3 Ocak’ta ABD askeri güçleri, Venezuela’da geniş kapsamlı bir hava ve kara harekatı düzenledi ve bu operasyon sonucunda Venezuela Devlet Başkanı Maduro yakalandı.
Operasyonun ardından Başkan Trump, Venezuela’nın güvenli bir geçiş süreci tamamlanana kadar geçici olarak ABD tarafından yönetileceğini ve ülkenin petrol kaynaklarının dünya pazarına sunulacağını ilan etti.
Peki, bu gelişmeler ABD ve küresel piyasalar açısından ne anlama geliyor?
Operasyon sonrası ekonomik gelişmeler
Venezuela, dünyanın en büyük petrol rezervlerinden birine sahip olması nedeniyle küresel enerji denkleminin merkezinde yer alsa da operasyon öncesindeki süreçte, yıllardır süregelen yaptırımlar ve yönetim nedeniyle ülkenin enerji altyapısı ciddi şekilde gerilemiş ve günlük üretim bir milyon varilin altına, yani küresel üretimin yaklaşık %0,5’ine kadar düşmüştü.
Yeni dönemde ABD, Amerikan enerji şirketlerinin bu altyapıyı yeniden inşa etmek için milyarlarca dolar yatırım yapmaya hazır olduğunu ifade ederken, uzmanlar bu yatırımların üretim kapasitesini anlamlı bir şekilde artırmasının ve ekonomik getiri sağlamasının uzun yıllar alabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.
Ayrıca bu operasyon, enerji güvenliği konusunda Venezuela’yı bir sigorta olarak gören Çin için stratejik bir eksi anlamına gelirken, Venezuela ile askeri ve ekonomik iş birliği yapan İran’ın Batı Yarımküre’deki en önemli müttefiklerinden birini kaybetmesine yol açtı.
Petrol piyasası üzerindeki stratejik etkiler, özellikle Çin’in enerji güvenliği denkleminde belirginleşti. Pekin yönetimi, ABD kontrolünde olmayan bir arz kaynağı sağlamak amacıyla Venezuela’ya on milyarlarca dolarlık petrol karşılığı kredi yatırımı yapmıştı ve bu sevkiyatlar Çin’in toplam petrol ithalatının yaklaşık %4’ünü oluşturuyordu. Bu kaynağın ABD kontrolüne geçmesi, Washington’a Pekin karşısında önemli bir jeopolitik avantaj sağladı.
Kurumsal düzeyde bu yönetim değişikliği, geçmişte varlıklarına el konulan birçok ABD merkezli dev şirket için tazminat veya pazara geri dönüş imkanı doğurabilir. Geçmişte milyarlarca dolarlık varlığı kamulaştırılan ConocoPhillips ve ExxonMobil gibi şirketlerin, yeni dönemde tahkim tazminatlarının tahsili veya stratejik sahalara yeniden giriş yapması gündeme gelebilir.
Halihazırda ülkede sınırlı kapasiteyle çalışan tek büyük ABD şirketi olan Chevron’un üretimini hızla artırması ve Venezuela devletinin petrol ve doğal gaz şirketi olan PDVSA’dan olan milyarlarca dolarlık alacağını tahsil etmesi beklenebilir. Sonuç olarak, bu askeri müdahale henüz küresel petrol fiyatlarında ani bir şoka yol açmasa da, dünyanın en büyük rezervlerinin Batı sermayesiyle yeniden piyasaya kazandırılma potansiyelini masaya taşıyabilir.
Piyasa etkilerine baktığımız zaman ise, değerli metaller jeopolitik belirsizlik nedeniyle güvenli liman arayışıyla yükselişe geçerek gümüşte %4’ün, altında ise %2’nin üzerinde bir yükseliş görülüyor. Hong Kong’da işlem gören Çinli enerji şirketleri ise %3 değer kaybetti. Petrolde ise %1’e yakın bir düşüş görülüyor.
ABD-Venezuela olayından etkilenebilecek hisseler
ConocoPhillips (COP)
2007 yılında el konulan projeleri için uluslararası mahkemelerden faizler dahil toplamda 10 milyar doları aşan bir tahkim tazminatı kazandı. ABD dostu bir hükümetin bu borçları ödemesi veya şirkete yeni sahalar açması şirketi olumlu etkileyebilir.
ExxonMobil (XOM)
Benzer şekilde 2007’de varlıklarına el konulan şirket, yaklaşık 1 milyar dolarlık bir tahkim tazminatı beklemektedir. Yeni yönetimin yatırımcı güvenini tesis etmek adına bu borcu önceliklendirmesi beklenebilir.
Chevron (CVX)
Venezuela’da operasyonlarını tamamen durdurmayan tek büyük ABD’li şirkettir. Ancak PDVSA’dan milyarlarca dolar alacağı bulunuyor. Yaptırımların kalkmasıyla Chevron, üretimi hızla artırabilecek ve alacaklarını tahsil edebilecek en hazır oyuncu konumunda bulunuyor.
The Williams Companies (WMB)
Gaz kompresyon varlıklarına el konulan şirket, ABD mahkemelerince tanınan tahkim tazminatlarının ödenmesini bekliyor.
