Amerika Birleşik Devletleri, İran’a karşı üst üste 13’üncü gece saldırı düzenledi. 24 Temmuz Cuma günü İran’ın kuzeyinden güneyine uzanan askeri hedefler vurulurken, ABD Başkanı Donald Trump, Tahran ve Yemen’deki Husi güçlerine daha ağır karşılık tehdidinde bulundu. İran ise Körfez ülkelerindeki ABD noktalarını hedef aldığını açıklayarak misilleme yaptığını bildirdi. Çatışmanın Hürmüz Boğazı’ndan Bab el-Mandeb’e uzanması, tanker rotaları ile sigorta maliyetlerini doğrudan baskı altına aldı.
13. gece
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’na göre son saldırı turu iki saatten uzun sürdü ve İran’ın askeri komuta, insansız hava aracı, iletişim, kıyı gözetleme ve deniz kapasitesi hedef alındı.
Reuters’ın 24 Temmuz tarihli haberine göre ABD füzeleri, Gilan eyaletindeki Ziba Kenar bölgesinde İran Devrim Muhafızları Ordusu Donanmasına ait bir karargahı ve Bandar Anzali çevresini vurdu. İran devlet yayıncısı IRIB, Ahvaz’daki saldırıda dört kişinin öldüğünü, beş kişinin yaralandığını bildirdi. Bu can kaybı açıklaması ABD makamlarınca ayrıca doğrulanmadı.
ABD saldırılarında askeri altyapı hedeflendi
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, operasyonun hedeflerini askeri komuta merkezleri, insansız hava aracı depoları, iletişim ağları, kıyı gözetleme noktaları ve deniz unsurları olarak sıraladı. Açıklamada, saldırıların Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilere yönelik tehdidi azaltma amacı taşıdığı belirtildi. İran tarafı ise operasyonları egemenliğine saldırı olarak niteledi ve bölgedeki ABD varlığına karşı misillemenin süreceğini duyurdu.
24 Temmuz’da gerilimin yayılma zinciri
23 Temmuz akşamı
Husiler, Bab el-Mandeb’de iki Suudi tankerini vurduklarını açıkladı. Suudi devlet ajansı, gemilerden birinde yangın çıktığını doğruladı ancak saldırının tüm ayrıntıları bağımsız olarak teyit edilmedi.
23 Temmuz gecesi
ABD ordusu, İran’a karşı üst üste 13’üncü gece saldırı turunu tamamladığını bildirdi. CENTCOM, operasyonun iki saatten uzun sürdüğünü açıkladı.
24 Temmuz gündüz
İran, Kuveyt, Bahreyn, Ürdün ve Irak’taki ABD noktalarını hedef aldığını duyurdu. Kuveyt hava savunmasının İran’dan fırlatılan hedefleri önlediği açıklandı.
24 Temmuz akşamı
Trump, ABD ile İran arasında görüşmelerin sürdüğünü söyledi ancak anlaşmaya varılmadığını vurguladı. Pakistan’ın, Çin’in girişimi sonrasında yeni müzakere zemini aradığı bildirildi.
Kaynak: Reuters, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı ve tarafların resmî açıklamaları. İran’ın bölgesel hedeflere ilişkin bazı hasar iddiaları bağımsız olarak doğrulanmadı.
İran Körfez üslerini hedef aldığını açıkladı
İran ordusu, Kuveyt’teki Camp Buehring, Camp Arifjan ve Camp Doha çevresindeki ABD noktalarına saldırı düzenlediğini bildirdi. İran Devrim Muhafızları Ordusu ayrıca Bahreyn’de ABD Beşinci Filosu tarafından kullanılan bir gözetleme kulesine, Ürdün’deki ABD kışlası ve savaş uçaklarına, Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi sınırlarındaki Erbil’de ise ABD askeri unsurlarına saldırdığını öne sürdü.
Ürdün ordusu, yedi İran füzesini ve altı insansız hava aracını düşürdüğünü, saldırıda can kaybı ya da maddi hasar oluşmadığını açıkladı. Kuveyt de hava savunmasının İran’dan fırlatılan hedefleri önlediğini bildirdi. Bağdat’taki ABD Büyükelçiliği, bölgedeki ABD vatandaşlarına dikkatli olmaları ve yüksek alarm durumunu korumaları çağrısı yaptı.
Diplomasi sinyali askeri tehditle birlikte geldi
Trump, Beyaz Saray’da gazetecilere yaptığı açıklamada İran ile görüşmelerin sürdüğünü ve Tahran’ın önceki temaslara göre daha ciddi davrandığını söyledi. Ancak bunun bir anlaşmaya varıldığı anlamına gelmediğini belirtti. ABD Başkanı, askeri baskının daha ağır bir dozla sürdürülebileceğini savunurken diplomatik anlaşmayı daha akıllı seçenek olarak tanımladı.
Reuters’a konuşan üç Pakistanlı kaynak, İran İçişleri Bakanı Eskandar Momeni’nin İslamabad ziyaretinde ABD ile İran arasında yeniden görüşme zemini oluşturulmasının ele alındığını aktardı. Girişimin Çin’in başlattığı diplomatik baskının ardından şekillendiği, ancak taraflar arasındaki engellerin yüksek kaldığı belirtildi. Askeri saldırılar devam ederken yürütülen bu temaslar, ateşkes ihtimalinin tamamen ortadan kalkmadığını fakat kısa vadede güvenilir bir çıkış planının oluşmadığını gösteriyor.
Tanker rotaları ve sigorta maliyeti baskı altında
Husi saldırılarının ardından bazı tankerler Kızıldeniz’in güneyinden geçmek yerine kuzeye dönerek Süveyş Kanalı yönüne ilerledi. Gemilerin Asya’ya ulaşmak için Afrika çevresinden daha uzun bir rota kullanması ihtimali, navlun ve teslim süreleri üzerinde ek maliyet oluşturuyor. Reuters kaynaklarına göre güney Kızıldeniz geçişi için savaş riski sigortası bazı şirketlerde bir günde iki katına çıktı.
Brent petrol, 23 Temmuz’da %7 artışla 100,69 dolardan kapanarak mayıs ayından bu yana ilk kez 100 doların üzerine çıktı. Fiyat, 24 Temmuz saat 19.00 TSİ civarında dört dolardan fazla gerileyerek 96 doların biraz üzerinde işlem gördü. Bu hareket, enerji piyasasının hem fiziki sevkiyat riskine hem de olası diplomasi haberlerine yüksek duyarlılığını koruduğunu gösterdi.
Endeks24’ün önceki çalışmasında iki boğazdaki eş zamanlı arz riski, aynı petrol yükünün iki geçitten de geçebilmesi nedeniyle doğrudan toplama yapılamayacağı ayrımıyla ele alınmıştı. Yeni saldırılar, Hürmüz’deki baskıyı telafi eden Kızıldeniz rotasının da güvenlik sorunu yaşayabileceğini ortaya koydu.
ABD saldırıları: 13 gece
Husi iddiası: 2 tanker
Sigorta maliyeti: 2 kata kadar
Hürmüz trafiği: 1 tanker
Hürmüz verisi 23 Temmuz geçişlerini gösteriyor ve Reuters’a göre 7 Mayıs’tan bu yana en düşük düzeye işaret ediyor. Sigorta artışı bazı şirketler için geçerlidir.
Bu içerik hazırlanırken faydalanılan kaynaklar: endeks24.com
