir. Özellikle kısa vadeli strateji kuran yatırımcılar için bu detay, sonuç üzerinde belirleyici olabilir.
Vade sonunu beklemek zorunda değilsin
Varantlar, Borsa İstanbul’da pay senetleri gibi işlem görür. Yani varant aldıktan sonra, fiyatı oluştuğu sürece istediğin gün ve saatte piyasada satabilirsin. Vade sonuna kadar beklemek zorunlu değildir. Bu, varantları yalnızca “vade sonu hesabı yapılan” araçlar olmaktan çıkarır ve aynı zamanda kısa ve orta vadeli trade imkânı sunar.
Endeks beklendiğin yönde hızlı bir hareket yaptıysa, vade sonunu beklemeden kârını realize edebilirsin. Benzer şekilde, beklentinin zayıfladığını düşünüyorsan ya da risk almak istemiyorsan pozisyonu erken kapatma esnekliğine sahipsin.
Burada önemli olan nokta, varant fiyatının sadece endeks seviyesine değil; kalan vadeye, oynaklığa ve piyasa koşullarına da duyarlı olduğudur. Vade kısaldıkça zaman değeri azalır ve bu durum, özellikle beklenen hareket gecikirse varant fiyatı üzerinde baskı yaratabilir.
Bu yüzden varant alırken sadece “endeks nereye gider” sorusu değil, “Bu hareket ne kadar sürede olabilir?” sorusu da en az o kadar önemlidir.
Yıl sonunda BIST 30 için beklentiler ne yönde?
Mevcut makro tablo ve piyasa dinamikleri birlikte değerlendirildiğinde, endeks tarafında yukarı yönlü ana eğilimin korunabileceği görüşü öne çıkıyor.
Yıl sonu için BIST 100’de 14.500–15.500 bandı telaffuz edilirken yaklaşık %25’lik bir yükseliş öngörüsü bulunuyor. %25 yükseliş beklentisi BIST 30 için de benzer bir potansiyele işaret ediyor.
Endeks ağırlığı yüksek olan ASELS, BIMAS, THYAO, AKBNK ve TUPRS gibi endeks ağırlığı yüksek hisseler yükseldikçe, BIST 30’daki hareketler daha belirgin hâle gelebilir.
Bu noktada endeks varantları, “tek bir hisseye bağımlı kalmadan” bu potansiyele pozisyon almayı mümkün kılıyor.
Endeks varantlarıyla nasıl pozisyon alınabilir?
Yükseliş beklentisi olan bir yatırımcı, alım varantlarıyla BIST 30’daki ana trende kaldıraçlı şekilde eşlik edebilir. Endeks kısa vadede dalgalansa bile, pozisyon stop baskısı olmadan taşınabilir.
Kısa vadeli bir düzeltme ya da geri çekilme beklentisi varsa, satım varantları ile bu hareketlerden faydalanmak mümkündür. Aynı zamanda bu yapı, spot portföyü olan yatırımcılar için geçici bir koruma işlevi de görebilir.
Tekil hisse seçmekte zorlananlar için ise endeks varantları, varantları adeta küçük bir portföy gibi kullanma imkânı sunar. Hisselerden biri değil, piyasanın geneli hedeflenmiş olur.
Endeks varantlarına nasıl varant işlem açarsın?
Midas ile endeks varantına nasıl pozisyon alabileceğini birkaç adımda gösterelim:
- BIST 30 ekranından “İşlem Yap” ve “Varantlar” sekmesini seçersin
- Çıkan filtre ekranından yükseliş veya düşüş beklentini seçersin. Seçiminin vadeseni ve kullanım fiyatının piyasa fiyatından mı, yoksa piyasa fiyatının altından/üstünden mi olacağını seçtikten sonra risk sınıfını belirlersin.
- Örneğin önümüzdeki 3 aydan daha uzun bir süre içerisinde piyasa fiyatından bir yükseliş beklentin varsa; seçimlerine uygun varantların listesine bu şekilde ulaşabilirsin.
- Örneğin 13.500 kullanım fiyatlı 30 Nisan vadeli varantı seçererek “Al” butonuna tıklayarak işleminin son adımına geçebilirsin.
- Almak istediğin varant miktarını ve fiyatını belirledikten sonra “Onayla” diyerek işlemini tamamlayabilirsin.
Not: Bu çalışma yalnızca örnekleme amaçlıdır. Kullanılan tüm rakamlar temsili olup gerçek verileri yansıtmamaktadır. İçeriğin amacı, hesaplama mantığını ve işlem adımlarını açıklayıcı şekilde göstermektir; yatırım, finansal analiz veya kesin sonuçlar için referans olarak kullanılmamalıdır.
Varant işlemlerinde bakış açısı önemli
Varantlar yüksek potansiyel sunar ama yanlış beklenti, yanlış vade ya da aşırı sık işlem yapmak, zaman içinde performansı aşağı çekebilir.
Bu yüzden varantları “zararı yok eden” bir araç gibi değil, “riski baştan tanımlayan ve şekillendiren” bir yapı olarak görmek gerekir.
Vade uyumu, çarpan, likidite ve alış-satış makası özellikle oynak günlerde mutlaka takip edilmelidir.
Küçük tutarla büyük resme dahil olmak
BIST 30 endeks varantları; limitli risk, kaldıraçlı getiri potansiyeli ve geniş piyasa temsili sayesinde yatırımcıya esnek bir alan açar.
Endeksteki hareketleri sadece izlemek yerine, kontrollü bir şekilde bu hareketlerin içine dahil olmak isteyenler için varantlar güçlü bir alternatif sunar.
Doğru senaryoda, doğru vade ve maliyetle seçilmiş bir BIST 30 varantı, endeksin yarattığı enerjiyi portföyüne doğrudan taşıyabilir.
Burada yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi içermez. Bilgi için: Midas Sorumluluk Beyanı