General Motors (GM)
2017 yılında Valencia’daki montaj fabrikasına aniden el konulmasıyla 100 milyon dolarlık zarar yazmıştı. Fabrikanın iadesi, GM’in yaşlı araç filosuna sahip olan bu ülkede pazar liderliğini geri almasını sağlayabilir.
Goodyear Tire & Rubber (GT)
2018’de el konulan fabrikasında Goodyear ekipmanlarıyla sahte üretim yapılmaktaydı. Tesisin geri alınması hem yerel pazara hakimiyet hem de marka bütünlüğünün korunması anlamına geliyor.
O-I Glass (OI)
Dünyanın en büyük cam ambalaj üreticilerinden olan şirket, 2010’da gerçekleşen kamulaştırma için 370 milyon dolardan fazla tazminat bekliyor. Bu ödemenin yapılması, şirketi olumlu etkileyebilir.
Archer-Daniels-Midland (ADM)
Fiyat kontrolleri ve limanların millileştirilmesi nedeniyle çekilen ADM, Venezuela’nın gıda tedarik zincirini modernize etmek için davet edilecek en önemli isimlerden biri olabilir.
Halliburton (HAL)
Bu servis devleri, PDVSA için yaptıkları işlerin karşılığını alamayarak yüz milyonlarca dolarlık borcu silmek zorunda kalmıştı. Petrol altyapısının milyarlarca dolarlık yatırımla yeniden inşasında bu şirketlerin teknik uzmanlığına ihtiyaç duyabilir ve daha önce yaptığı işlerin karşılığını alabilir.
Schlumberger (SLB)
Halliburton ile benzer bir şekilde PDVSA’dan alacaklarını alamamış olan Schlumber, hem alacaklarının alınması hem de altyapı inşaatı esnasında oluşabilecek talepten olumlu yararlanabilir.
American Airlines (AAL)
Döviz kontrolleri nedeniyle 500 milyon dolarlık geliri Venezuela’da kalmış, ödenmemiş ve devalüasyonla erimişti. FAA’in bölgedeki hava sahası kısıtlamalarını kaldırmasıyla beraber Miami-Caracas hattının yeniden açılması, American Airlines için büyük bir ticari kazanç yaratabilir.
Clorox (CLX)
2014 yılında hükümetin fiyat kontrolleri nedeniyle operasyonlarını durdurmuş ve fabrikalarına el konulmuştu. Yeni dönemde bu tesisler için tazminat alması veya pazar kontrolü olmadan yeniden giriş yapması bekleniyor. Bu durum, şirketin yıllar önceki varlıklarını geri kazanmasını sağlayabilir.
Kimberly-Clark (KMB)
2016 yılında hammadde sıkıntısı ve enflasyon sebebiyle faaliyetlerini durdurunca, bebek bezi ve kağıt mendil üreten fabrikalarına devlet tarafından el konulmuştu. Mevcut değişimle birlikte şirket, el konulan varlıkları için tazminat alma veya üretim tesislerini geri alma fırsatına sahip olabilir.
İyimserliğin arkasındaki belirsizlikler
Her ne kadar piyasalar ilk etapta bu gelişmeyi ABD merkezli şirketler ve Batı sermayesi açısından pozitif fiyatlasa da orta ve uzun vadede göz ardı edilmemesi gereken önemli riskler bulunuyor.
Bunların başında siyasi istikrar geliyor. Venezuela’da rejim değişimi gerçekleşmiş olsa bile yeni yönetimin meşruiyeti, iç güvenliği ve kurumsal kapasitesi netleşmeden büyük ölçekli enerji yatırımlarının hayata geçmesi zor görünüyor. Geçmişte Irak ve Libya örneklerinde olduğu gibi, geçiş dönemleri üretimi artırmak yerine uzun süreli belirsizlik yaratabilir.
İkinci önemli risk, petrol piyasasının yapısal durumu. Küresel arz fazlasının devam ettiği bir ortamda, Venezuela’dan gelecek her ek varil ekonomik değil, jeopolitik bir anlam taşıyor. Bu da yatırımların ticari mantıktan çok siyasi önceliklerle yönlendirilmesi riskini beraberinde getiriyor. Ayrıca Venezuela petrolünün büyük kısmının ağır ve yüksek maliyetli olması, düşük fiyat ortamında projelerin kârlılığını sınırlayabilir.
Jeopolitik cephede ise ABD’nin bu hamlesi, Çin ve İran ile ilişkileri daha da sertleştirebilir. Özellikle Çin’in dolar dışı enerji tedarik kanallarının daralması, Pekin’in başka coğrafyalarda daha agresif hamleler yapmasına yol açabilir. Bu durum, küresel ticaret ve sermaye akışları üzerinde ikincil dalgalanmalara neden olabilir.
Son olarak, ABD iç piyasası açısından da bir denge riski söz konusu. Venezuela’dan zaman içinde artabilecek üretim, ABD ve Kanada’daki üreticiler için rekabet baskısı yaratabilir. Bu da bugün olumlu fiyatlanan enerji hisseleri açısından ilerleyen yıllarda marj baskısı anlamına gelebilir.,
Burada yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi içermez. Bilgi için: Midas Sorumluluk Beyanı
