Ters repo, bir menkul kıymetin belirli bir tarihte geri satılması taahhüdüyle satın alınması işlemidir. Basit bir ifadeyle ters repo yapan taraf, belirli bir süre için nakit verir, karşılığında menkul kıymet alır ve vade sonunda bu kıymeti önceden belirlenen fiyat üzerinden geri satar.
Repo ve ters repo aslında birbirinden bağımsız iki işlem değildir. Aynı işlemin iki farklı taraf açısından kullanılan adıdır. Menkul kıymeti geri alma taahhüdüyle satan taraf repo yaparken, aynı menkul kıymeti geri satma taahhüdüyle satın alan taraf ters repo yapmış olur.
Bu nedenle “ters repo ne demek?” sorusu en kısa şekilde şöyle yanıtlanabilir:
Ters repo, nakit sahibi tarafın belirli bir vadede geri satmak üzere menkul kıymet satın aldığı kısa vadeli bir finansman işlemidir.
Repo ve Ters Repo Arasındaki Fark Nedir?
Repo ile ters repo arasındaki temel fark, işleme hangi tarafın açısından bakıldığıdır.
| Repo | Ters Repo | |
|---|---|---|
| Başlangıçta | Menkul kıymet satılır | Menkul kıymet alınır |
| Nakit | Nakit elde edilir | Nakit verilir |
| Vade sonunda | Menkul kıymet geri alınır | Menkul kıymet geri satılır |
| Temel amaç | Kısa vadeli fon sağlamak | Nakit fazlasını kısa vadeli değerlendirmek |
Örneğin A kurumu elindeki bir menkul kıymeti B kurumuna bugün satar ve bir hafta sonra geri almayı taahhüt ederse A kurumu açısından işlem repodur. Aynı işlem B kurumu açısından ise ters repo olarak adlandırılır.
Bu yönüyle repo ve ters repo iki farklı yatırım aracından ziyade aynı sözleşmenin iki karşı tarafını ifade eder.
Ters Repo Nasıl Çalışır?
Ters repo işleminde temel olarak üç unsur bulunur: işlem tutarı, repo oranı ve vade.
İşlemin genel işleyişi şu şekildedir:
- Taraflar işlem tutarı, vade ve oran üzerinde anlaşır.
- Nakit sağlayan taraf menkul kıymeti satın alır.
- Menkul kıymeti satan taraf nakit elde eder.
- Vade sonunda menkul kıymet önceden belirlenen geri alım fiyatından tekrar satıcıya döner.
- Başlangıç ve bitiş fiyatı arasındaki fark, ters repo yapan tarafın getirisini oluşturur.
Borsa İstanbul Repo-Ters Repo Pazarı’nda teminat olarak alınan menkul kıymetler ters repo yapan taraf adına işlem vadesinin sonuna kadar bloke saklamada tutulur. Menkul kıymetler piyasa koşullarına göre günlük olarak yeniden değerlenir ve değer kaybı oluşması hâlinde ek teminat talep edilebilir. Takas ve saklama işlemlerinde Takasbank görev alır.
Ters Repo Örneği
Ters repo işlemini basit bir örnek üzerinden inceleyelim.
Bir yatırımcının veya finansal kuruluşun 100.000 TL tutarında bir ters repo işlemi yaptığını düşünelim. Yıllık repo oranının %40 ve vadenin 7 gün olduğunu varsayalım.
Basitleştirilmiş brüt getiri hesabı şu şekilde yapılabilir:
Brüt getiri = Anapara × Yıllık oran × Gün sayısı / 365
Buna göre:
100.000 × 0,40 × 7 / 365 = yaklaşık 767 TL
Bu örnekte ters repo yapan tarafın 7 günlük brüt getirisi yaklaşık 767 TL olur.
Gerçek işlemlerde uygulanacak oran, vade, vergilendirme, işlem koşulları ve hesaplama yöntemi farklılık gösterebileceğinden bu hesap yalnızca ters repo mantığını göstermek amacıyla verilmiştir.
Ters Repo Neden Yapılır?
Ters repo farklı piyasa katılımcıları tarafından farklı amaçlarla kullanılabilir.
