Piyasa Değeri ve Defter Değeri nedir?

PD/DD nedir?
Hani şu %90’ı havayla dolu “mega boy” cipsler vardır, bilir misiniz? Dışarıdan baktığımızda, kocaman paketleriyle içlerinin cipsle dolup taştığı izlenimini verseler de aslında içlerinde sadece bir avuç cips vardır. İşte bazı hisse senetleri de aynı bu cipsler gibidir. Piyasa değerine baktığımızda bizde “Vay be, ne kadar büyük şirket!” izlenimi uyandırırlar. Oysa aslında bu şirketlerin defter değerleri, piyasa değerlerine oranla çok daha küçüktür.

Neyden mi bahsediyoruz? PD/DD oranı, yani şirketlerin piyasa değerlerinin defter değerlerine oranı, bu yazımızın konusu olacak. Lafı uzatmadan hemen başlayalım.

PD/DD, yani piyasa değeri/defter değeri, hisse senedi analizinde kullanılan en temel ve en yaygın oranlardan biridir. Bir şirketin öz sermayesine karşılık piyasadaki değerini, yani fiyatını ölçer.

İngilizcede “Price to Book” olarak geçer ve “P/B” kısaltmasıyla gösterilir.

Şirketin öz sermayesine oranla piyasada çok mu pahalı yoksa çok mu ucuz kaldığını gösterir.

Aynı F/K (Fiyat/Kazanç) oranında olduğu gibi, PD/DD oranında da bu oranın yüksek olması şirket hisselerinin pahalı, düşük olması ise ucuz olduğu kanısını doğurur. Öte yandan, F/K oranı için söylediğimiz gibi, bu her zaman doğru bir gösterge olmayabilir.

Şimdi konuyu biraz daha açarak bu kavramların ne ifade ettiğine bakalım.

Piyasa değeri nedir?
Piyasa değeri (PD), adı üstünde, bir şirketin piyasadaki, yani borsadaki toplam değeridir.

Şirketin borsada işlem gören bütün hisselerinin, güncel hisse fiyatı ile çarpılmasıyla hesaplanır.

Örneğin; 2 milyon hissesi olan bir şirketin hisse fiyatı 5 dolar ise şirketin piyasa değeri 10 milyon dolardır. Hisse fiyatları değiştikçe piyasa değeri de buna bağlı olarak değişir.

Borsada yoğun talep gören bir şirketin hisse senedi fiyatı yükseldiğinde piyasa değeri de yükselecektir.

Dünya üzerinde en yüksek piyasa değerine sahip şirket ise şimdilik Apple’dır. Şirket, 3 Ocak 2022 tarihinde 3 trilyon dolarlık piyasa değerine ulaşarak tarihte bu değerlemeye ulaşan ilk şirket olmuştu.

Fakat şu detayı da asla unutmamak gerekir: Piyasa değeri ile şirketin toplam değeri her zaman aynı olmayabilir. Mesela yeni halka arz olmuş şirketler, hisselerinin tamamını halka arz etmemiş olabilir. Bu tip durumlarda şirketlerin piyasada işlem gören aktif hisselerinin yanında, işlem görmeyen ve genellikle büyük ortaklarda bulunan inaktif hisseler de olabilir.

Defter değeri nedir?
Defter değeri (DD) ise bir şirketin muhasebe değerini gösterir. Bu değerin karşılığını borsada değil, daha çok bilançoda görürüz. Şirketin geçmiş ve mevcut operasyonlarının sonuçlarını ortaya koyar. Kısaca defter değeri, şirketin öz sermayesine eşittir.

Peki, öz sermaye nedir? Şirketin toplam varlıklarından toplam borçlarının (yükümlülüklerinin) çıkarılmasıyla defter değeri bulunur. Yani bir şirket, elindeki tüm varlıklarla bütün borçlarını ödediğinde geriye kalan tutar öz sermayesidir.

Önemli: Öz kaynakları negatif olan, yani toplam borçları varlıklarından fazla olan şirketler için PD/DD oranı hesaplanamaz.

Burada göz önünde bulundurulması gereken önemli nokta şudur: Defter değeri her zaman bir şirketin gerçek değeri olmayabilir. Çünkü muhasebede ne gösteriliyorsa bu değer de onu yansıtır.

Örneğin; fikrî mülkiyet hakları, patentler vb. maddi olmayan duran varlıklar hesaba tam olarak katılmayabilir. Oysa bunlar şirketin gerçek değerinde önemli farklar oluşturabilir.

PD/DD nedir, neyi gösterir?
PD/DD kısaltması, piyasa değerinin defter değerine bölünmesini ifade eder. Bir örnekle açıklayalım:

XYZ şirketinin bilançosunda 1 milyon dolarlık varlığa karşılık 700 bin dolarlık borç olsun. Bu durumda şirketin defter değeri (1 milyon - 700 bin) 300 bin dolar olur.

Şirketin piyasa değerinin ise 10 milyon dolar olduğunu düşünelim.

Bu durumda PD/DD oranı 33,33 olacaktır.

Bu da şirket hisselerinin, defter değerine göre olması gerekenden daha yüksek fiyatlandığını gösterir.

Düşük ya da yüksek PD/DD oranı neyi ifade eder?
PD/DD oranı için sınır değer genellikle 1 olarak kabul edilir. Bu, şirketin öz sermayesiyle eşit şekilde değerlendiğini gösterir.

Bu oranın 1’den yüksek olması, şirket hisselerinin piyasada olması gerekenden daha yüksek fiyatlandığı algısını oluşturabilir. Ancak bu durum her zaman hissenin pahalı olduğu veya alınmaması gerektiği anlamına gelmez.

Örneğin; yatırım sürecine giren şirketlerde bu oran yükselir. Çünkü gelecekteki kâr beklentisi hisse fiyatlarını yukarı çekmektedir. Bu yönüyle yüksek F/K oranının nedenlerine benzer.

Bu oranın düşük çıkması da aynı şekilde piyasalarda hisse senedinin “ucuz” olduğu algısını oluştursa da bu da her zaman doğru olmayabilir.

F/K oranlarında olduğu gibi, PD/DD oranını da aynı sektörde, hatta mümkünse aynı iş grubunda faaliyet gösteren şirketler arasında karşılaştırmak daha sağlıklı sonuç verir.

Çünkü defter değerinin karşılığını bilançoda gördüğümüz için, benzer bilanço yapısına sahip şirketleri birbirleriyle kıyaslamak gerekir.

PD/DD bir yatırımcı için neden önemlidir?
Her şeyden önce, potansiyel yatırım fırsatlarını belirlemek için kullanılır. Bir şirketin piyasa fiyatının bilançosuna kıyasla makul olup olmadığını anlamaya yardımcı olur.

1’in altındaki PD/DD oranları genellikle iyi yatırım fırsatı olarak değerlendirilir. Ancak sadece PD/DD oranına bakarak yatırım yapılması tavsiye edilmez. Çünkü bu oran, yatırımcıları zaman zaman yanlış yönlendirebilir.

Makul bir fiyata büyüme arayan yatırımcılar için önemli bir kontrol mekanizması sağlar ve genellikle güvenilir bir büyüme göstergesi olarak değerlendirilir. Çünkü öz sermayesi büyüyen şirketlerin defter değeri de büyürken, sürekli zarar eden şirketlerin öz sermayesi küçülür; buna bağlı olarak defter değeri de azalır.

Benzer büyüme ve getiriye sahip iki hisse senedi karşılaştırılırken, hangisinin daha avantajlı olduğunu belirlemek için yatırımcılar bu oranı da kullanabilir.