Küresel piyasalarda risk iştahı, ABD ile İran arasında yeniden yükselen askeri gerilim nedeniyle sert şekilde bozuldu. Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi’nde ABD Başkanı Donald Trump’ın “İran ile ateşkes bitti” açıklaması ve yeni hava saldırıları tehdidinde bulunması, hisse senedi piyasalarında satışları hızlandırırken petrol fiyatlarını son haftaların en yüksek seviyelerine taşıdı.
Trump: “Bu gece yine vurabiliriz”
Trump, NATO Zirvesi kapsamında yaptığı açıklamada İran’ın ateşkesi fiilen ihlal ettiğini savunarak Tahran yönetimine yönelik sert ifadeler kullandı. “Artık bitti. Onlarla uğraşmak istemiyorum” diyen Trump, daha sonra yaptığı ikinci açıklamada ise ABD’nin İran’a yönelik yeni hava saldırıları düzenleyebileceğini belirterek, “Bu gece onları yine sert şekilde vurabiliriz” ifadelerini kullandı.
Trump’ın açıklamaları, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere yönelik saldırılara misilleme olarak İran’daki çok sayıda hedefi vurmasının hemen ardından geldi. Washington ayrıca İran petrolünün uluslararası piyasalara satışına izin veren geçici lisansı da iptal ederken, İran limanlarına yönelik ablukanın yeniden gündeme gelebileceği sinyalini verdi.
NATO’dan ABD operasyonuna destek
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte de Ankara’da düzenlenen zirvede ABD operasyonlarını destekleyen açıklamalarda bulundu. Rutte, İran’ın ateşkesi ihlal ettiğini ve Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemilere yönelik saldırılar nedeniyle Washington’un askeri karşılığının “kesinlikle gerekli” olduğunu söyledi. Bu açıklamalar, NATO’nun İran konusunda ABD çizgisine daha yakın durduğuna işaret eden önemli bir siyasi mesaj olarak değerlendirildi.
Petrol 80 doların üzerine çıktı
Jeopolitik gerilimin yeniden tırmanması enerji piyasalarında güçlü yükselişe neden oldu. Brent petrol gün içinde yaklaşık %8 yükselerek varil başına 80 doların üzerine çıkarken, ABD tipi ham petrol (WTI) ise %7,5’in üzerinde değer kazandı.
Analistler, Hürmüz Boğazı’nda yeni bir kesinti yaşanması halinde petrol fiyatlarında oynaklığın önümüzdeki aylarda yüksek kalmaya devam edeceğini belirtiyor. Capital Economics ekonomistlerine göre, mevcut senaryoda ateşkesin tamamen çökmemesi ve petrol akışının sürmesi halinde Brent petrol yıl sonunda bugünkü seviyelere yakın dengelenebilir. Ancak yeni askeri tırmanışlar fiyatlarda yukarı yönlü sert hareketleri beraberinde getirebilir.
Wall Street’te satış dalgası
Yükselen petrol fiyatları ve yeniden artan jeopolitik riskler Wall Street’te geniş çaplı satışlara yol açtı. Dow Jones Endeksi %1,4 geriledi. S&P 500 %0,7 düştü. Nasdaq Bileşik Endeksi de %0,7 değer kaybetti.
S&P 500 endeksinde işlem gören yaklaşık 400 şirket günü ekside tamamlarken, önceki gün sert satış yaşayan yarı iletken hisselerinde ise satış baskısının sınırlandığı görüldü. ABD’den Avrupa ve Asya’ya kadar birçok borsa günü kayıplarla tamamlarken, yatırımcılar yeniden güvenli liman varlıklarına yöneldi. Bitcoin de artan riskten kaçış eğiliminin etkisiyle değer kaybetti.
Enerji hisseleri yükseldi, tüketim şirketleri geriledi
Petrol fiyatlarındaki yükseliş enerji şirketlerine alım getirirken, enerji maliyetlerinden olumsuz etkilenmesi beklenen sektörlerde satışlar hızlandı. ABD’de ConocoPhillips ve Chevron hisseleri yaklaşık %2 yükseldi. Marathon Petroleum hisseleri ise %5 prim yaptı.
Buna karşılık Home Depot %3, Booking Holdings %4, McDonald’s ise %1’in üzerinde değer kaybetti.
Yatırımcılar yeniden enflasyondan endişeli
Capital.com Kıdemli Piyasa Analisti Daniela Hathorn, piyasaların son haftalarda çatışmaların giderek sona ereceğini fiyatladığını ancak son gelişmelerin bu beklentiyi bozduğunu söyledi. Hathorn’a göre yatırımcılar ateşkesin kalıcı olacağı varsayımıyla jeopolitik riskleri büyük ölçüde göz ardı etmişti. Son askeri gelişmeler ise bu iyimserliğin erken olduğunu gösterdi.
Forex.com analisti Fawad Razaqzada da haftanın başında piyasaların ABD-İran gerilimini yeterince ciddiye almadığını, ancak son gelişmelerle birlikte algının tamamen değiştiğini belirtti.
Fed üzerindeki baskı yeniden artıyor
Petrol fiyatlarındaki sert yükseliş yatırımcıların enflasyon beklentilerini de yukarı taşıdı. Para piyasalarında ABD Merkez Bankası’nın (Fed) ekim ayına kadar faiz artırabileceğine yönelik beklentiler yeniden güçlenirken, gözler bugün açıklanacak haziran Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) toplantı tutanaklarına çevrildi.
Yeni Fed Başkanı Kevin Warsh’ın başkanlığındaki ilk toplantıya ait tutanakların, bankanın faiz politikasına ilişkin önemli ipuçları vermesi bekleniyor.
“Fed yeniden faiz artırmak zorunda kalabilir”
Piyasaların yakından takip ettiği stratejist Ed Yardeni, İran ile yeniden tırmanan gerilimin petrol fiyatları üzerinden enflasyonu hızlandırabileceğini söyledi. Yardeni’ye göre bu senaryoda Fed’in yalnızca faiz indirimlerini ertelemesi değil, yeni faiz artırımlarına gitmesi de gündeme gelebilir.
Benzer görüşte olan birçok ekonomist, enerji fiyatlarının kalıcı şekilde yüksek seyretmesi halinde ABD’de enflasyon görünümünün yeniden bozulabileceğini belirtiyor.
Piyasalar tam ölçekli savaş beklemiyor
Bununla birlikte tüm analistler kötümser değil. Edward Jones yatırım stratejisti Angelo Kourkafas, jeopolitik risklerin kısa vadede riskten kaçışı artırabileceğini ancak ne ABD’nin ne de İran’ın uzun süreli bir savaşı tercih ettiğini düşünüyor. Kourkafas’a göre ekonomik görünümün belirgin şekilde bozulabilmesi için petrol fiyatlarında çok daha güçlü ve kalıcı bir yükseliş yaşanması gerekiyor.
Şimdilik piyasalar, Ortadoğu’daki gelişmelerin enerji fiyatlarını ve Fed’in faiz patikasını nasıl etkileyeceğine odaklanmış durumda. Bu nedenle önümüzdeki günlerde hem jeopolitik haber akışı hem de merkez bankalarından gelecek mesajlar küresel piyasaların yönü açısından belirleyici olmayı sürdürecek.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: paraanaliz.com