Nakit fazlası bulunan banka, finansal kuruluş veya yatırım fonları açısından ters repo, kısa süreli nakdi değerlendirmek için kullanılabilir. Repo yapan taraf açısından ise işlem, sahip olunan menkul kıymetler karşılığında kısa vadeli finansman elde edilmesini sağlar.
Merkez bankaları açısından ters repo farklı bir işleve sahiptir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), piyasada geçici likidite fazlası bulunduğu dönemlerde ters repo yaparak fazla likiditeyi belirli bir süre için piyasadan çekebilir.
Bu durumda TCMB portföyündeki kıymetleri belirli bir tarihte geri alma taahhüdüyle açık piyasa işlemleri yapmaya yetkili kuruluşlara satar. Vade sonunda kıymetler TCMB tarafından geri alınır.
Dolayısıyla ters repo hem finansal kuruluşların nakit ve likidite yönetiminde hem de merkez bankalarının para politikası ve piyasa likiditesinin yönetiminde kullanılabilen bir işlemdir.
Fonlarda Ters Repo Ne Demek?
Yatırım fonlarının portföylerinde yalnızca hisse senedi veya tahvil gibi menkul kıymetler bulunmaz. Fonun türüne ve yatırım stratejisine bağlı olarak portföyde repo ve ters repo işlemleri de yer alabilir. SPK, repo ve ters repo işlemlerini yatırım fonu portföylerinde bulunabilecek işlemler arasında saymaktadır.
Bir fon portföyünde “ters repo” görülmesi, fonun portföyündeki nakdin bir bölümünün belirli bir süre için ters repo işlemlerinde değerlendirildiği anlamına gelebilir.
Bu yöntem özellikle kısa vadeli nakit yönetiminde kullanılabilir. Örneğin para piyasası fonları, portföylerinin önemli bölümünü kısa vadeli ve yüksek likiditeye sahip para piyasası araçlarında değerlendirirken ters repo işlemlerinden de yararlanabilir.
Bu nedenle bir yatırım fonunun portföy dağılımında görülen “ters repo” ifadesi doğrudan ayrı bir şirket, hisse senedi veya tahvili değil, fonun gerçekleştirdiği bir para piyasası işlemini ifade eder.
Ters Repo Getirisi Nasıl Hesaplanır?
Ters repo getirisi temel olarak üç değişkene bağlıdır:
- İşlem tutarı
- Repo oranı
- Vade
Repo oranları genellikle yıllık olarak ifade edilir. İşlem kısa vadeli olduğunda, yıllık oran işlemin kaç gün süreceğine göre hesaplamaya dönüştürülür.
Basitleştirilmiş hesaplama formülü şöyledir:
Ters repo brüt getirisi = İşlem tutarı × Yıllık repo oranı × Vade / 365
Ancak yatırımcı açısından elde edilecek net tutar hesaplanırken işlem tarihindeki vergi düzenlemeleri ve ilgili kurumun işlem koşulları da dikkate alınmalıdır.
Repo oranları sabit değildir. Piyasadaki likidite, para politikası, kısa vadeli faizler, vade ve işlem koşulları repo oranlarının değişmesine neden olabilir.
Ters Repo Faiz midir?
Konvansiyonel finans terminolojisinde repo ve ters repo işlemlerinin getirisi repo faiz oranı üzerinden belirlenir. TCMB’nin repo ve ters repo işlemlerine ilişkin verilerinde de basit ve bileşik faiz oranları kullanılmaktadır.
Ters repo yapan taraf, başlangıçta nakit sağlayarak menkul kıymeti satın alır ve vade sonunda daha önceden belirlenmiş geri satış fiyatı üzerinden işlemden getiri elde eder.
“Ters repo caiz mi?” veya “ters repo haram mı?” soruları ise finansal tanımın ötesinde dini değerlendirme gerektirir. Bu nedenle bu konuda yatırımcının ilgili dini otoritelerin ve katılım finans kuruluşlarının güncel görüşlerini incelemesi daha doğru olur.
Ters Repo Riskli midir?
Ters repo teminatlı bir işlem yapısına sahip olsa da tamamen risksiz değildir.
İşlemin gerçekleştirildiği piyasa ve sözleşme yapısına göre karşı taraf riski, teminatın değerindeki değişimler, likidite riski ve operasyonel risk gibi unsurlar bulunabilir.
Organize piyasalarda bu riskleri azaltmak amacıyla çeşitli mekanizmalar kullanılır. Borsa İstanbul Repo-Ters Repo Pazarı’nda işlemin başlangıcında teminat alınması, teminatların bloke saklamada tutulması, günlük yeniden değerleme yapılması ve gerektiğinde ek teminat istenmesi bu mekanizmalara örnektir.
Bununla birlikte yatırım fonlarında ters repo işlemi bulunması, fonun bütünüyle risksiz olduğu anlamına gelmez. Bir yatırım fonunun risk seviyesi değerlendirilirken portföyündeki tüm varlıklar, fonun yatırım stratejisi ve KAP’ta yayımlanan yatırımcı bilgi formundaki risk değeri birlikte incelenmelidir.
Borsa İstanbul Repo-Ters Repo Pazarı Nedir?
Türkiye’de repo ve ters repo işlemlerinin gerçekleştirildiği organize piyasalardan biri, Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası bünyesindeki Repo-Ters Repo Pazarıdır.
Borsa İstanbul’da repo-ters repo işlemleri için organize pazar 17 Şubat 1993 tarihinde faaliyete geçmiştir. Borçlanma Araçları Piyasası’nda işlemler elektronik ortamda gerçekleştirilir ve takas işlemleri Takasbank tarafından yürütülür.
Bireysel yatırımcılar Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası’nda doğrudan işlem yapmaz; işlemler yetkili yatırım kuruluşları üzerinden gerçekleştirilebilir.
Merkez Bankası Ters Repo İşlemi Nedir?
TCMB açısından ters repo, geçici likidite fazlasını piyasadan çekmek için kullanılan açık piyasa işlemlerinden biridir.
Merkez Bankası bu işlemde portföyündeki kıymetleri açık piyasa işlemi yapmaya yetkili kuruluşlara satar ve aynı kıymetleri ileri bir tarihte geri almayı taahhüt eder.
Böylece işlem süresince piyasadaki Türk lirası likiditesi geçici olarak azaltılmış olur. İşlemin vadesi geldiğinde Merkez Bankası kıymetleri geri alarak işlemi sonlandırır.
Bu noktada yatırımcıların kullandığı ters repo kavramıyla TCMB’nin para politikası kapsamında yaptığı ters repo işlemlerini birbirinden ayırmak önemlidir. İşlemin temel yapısı aynı olsa da kullanım amacı ve tarafları farklı olabilir.
Ters Repo Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Ters repo ne demek?
Ters repo, bir menkul kıymetin ileri bir tarihte geri satılması taahhüdüyle satın alınması işlemidir. Nakit sağlayan ve menkul kıymeti geçici olarak alan taraf ters repo yapmış olur.
Repo ile ters repo aynı şey mi?
Repo ve ters repo aynı işlemin iki farklı taraf açısından adlandırılmasıdır. Menkul kıymeti geri alma taahhüdüyle satan taraf repo, geri satma taahhüdüyle satın alan taraf ters repo yapar.
Ters repo ne zaman kazandırır?
Ters repo işleminde getiri oranı ve vade başlangıçta belirlenir. Ters repo yapan taraf, işlem koşullarının yerine getirilmesi durumunda başlangıç ve geri satış fiyatı arasındaki farktan getiri elde eder.
Fonlarda ters repo ne anlama gelir?
Fonlarda ters repo, fon portföyündeki nakdin bir bölümünün kısa vadeli ters repo işlemlerinde değerlendirildiğini ifade eder. Ters repo özellikle kısa vadeli likidite yönetiminde kullanılabilir.
Ters repo zarar eder mi?
Ters repo teminatlı bir işlem olmakla birlikte tamamen risksiz değildir. Karşı taraf, teminat, piyasa, likidite ve operasyonel riskler işlem yapısına göre etkili olabilir.
Ters repo kısa vadeli midir?
Repo ve ters repo işlemleri ağırlıklı olarak kısa vadeli finansman ve likidite yönetimi amacıyla kullanılır. İşlemin kesin vadesi ise gerçekleştirildiği piyasanın kurallarına ve taraflar arasındaki sözleşmeye göre belirlenir.